KÜNYE
- Toplantı No: 2024/026
- Gündem No: 13
- Karar Tarihi: 03.07.2024
- Karar No: 2024/UY.II-831
- Başvuru Sahibi: Tuna Asfalt İnşaat Taah. San. ve Tic. A.Ş.
- İhaleyi Yapan İdare: Aksu Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğü
- İKN: 2023/1332654
- İhale Adı: Bitümlü Sıcak Karışım Aşınma Asfalt Yapım İşi
Özet
İhale dokümanındaki idareye araç tahsisi düzenlemesi tasarruf tedbirlerine aykırı bulunarak iptal edilmiştir
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ihalenin iptal edilmesinin mevzuata aykırı olduğunu iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale dokümanında, yüklenicinin kontrollük hizmetlerinde kullanılmak üzere idareye üç adet şoförsüz araç tahsis etmesi ve tüm giderlerini üstlenmesi hükmü bulunmaktadır. Bu düzenleme, 17 Mayıs 2024 tarihli ve 32549 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile 27.05.2024 tarihli Kurul kararında belirtilen tasarruf tedbirlerine aykırıdır. Genelge, ihale şartname ve sözleşmelerine idare tarafından kullanılmak üzere araç, makine, ekipman temini gibi alım ya da yapım konusuyla ilgisi olmayan unsurların dahil edilmemesini zorunlu kılmaktadır. İhale tarihi geçtikten sonra zeyilname ile bu düzenlemenin çıkarılamaması nedeniyle iptal kararı verilmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: İdareye tahsis edilmek üzere yükleniciden araç veya ekipman istenmesi, ihale mevzuatında hangi durumlarda tasarruf prensibine aykırı bulunabilir?
Cevap: İhale mevzuatı ve ilgili tasarruf tedbirleri, işin doğrudan gerektirmediği araç, makine veya ekipman temininin ihale dokümanına konulmamasını öngörür. İdarenin kullanımına yönelik araç tahsisi, işin ifasına ilişkin değil de idarenin araç ihtiyacını karşılamaya yönelik ise bu tür düzenlemeler tasarruf prensibine aykırı bulunabilir. Somut olarak, Cumhurbaşkanlığı Genelgeleri ve Kurul kararları bu gibi durumlarda yüklenici üzerindeki aşırı ve işin gereklerinden bağımsız mali yüklerin kaldırılmasını talep eder.
Soru: Tasarruf tedbirlerine aykırı ihale şartlarının ihale süreci içerisinde kaldırılması veya değiştirilmesi mümkün müdür?
Cevap: İhale sürecinin ilerleyen aşamalarında, özellikle ihale tarihi geçtikten sonra şartnamede köklü değişiklik veya sakıncalı hükümlerin kaldırılması zeyilname yoluyla genellikle mümkün değildir. Bu durumda, söz konusu aykırılık giderilemediği için idarece iptal kararı verilmesi gündeme gelir. İdarelerin bu nedenle ön incelemeyi titiz yapmaları ve tasarruf ilkesi ile uyumlu olmayan düzenlemelerden kaçınmaları önemlidir.
Soru: İdarenin ihale dokümanında yer alan ve tasarruf tedbirlerine aykırı bulunan bir hükmü düzeltmeden ihaleyi sürdürmesi sonucu ortaya çıkabilecek hukuki sonuçlar nelerdir?
Cevap: Bu tür durumlarda ihale sürecine yapılan itirazlar sonucu Kurul veya ilgili idari merci, ihale dokümanındaki tasarrufa aykırı hükmün kaldırılmaması nedeniyle ihalenin iptali yönünde karar verebilir. İhalenin devam ettirilmesi ve söz konusu hükmün uygulanması, tekliflerin değerlendirilmesinde hataya, itirazlara ve sonrasında iptal kararlarına zemin hazırlayabilir. Dolayısıyla usulüne uygun olmayan şartlar, sürecin hukuka uygunluğunu olumsuz etkiler.
Soru: İhale dokümanında yükleniciden istenen araç tahsis yükümlülüğünün tüm giderlerinin yükleniciye ait olması, gider paylaşımı açısından nasıl değerlendirilmelidir?
Cevap: Yüklenicinin, idarenin kullanımına tahsis edilecek araçların tüm giderlerini üstlenmesi, özellikle işin gereklerine bağlı olmayan araç tahsisi durumunda, yüklenici için haksız bir mali külfet oluşturabilir ve bu nedenle tasarruf tedbirleri kapsamında olumsuz değerlendirilir. İdari ihtiyaçlarla doğrudan ilişkisi olmayan giderlerin yükleniciye yüklenmesi, ihale sürecinin şeffaflığı ve rekabet eşitliği açısından sorun yaratabilir.
Soru: Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ve Kamu İhale Kurulu kararları ihale dokümanlarına nasıl etki eder ve idareler bu düzenlemelere uymak zorunda mıdır?
Cevap: Cumhurbaşkanlığı Genelgeleri ile Kurul kararları, kamu alımlarında uygulama standartları ve tasarruf ilkeleri açısından bağlayıcıdır. İdareler, ihale dokümanlarını bu genelge ve kararlara uygun olarak düzenlemekle yükümlüdür. Bu düzenlemelere aykırı şartların ihale dokümanında yer alması, yapılan ihalenin yargısal denetimde iptaliyle sonuçlanabilir. Bu nedenle idarelerin güncel mevzuat ve en son Kurul kararlarını takip ederek dokümanlarını uyumlu hale getirmeleri gerekir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhale dokümanında yüklenicinin idareye tahsis etmek zorunda olduğu araçların giderlerinin yükleniciye ait olmasının tasarruf tedbirlerine aykırı bulunmasının nedeni nedir?
Cevap: Araç tahsisi ve tüm giderlerinin yükleniciye ait olması düzenlemesi, 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile getirilen tasarruf tedbirlerine aykırıdır çünkü bu genelge, ihale konusu işin gerektirmediği araç, makine veya ekipman temini gibi unsurların ihale şartlarına dahil edilmemesini zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle, idarenin kullanımına yönelik araç tahsisi yüklenici adına ekstra ve gereksiz bir yük oluşturmakta ve tasarruf ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
Soru: İhale tarihi geçtikten sonra ihale dokümanındaki araç tahsisi hükmünün zeyilname ile çıkarılamaması iptal kararını nasıl etkilemiştir?
Cevap: İhale tarihi geçtikten sonra araç tahsisi düzenlemesinin zeyilname ile çıkarılamaması, idarenin söz konusu usulsüzlüğü düzeltme imkânını ortadan kaldırmış ve iptal kararının verilmesini zorunlu kılmıştır. Bu nedenle idarenin ihaleyi iptal etmesi hukuka uygun bulunmuştur.
Soru: Başvuru sahibinin, iptal kararının mevzuata aykırı olduğu iddiasının reddedilmesinin gerekçesi nedir?
Cevap: Başvuru sahibinin iptal kararının mevzuata aykırı olduğu iddiası, tasarruf tedbirlerine açıkça aykırı olan araç tahsisi düzenlemesinin ihale dokümanında yer alması ve bu düzenlemenin ihale sürecinde kaldırılamaması nedeniyle reddedilmiştir. Kurul kararı ve Cumhurbaşkanlığı Genelgesi doğrultusunda iptal kararı hukuka uygundur.
Soru: Bu vakada Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ve Kurul kararlarının iptal kararına etkisi nasıl olmuştur?
Cevap: 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ve ilgili Kurul kararı, idarenin ihale şartname ve sözleşmelerinde araç tahsisi gibi ilave yükümlülükler getirmesini tasarruf tedbirlerine aykırı bulmuş ve bu nedenle iptal kararının dayanağı olmuştur. Bu düzenlemelere uyulmadığı için ihale dokümanındaki araç tahsisi hükmü iptal edilmiştir.
Detaylı Analiz
Başvuruya konu olayda, ihale dokümanında yükleniciden, idareye kontrollük hizmetlerinde kullanılmak üzere üç adet şoförsüz araç tahsis etmesi ve bu araçlara ilişkin tüm giderleri karşılaması beklenmiştir. Başvuru sahibi, bu düzenlemenin ihalenin iptaline gerekçe olamayacağını, iptal kararının mevzuata aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Ancak uyuşmazlık noktası, yapılan düzenlemenin ihale konusu işle doğrudan bağlantılı olmaması değil, kamu kaynaklarının verimli kullanılmasına yönelik yürürlüğe giren güncel tasarruf tedbirleriyle açık çatışma içinde bulunmasıdır.
Söz konusu araç tahsisi yükümlülüğü, ihalenin esas konusu olan hizmet ile doğrudan bağlantılı olmamakla birlikte, yükleniciye işin ifası için gerekli olmayan ek bir sorumluluk yüklemektedir. Bu tür düzenlemelerin, özellikle işin teknik amacı ve kapsamı içinde yer almayan nitelikte olması halinde, dokümana konulması mevzuatla uyumluluk sorununu gündeme getirir. Kontrol hizmeti sağlanması talep edilirken, bu hizmetin ifası için idareye araç sağlanmasının şart koşulması, ihalenin hizmet içeriğini genişlettiği gibi maliyetleri de doğrudan etkiler.
Bu vaka özelinde tartışılan araç tahsisi şartının, ihale konusu işin esaslı unsurlarından biri olmadığı açıktır. Aksine, işin gereğini sağlamakla değil, idarenin olağan çalışma düzenine katkı sağlamaya yönelik bir beklenti olarak değerlendirilmiştir. Bu da, söz konusu düzenlemenin ihale dokümanında yer almasının, ihalenin amacıyla bağdaşmayan ve yüklenici aleyhine dengesiz bir yük oluşturduğu tespitine kapı aralamıştır. Bu tip yükümlülükler, ihale rekabetini daraltabileceği gibi, ihale sürecinde şeffaflık ve eşitlik ilkelerine de zarar verebilir.
Her ne kadar pilot ortak ya da diğer ortakların iş deneyimi açısından herhangi bir yetersizlik iddiası bulunmamış olsa da, mevcut uyuşmazlık iş deneyimi belgelerinden ziyade ihale dokümanının içeriğine yöneliktir. Bu nedenle teklifler veya yeterlik belgeleri üzerinden değil, ihale dokümanında yer alan düzenlemelerin ihale ilkelerine ve özellikle Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile getirilen tasarruf yapısına uyumu çerçevesinde bir değerlendirme yapılmıştır.
Kurul tarafından ulaşılan sonuç, bu açıdan net ve yerindedir. Araç tahsisi düzenlemesinin, güncel tasarruf kurallarına aykırılık teşkil ettiği sabittir ve ihale tarihinden sonra bu hükmün zeyilname ile çıkarılamayacak olması, idarenin düzeltme imkanını ortadan kaldırmıştır. Bu nedenle ihalenin iptali süreci hukuki olarak korunmaya değer bulunmuş, başvuru sahibinin iptale yönelik itirazları ise yerinde görülmemiştir. Kararda, kamu alımlarında güncel makroekonomik düzenlemelere uyumun, ihale sürecinin bir parçası olduğu yönündeki yaklaşım güçlendirilmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.