KÜNYE
- Toplantı No: 2024/027
- Gündem No: 17
- Karar Tarihi: 10.07.2024
- Karar No: 2024/UY.I-868
- Başvuru Sahibi: Memişoğlu Beton Asfalt Yol Yapı Madencilik İnşaat Taahhüt Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Anonim Şirketi - Solakoğlu Yol Yapım İnşaat Taahhüt Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi İş Ortaklığı
- İhaleyi Yapan İdare: Karayolları 12. Bölge Müdürlüğü
- İKN: 2024/194658
- İhale Adı: Aşkale-Aziziye-Nenehatun Köprülü Kavşağı Arası (Erzurum Şehir Geçişi Kesimi Dahil) Bsk Onarım İşi
Özet
İhalenin araç temini hükmü nedeniyle Cumhurbaşkanlığı Tasarruf Tedbirleri Genelgesine aykırı bulunarak iptal edilmesi usul ve mevzuata uygundur
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ihale süreci devam ederken araç temini hükmü nedeniyle iptal edilen ihalenin iptal kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhalenin konusu yapım işi olup, sözleşme tasarısında kontrollük hizmetlerinde kullanılmak üzere idarenin kullanımına yönelik 2 adet binek araç tahsisi istenmiştir. Bu düzenleme, 17 Mayıs 2024 tarihli ve 32549 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Tasarruf Tedbirleri Genelgesinin “Genel İlkeler” maddesine aykırıdır. Genelge, ihale şartname ve sözleşmelerine idare tarafından kullanılmak üzere araç temini gibi alım ya da yapım konusuyla ilgisi olmayan unsurların dahil edilmemesini emretmektedir. İhale tarihi itibarıyla zeyilname yapılması mümkün olmadığından, bu hükmün ihale dokümanından çıkarılması mümkün olmamıştır. Ayrıca, iptal edilmeden devam ettirilmesi uygun bulunan işler listesinde başvuruya konu ihale yer almamaktadır. Bu nedenle, iptal kararı mevzuata uygundur.
Genel Soru–Cevap
Soru: İhale sözleşme tasarısında idarenin kullanımına yönelik araç temini hükmü yer aldığında, bu hükmün iptal sebebi sayılabilmesi için hangi koşullar aranır?
Cevap: İdarenin kullanımına yönelik araç temini hükmünün iptal sebebi olabilmesi için, öncelikle bu hükmün Cumhurbaşkanlığı Tasarruf Tedbirleri Genelgesi gibi üst düzenlemelere açıkça aykırı olması gerekir. Ayrıca, ihale sürecinde bu hükmün zeyilname yoluyla giderilememesi veya düzeltilmesi için başka makul yolun bulunmaması önemlidir. Böyle durumlarda, genelgede yasaklanan bu tür unsurların ihale dokümanlarından çıkarılması mümkün olmuyorsa iptal kararı mevzuata uygun görülür.
Soru: İhale dokümanlarından sonradan hüküm çıkarılması (zeyilname yapılması) mümkün olmadan, mevzuata aykırı bir sözleşme hükmü tespit edilirse idarenin ne yapması gerekir?
Cevap: İhale dokümanlarında yer alan mevzuata aykırı hükmün zeyilname ile düzeltilmesi mümkün değilse, idarenin mevzuat gereği ihaleyi iptal etmesi beklenir. İhalenin devam ettirilmesi, iptal edilmeyen işler listesinde yer almaması halinde usul ve esaslara uygun olmadığı için iptal kararı yerinde sayılır.
Soru: Cumhurbaşkanlığı Tasarruf Tedbirleri Genelgesi kapsamında hangi tür sözleşme hükümleri ihalelerde sorun yaratabilir?
Cevap: Genelge, özellikle ihale konusu işin dışında kalan ve idare tarafından kullanılmak üzere araç temini gibi ek unsurların ihale şartnamesine veya sözleşme tasarısına eklenmesini yasaklar. Bu tür hükümler, ihalenin konusu yapım, mal veya hizmet alımı ile doğrudan bağlantılı değilse, ihale süreçlerinde iptale veya hukuki itiraza yol açabilir.
Soru: İhale iptal sebeplerinden biri olan tasarruf tedbirleri genelgelerine aykırı hüküm içeren ihalelerde itirazen şikayet sürecinde hangi hususlar değerlendirilir?
Cevap: İtirazen şikayet sürecinde, öncelikle iptal gerekçesinin genelge ve diğer mevzuata uygunluğu incelenir. Ayrıca, iptalin önüne geçecek veya iptali gereksiz kılacak yasal düzenleme veya uygulama imkanı olup olmadığı değerlendirilir. Eğer hüküm uygulamada doğrudan genelgeye aykırı ve zeyilname gibi düzeltme yolları kapalı ise iptal kararı çoğunlukla yerinde bulunur ve şikayet reddedilir.
Soru: İhale sürecinde yapılan iptal işlemlerinde ilgili genelgede belirtilen “iptal edilmeden devam ettirilebilir işler” listesi neden önemlidir?
Cevap: Genelgede belirtilen “iptal edilmeden devam ettirilebilir işler” listesi, iptal kararı verilmeden ihalenin devam ettirilip ettirilemeyeceğine rehberlik eder. İhalenin bu listede olmaması durumunda, mevzuata aykırı unsurlar varsa idarenin iptal kararı vermesi daha güçlü bir dayanak oluşturur. Bu liste, iptal kararı verme yetkisinin sınırlarını belirleyerek uygulamada tereddütleri azaltır.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhale sözleşme tasarısında yer alan idarenin kullanımına yönelik araç temini hükmü, Cumhurbaşkanlığı Tasarruf Tedbirleri Genelgesine neden aykırı bulunmuştur?
Cevap: Söz konusu hüküm, genelgenin araç temini gibi alım veya yapım konusu dışındaki unsurların ihale şartname ve sözleşmelerine dahil edilmemesini açıkça emretmesi nedeniyle aykırıdır; bu hüküm, ihale konusu yapım işiyle doğrudan bağlantılı olmayan araç tahsisini içerdiğinden genelgeye uygun değildir.
Soru: İhale tarihi itibarıyla zeyilname yapılmasının mümkün olmaması ihale iptal kararı açısından nasıl bir sonuç doğurmuştur?
Cevap: Zeyilname yapılabildiği durumda, araç temini hükmü ihale dokümanından çıkarılabilirdi. Ancak ihale tarihi itibarıyla böyle bir imkân bulunmadığından, usulüne uygun olarak yapılan iptal haricinde hükmün çıkarılması mümkün olmamış ve iptal kararı bu nedenle haklı bulunmuştur.
Soru: İhalenin iptal edilmeden devam ettirilmesi uygun bulunan işler listesinde başvuruya konu ihale yer almadığında, bu durum iptal kararının hukuki dayanağına nasıl etki etmiştir?
Cevap: İhalenin iptal edilmeden devam ettirilmesi uygun bulunan işler arasında yer almaması, söz konusu iptal kararının mevzuata uygun olduğunu pekiştirmiş; bu nedenle idarenin iptal kararı hukuki açıdan geçerli sayılmıştır.
Soru: Başvuru sahibinin iptal kararının kaldırılması talebinin reddedilmesinde hangi gerekçeler belirleyici olmuştur?
Cevap: Başvuru sahibinin talebinin reddedilmesinde, sözleşme tasarısındaki araç temini hükmünün genelgeye aykırı olması, zeyilname ile düzeltme imkânının bulunmaması ve iptal edilmeden devam ettirilmesi uygun işler listesinde ihalenin olmaması gerekçeleri bir arada etkili olmuş; bu nedenle iptal kararı yerinde bulunmuştur.
Detaylı Analiz
İtirazen şikâyet konusu olayda, ihale sözleşme tasarısında yer alan bir düzenleme üzerinden uyuşmazlık doğmuştur. Söz konusu düzenlemede, yapım işi kapsamında ihale yüklenicisinin idareye iki adet binek araç tahsisi öngörülmüş, bu unsurun Cumhurbaşkanlığı Tasarruf Tedbirleri Genelgesine aykırı olduğu gerekçesiyle ihale iptal edilmiştir. Başvuru sahibi ise, yalnızca bu düzenleme nedeniyle ihalenin iptal edilmesinin hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüş ve iptal kararının kaldırılmasını talep etmiştir.
Uyuşmazlığın merkezini teşkil eden husus, sözleşme tasarısında yer alan araç tahsis hükmünün, ihale konusu olan yapım işiyle doğrudan ilişkilendirilmesinin mümkün olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. Araç temini, yapım işinin asli unsuru olarak değerlendirilmemekte; bilakis idarenin kontrollük hizmetlerini yürütmesine yönelik destekleyici nitelikte bir unsur olarak öngörülmektedir. Ancak bu tür destekleyici hükümler, ihale işlemlerinin mevzuata uygunluğu açısından risk teşkil edebilmekte ve üst düzenlemelerle getirilen kısıtlamalara takılabilmektedir.
Mevcut uyuşmazlıkta, “esasa etkili olmayan” bir düzenleme olarak savunulabilecek araç tahsisi hükmü, Cumhurbaşkanlığı tarafından çıkarılan tasarruf tedbirleri genelgesi karşısında “esasa etkili” bir unsur haline gelmiştir. Anılan genelge, ihale konusu işin dışında kalan, idareye ait tüketim ya da kullanım unsurlarının ihale dokümanlarına dahil edilmesini açıkça yasaklamaktadır. Bu bağlamda, söz konusu araç temini, genelgeye aykırı bir içerik taşıdığı için, ihale tasarısının tamamını etkileyen ve iptali gerekli kılan bir unsur olarak değerlendirilmiştir.
Başvurunun değerlendirilmesinde, bu aykırılığın zeyilname ile ortadan kaldırılıp kaldırılamayacağı da incelenmiştir. Ancak ihale tarihi itibarıyla herhangi bir zeyilname düzenlenmesi hukuken artık mümkün olmadığından, sözleşmedeki bu düzenlemenin çıkarılması ihtimali ortadan kalkmıştır. Ayrıca, ihalenin iptal edilmeksizin sürdürülebileceği işler arasında da başvuruya konu ihale yer almamaktadır. Bu yönleriyle, aykırılığın teknik yollarla giderilememesi karşısında, idarenin ihaleyi iptal etme yollarına başvurması hukukiliğini korumaktadır.
Kamu İhale Kurulu, tüm bu değerlendirmeler sonucunda, sözleşmedeki hükmün ilgili genelgeye aykırı olduğunu, zeyilname ya da benzeri yollarla giderilemeyeceğini ve ihalenin devamına izin verilen işler listesinde yer almadığını dikkate alarak, iptal kararını yerinde bulmuş ve başvuruyu reddetmiştir. Kurulun yaklaşımı, yalnızca bir içerik değerlendirmesinden ibaret kalmayıp, ihale sürecinde yapılan işlemlerin tasarruf tedbirlerine uygun yönetilip yönetilmediğini de sorgulayan bütüncül bir değerlendirme olarak ortaya çıkmıştır.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.