KÜNYE
- Toplantı No: 2019/022
- Gündem No: 22
- Karar Tarihi: 26.04.2019
- Karar No: 2019/UY.I-525
- Başvuru Sahibi: Somut Soğutma Mutfak Tur. İnş. Tic. ve. San. Ltd. Şti.
- İhaleyi Yapan İdare: Hacettepe Üniversitesi Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı
- İKN: 2019/69403
- İhale Adı: Hacettepe Üniversitesi Beytepe Kampüsü Eğitim Fakültesi Binası İnşaatı
Özet
İhaleye katılmaktan yasaklama kararı nedeniyle teklif zarflarının iadesi mevzuata uygundur
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, teklif zarflarını yasaklama kararı olmadan teslim ettiğini, yasaklama kararının haksız ve dayanaksız olduğunu, savunma hakkının engellendiğini, yasaklama kararının usulsüz olduğunu ve ihaleye katılımının engellenmesinin haksız olduğunu iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İdarenin, başvuru sahibinin 2008 yılında gerçekleştirilen bir işte yasak fiil ve davranışta bulunduğu tespiti üzerine 4734 sayılı Kanun’un 58. maddesi ve 4735 sayılı Kanun’un 26. maddesi uyarınca yasaklama kararı aldırdığı, bu nedenle yasaklama kararı yürürlüğe girmeden önce teklif zarflarının teslim edilmiş olsa bile, ihale sırasında veya sonrasında yasak fiil veya davranışta bulunanların ihaleye katılımının engellenmesi gerektiği, yasaklama kararının yürürlüğe girmesini beklemeksizin bu kişilerin ihaleye ve sonraki ihalelere katılamayacağı belirtilmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: Yasaklama kararı alınmadan önce verilen tekliflerin durumu ihale aşamasında nasıl değerlendirilir?
Cevap: Yasaklama kararı henüz yürürlüğe girmemiş olsa bile, yasaklama gerekçesi oluşturan fiil veya davranış ihale sürecinde tespit edilmişse, bu kişilerin ihale dışı bırakılması gerekir. Tekliflerin teslim edilme zamanı tek başına ihaleye katılım hakkının devam ettiği anlamına gelmeyebilir. Bu durumda idare, yasaklama kararı yürürlüğe girmeden önce verilmiş teklifleri iade edebilir veya ihale dışı bırakabilir.
Soru: Yasaklama kararının yürürlüğe girmesinin beklenmeden uygulama yapılması mevzuata uygun mudur?
Cevap: İlgili kararlarda ve uygulamalarda, yasaklama kararlarının yürürlüğe girmesi beklenmeden yasak fiil ve davranışta bulunanların ihaleye katılımının engellenmesi mümkündür. Böylece yasaklama kararı öncesi fiilin varlığı yeterli görülür ve idarenin işlem yapma yükümlülüğü doğar. Ancak her somut olayda yasak fiilin tespiti ve hukuki dayanaklar iyi değerlendirilmelidir.
Soru: İhaleye katılmaktan yasaklama kararı alındıktan sonra, bu karara dayalı olarak teklif zarflarının doğrudan geri verilmesi hukuken ne şekilde ele alınır?
Cevap: Yasaklama kararı gereği ihaleye katılmaktan men edilen bir isteklinin teklif zarflarının iade edilmesi mevzuata uygun bir işlemdir. Çünkü yasak fiil ve davranış tespiti nedeniyle isteklinin ihale sürecinden çıkarılması zorunludur. Teslim edilen teklif değerlendirmeye alınmaz ve iade edilmesi mümkün olur.
Soru: Yasaklama kararına itiraz ve savunma hakkı hususunda tereddütler nasıl giderilmelidir?
Cevap: İlgili mevzuat gereği yasaklama kararı öncesinde veya ihale aşamasında savunma alınması beklenebilir, ancak yasak fiilin varlığı ve bunun tespiti sonucunda yasaklama kararı alınmışsa, bu durum tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasına engel olmaz. İtiraz ve savunma hakkı, yasaklama kararının hukuki denetimi sırasında değerlendirilmek üzere saklıdır. Ancak bu hak, ihaleye katılım yasağını ortadan kaldırmayabilir.
Soru: Yasak fiilin tespiti ile yasaklama kararının yürürlüğe girmesi arasındaki zaman diliminde teklif verilmesi halinde ihalenin yürütülmesiyle ilgili temel uygulama kuralı nedir?
Cevap: Yasak fiilin varlığı tespit edildikten sonra, yasaklama kararının resmi olarak yürürlüğe girmesi beklenmeksizin ihale sürecinde bu fiili gerçekleştirmiş olan isteklinin ihaleye katılımı engellenir. Bu nedenle teklif verilmiş olsa bile, yasak fiilin varlığı ihalenin yürütülmesinde engelleyici sebep olarak değerlendirilir ve idare gereken işlemi yapar.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: Başvuru sahibinin yasaklama kararı yürürlüğe girmeden önce teklif zarflarını teslim etmesi, ihaleye katılımını engellemek için bir engel teşkil eder mi?
Cevap: Hayır, başvuru sahibinin teklif zarflarını yasaklama kararı henüz yürürlüğe girmeden önce teslim etmiş olması, ihaleye katılımını engellemek için bir engel oluşturmaz. Ancak başvuru sahibi ihale sırasında veya sonrasında yasak fiil veya davranışta bulunmuşsa, yasaklama kararı yürürlüğe girmesini beklemeksizin ihale sürecinden çıkarılması gerekir.
Soru: İdarenin teklif zarflarını iade etme işlemi yasaklama kararı nedeniyle nasıl değerlendirildi?
Cevap: İdarenin, başvuru sahibinin yasaklama kararı nedeniyle teklif zarflarını iade etme işlemi mevzuata uygun bulunmuştur. Çünkü yasaklama kararı aldırılmasına sebep olan yasak fiil ve davranışlar nedeniyle başvuru sahibinin ihaleye katılması engellenmiştir.
Soru: Yasaklama kararının haksız olduğunu iddia eden başvuru sahibinin savunma hakkının engellendiği iddiası nasıl değerlendirildi?
Cevap: Başvuru sahibinin savunma hakkının engellendiği iddiası değerlendirme konusu yapılmamış, ancak yasaklama kararını gerektirici fiil 2008 yılında tespit edilmiş olduğundan ve Kurul, yasaklama kararının yürürlüğe girmesini beklemeksizin ihaleye katılımı engellemenin zorunlu olduğunu belirtmiş olduğundan, bu iddia başvuru lehine sonuç doğurmamıştır.
Soru: Yasak fiil ve davranışın 2008 yılında tespit edilmesi, ihale süreci üzerindeki etkisi nedir?
Cevap: 2008 yılında tespit edilen yasak fiil ve davranış, yasaklama kararının alınmasını ve başvuru sahibinin bu ihaleye veya sonraki ihalelere katılmasının engellenmesini zorunlu kılmıştır. Bu nedenle başvuru sahibinin teklif zarflarını teslim ettiği tarih ve yasaklama kararının yürürlüğe girmesi beklenmeden, başvuru sahibinin ihaleden çıkarılması gerekmektedir.
Detaylı Analiz
İhaleye katılmaktan yasaklama kararına ilişkin bu başvuruda, temel uyuşmazlık; teklif zarfı tesliminin yasaklama kararından önce gerçekleştirilmiş olması nedeniyle başvuru sahibinin ihaleye katılma hakkının saklı kalıp kalmayacağı noktasında toplanmaktadır. Başvuru sahibi, teklifini yasaklama kararı alınmadan ilettiğini ve bu nedenle idarenin teklifini iade etmesinin hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Ancak bu iddia, yasaklama kararına ilişkin yürürlüğe giriş zamanlaması ile yasak fiilin tespiti arasındaki fark göz önüne alındığında, ihaleye katılım hakkını tek başına koruyucu bir unsur olarak değerlendirilmemiştir.
Uyuşmazlık, ihale süreci içinde iş deneyimi, yeterlilik veya teklif uygunluğu gibi klasik teknik kriterlerden ziyade, isteklinin ihaleye katılımı etkileyen dışsal bir hukuki sebep olan yasaklama kararıyla ilişkilidir. Somut olayda iş deneyimi belgesi veya benzeri yeterlilik unsurları özel olarak tartışılmamıştır. Ancak teklifin usulüne uygun olarak sunulmasının, ihale dışı bırakılma gerekçesi olan yasak fiilin etkisini bertaraf etmediği görülmektedir. Bu durum, ihaleye katılımın sadece zamanında ve kurallara uygun teklif vermekten ibaret olmadığını, aynı zamanda isteklinin hukuki statüsünün de belirleyici olduğunu göstermektedir.
Vaka bağlamında ele alınan temel kavram ise “esasa ilişkin unsur” niteliğindeki yasak fiil ve davranışın, ihaleye katılım hakkı üzerindeki belirleyici rolüdür. Yasaklama kararının uygulanabilirliği açısından bu fiilin varlığı esas alınmış, kararın resmi olarak yürürlüğe girmesi beklenmeksizin ihale sürecinde işlem tesis edilmiştir. Bu yaklaşımda, ihalelere katılımın yalnızca şekli aşamalarla değil, ahlaki ve hukuki yeterlik gibi esaslı kıstaslarla da denetlendiği görülmektedir. Bu anlamda teklif zarflarının “zamanında sunulmuş olması” salt biçimsel bir unsur sayılmış ve esaslı değerlendirme ölçütü olan yasak fiilin varlığı ön plana çıkarılmıştır.
Kararda pilot ortaklığın durumu özel olarak tartışılmamıştır. Bununla birlikte değerlendirme, doğrudan başvuru sahibinin yani teklif sunan isteklinin yasak fiil nedeniyle ihaleye katılamayacağı sonucuna odaklanmıştır. Pilot ortak ya da diğer ortakların iş deneyimi ya da uygunluğu yönünden yapılan bir analiz bulunmadığından, pilot ortağın yeterliliğinden çok, başvuru sahibinin hukuki statüsünün ihaleye katılımı belirleyici unsur olarak öne çıkmıştır. Bu yönüyle karar, teknik değerlendirmeden çok idari ehliyet ve katılım yeterliği yönünden bir tasarrufa dayanmaktadır.
Kamu İhale Kurulu, yasaklama kararının yürürlüğe girmesinden önce verilmiş bir teklifin, yasak fiilin varlığı nedeniyle değerlendirme dışı bırakılmasını hukuka uygun bulmuştur. Kurul’un yaklaşımı, yasak fiil ve davranışın tespitine dayanmakta ve bu tespitin doğurduğu sonucu teklif zamanlamasına üstün tutmaktadır. Kurul, yasaklama işlemi tamamlanmamış olsa dahi, fiilin varlığı halinde ihaleye katılımın engellenmesinin mevzuat kapsamında değerlendirilmesini yeterli görmüştür. Bu bağlamda idarenin teklif zarfını iade etme işlemi yerinde bulunmuş; başvuru sahibinin savunma hakkı ve yasaklamanın hukuki dayanağına ilişkin iddialar ise kararın özüne etkili bulunmamıştır.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.