KÜNYE
- Toplantı No: 2021/025
- Gündem No: 36
- Karar Tarihi: 16.06.2021
- Karar No: 2021/UY.I-1197
- Başvuru Sahibi: Ak Solar Enerji Tarım Gıda İnşaat Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
- İhaleyi Yapan İdare: İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (İZSU)
- İKN: 2021/132280
- İhale Adı: İzmir İli 3. Kısım 1. Bölge İlçelerinin Cadde, Sokak ve Bulvarlarında Kanal Bakım, Onarım İnşaatı İşi (2021)
Özet
Teklif cetvelindeki aritmetik hata nedeniyle başvuru sahibinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması mevzuata uygundur
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, teklif cetvelindeki aritmetik hatanın Kamu İhale Genel Tebliği 16.5.3 maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ve teklifinin haksız şekilde değerlendirme dışı bırakıldığını iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale komisyonu ve Kurul incelemesine göre, teklif cetvelindeki 15. satırdaki iş kaleminde miktar (528) ile birim fiyat (82,00 TL) çarpımı sonucu 43.296,00 TL olması gerekirken 43.293,36 TL yazılmıştır. Bu fark, tablolama programlarından kaynaklanan yuvarlama hatası değil, çarpma işleminin hatalı yapılmasından kaynaklanmıştır. Kanun’un 37. maddesi ve Kamu İhale Genel Tebliği 16.5.3 maddesi uyarınca yazılımdan kaynaklanan küçük hesaplama farkları istisna tutulurken, bu somut hata aritmetik hata olarak değerlendirilmiş ve teklifin değerlendirme dışı bırakılması mevzuata uygundur.
Genel Soru–Cevap
Soru: Teklif cetvelindeki aritmetik hata ile ilgili olarak, hata oranı veya tutar büyüklüğü bir değerlendirme dışı bırakma kararı verilmesinde belirleyici midir?
Cevap: İhale uygulamalarında, teklif cetvelindeki aritmetik hatanın büyüklüğüne bakılmaksızın, hatanın kaynağı ve niteliği önceliklidir. Özellikle hesaplama işleminin yanlış yapılması veya farklı tutarların bilinçli yazılması durumunda, hata küçük de olsa teklifin değerlendirme dışı bırakılması mümkündür. Ancak sadece yazılımdan kaynaklanan veya hesaplama programlarının kullandığı yuvarlama kurallarından doğan çok küçük farklar genellikle aritmetik hata kapsamı dışında tutulabilir.
Soru: Teklif cetvelinde birim fiyat ve miktarın doğru olmasına rağmen, toplam tutar yanlış yazılmışsa aritmetik hata sayılır mı?
Cevap: Evet, toplam tutarın birim fiyat ile miktarın çarpımı sonucu oluşmadığı durumda bu durum aritmetik hata olarak değerlendirilir. Toplam tutarın doğru olmayışı, hesaplama işleminin hatalı yapıldığını gösterir ve mevzuat gereği aritmetik hata bulunur; bu da teklifin değerlendirme dışı bırakılmasına neden olabilir.
Soru: Arithmetical correction (aritmetik düzeltme) yapılması mümkün olmayan durumlarda ne gibi sonuçlar doğar?
Cevap: Mevzuata göre, teklif içindeki aritmetik hatalar belli sınırlar içinde ve hata türüne göre düzeltilebilir. Ancak hesaplamada temel bir yanlışlık, hesaplama işleminin yanlış yapılması veya rakamların tutarsız olması gibi durumlarda düzeltme yapılamaz. Bu durumda teklif, geçerli kabul edilmez ve değerlendirme dışı bırakılması gerekir.
Soru: Tablolama programları kaynaklı küçük yuvarlama farklılıkları ile somut işlem hataları arasındaki ayrım nasıl yapılmalıdır?
Cevap: Tablolama programlarından kaynaklanan yuvarlama farkları, genellikle çok küçük tutarlarda (örneğin birkaç kuruş seviyesinde) ve programın otomatik işleyişinden kaynaklanır. İşlem hatası ise, çarpma, toplama gibi temel hesaplamaların yanlış yapılması ya da tamamen farklı rakamların yazılmasıyla oluşur. Yukarıdaki iki durum arasında ihale komisyonları ve Kurullar, somut veriler ve tutar büyüklükleri çerçevesinde ayrım yapmalı, sadece teknik yuvarlama hatalarını aritmetik hata kapsamında değerlendirmemelidir.
Soru: İhale sürecinde ortaya çıkan aritmetik hata tespiti yargı kararları ve Kurul kararları açısından hangi ölçütlere göre değerlendirilir?
Cevap: Yargı ve Kamu İhale Kurumu kararları, aritmetik hata tespitinde öncelikle hatanın kaynağına, büyüklüğüne ve teklifin bütünü üzerindeki etkisine bakar. Küçük yuvarlama farkları dışında, çarpma ve toplama işlemi gibi temel matematiksel işlemlerde yapılan yanlışlıklar hatanın aritmetik hata olarak kabul edilmesini sağlar ve bunun sonucunda teklifin değerlendirme dışı bırakılması mevzuata uygundur. Tereddüt edilen durumlarda ise, hata türü ve etkisi somut olarak değerlendirilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: Başvuru sahibinin teklif cetvelindeki aritmetik hatanın tablolama programından kaynaklanan küçük bir yuvarlama farkı sayılması mümkün müdür?
Cevap: Bu vakada, tutar ile miktarın çarpımı hatalı yapılmış ve ortaya çıkan fark küçük bir yuvarlama farkı değil, işlem hatasına dayanmaktadır. Bu nedenle, aritmetik hata tablolama programı kaynaklı küçük bir fark olarak değerlendirilemez.
Soru: Teklif cetvelindeki aritmetik hata nedeniyle teklifin değerlendirme dışı bırakılması hangi hukuki kriterlere dayanmıştır?
Cevap: Teklif cetvelindeki hatanın aritmetik hata olduğu, çarpma işleminin yanlış yapılmasıyla anlaşılmış ve Kanun ile Kamu İhale Genel Tebliği’nin ilgili maddeleri doğrultusunda, bu tür somut hataların teklifin değerlendirme dışı bırakılmasını gerektirdiği kararlaştırılmıştır.
Soru: İhale komisyonu veya Kurul, başvuru sahibinin teklifindeki hata nedeniyle başvurusunu reddederken hangi somut delillere dayanmıştır?
Cevap: Komisyon ve Kurul, başvuru sahibinin teklif cetvelindeki 15. satırda miktar ve birim fiyat çarpımının yanlış yazıldığını tespit etmiş, bu hatanın hesaplama işlemi hatası olduğunu belirlemiş; ve bu tespitle mevzuata uygun olarak teklifin değerlendirme dışı bırakılması yönünde karar vermiştir.
Soru: Başvuru sahibinin itirazen şikâyet başvurusu neden kabul edilmemiştir?
Cevap: İtirazen şikâyet başvurusu, teklif cetvelindeki aritmetik hatanın mevzuata uygun şekilde teklifin değerlendirme dışı bırakılması esasına dayanması nedeniyle reddedilmiştir; çünkü söz konusu hata, yazılımdan kaynaklanan yuvarlama farkı değil, yanlış hesaplama olarak değerlendirilmiştir.
Detaylı Analiz
Bu vakada söz konusu uyuşmazlık, bir isteklinin teklif cetvelinde yer alan miktar ile birim fiyat çarpımı sonucunda oluşan tutarı yanlış hesaplayarak teklifinde aritmetik hata yapıp yapmadığı hususuna ilişkindir. Başvuru sahibi, çarpım sonucu ortaya çıkan küçük farkın yalnızca tablolama programlarındaki işlem farklılıklarından kaynaklandığını ve esasen bir hata olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ileri sürmüştür. Ancak ihale komisyonu ve Kamu İhale Kurumu tarafından yapılan incelemede, bu farkın yazılımsal bir toleranstan değil, doğrudan hatalı yapılan bir çarpma işleminden doğduğu tespit edilmiştir.
Uyuşmazlık bağlamında teklif cetveline bakıldığında, belirli bir iş kalemi için miktar 528 adet, birim fiyat ise 82,00 TL olarak sunulmuştur. Bu girdilerin çarpımından oluşması gereken toplam tutar 43.296,00 TL iken, isteklinin teklif cetveline 43.293,36 TL yazdığı görülmüştür. Bu farklılık, birkaç kuruşluk yuvarlama ile açıklanamayacak düzeyde olduğundan; hata, yazılım kaynaklı otomatik hesaplama farkı olarak değil, açık bir işlem yanlışı olarak değerlendirilmiştir. Böylelikle teknik ihmal ya da programdan doğan küçük sapmalar arasında kabul edilebilecek türden bir fark bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Aritmetik hata kavramının değerlendirilmesinde önemli ölçütlerden biri olan “esasa etkili unsur” olgusu bu vakada da belirleyici olmuştur. Birim fiyat ve miktar doğru yazılmış olsa da toplam tutarın hatalı olması, ihale makamının o kaleme ilişkin mali değerlendirme temelini doğrudan etkileyecek niteliktedir. Bu nedenle, temel bir hesaplama işleminin yanlış yapılması suretiyle ortaya çıkan bu hata, teklifin teknik olarak geçerliliğini zedeleyen esaslı bir unsur olarak ele alınmıştır. Yani farkın küçük veya teklifin genel bedeline oranla düşük oluşu değil, hatanın kaynağı ve etkisi esas alınmış; doğruluğu teyit edilemeyen bir mali tablo nedeniyle teklifin sağlıklı bir şekilde değerlendirilmesi mümkün görülmemiştir.
İhale süreciyle doğrudan ilgisi olmamakla birlikte, örneğin iş deneyimi belgesi ya da ortaklık bilgileri gibi unsurlar bu vakada tartışma konusu yapılmamış; yalnızca teklif fiyatının hesaplanışı üzerinden bir değerlendirme yapılmıştır. Dolayısıyla, pilot ortaklık durumu veya benzeri özel yeterlik değerlendirmeleri bu karar çerçevesinde herhangi bir tartışmaya konu olmamış, başvurunun yalnızca teklif cetveline odaklanan yönü incelenmiştir.
Sonuç olarak, Kamu İhale Kurumu, hatanın çarpma işleminin yanlış yapılmasından kaynaklandığını ve bu durumun teklifin teknik bütünlüğünü bozduğunu belirterek değerlendirme dışı bırakma yönündeki kararın mevzuata uygun olduğu sonucuna ulaşmıştır. Bu yaklaşım, tekliflerin içerdiği tutarsızlıklarda hatanın niteliğini ayırt ederek, hesaplama hatalarını yazılımsal toleranslarla karıştırmayan yerleşik uygulamaların bir devamı niteliğindedir. Böylece teklif cetvelindeki net olmayan veya matematiksel olarak hatalı verilerin, rekabetin sağlıklı işleyişini bozabileceği varsayımıyla, bu tür durumlarda teklifin geçerli kabul edilmemesi gerektiği yönünde karar verilmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.