KÜNYE
- Toplantı No: 2020/036
- Gündem No: 16
- Karar Tarihi: 19.08.2020
- Karar No: 2020/UY.II-1402
- Başvuru Sahibi: Güney İnşaat ve Makina Sanayi Ticaret Ltd. Şti.
- İhaleyi Yapan İdare: Karayolları 13. Bölge Müdürlüğü
- İKN: 2020/273246
- İhale Adı: Antalya - Alanya Yolu (Km:87+500-128+000) Arası Bsk Bakım ve Onarım İşi
Özet
İhale dokümanındaki bazı makine ve ekipmanların kendi malı olma şartının rekabeti engellediği ve ihalenin iptali gerektiği kararı
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ihale dokümanında belirtilen bazı makine ve ekipmanların kendi malı olma şartının rekabeti daralttığını, teklif fiyatlarını artırdığını ve kaynakların verimli kullanılmasını engellediğini iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İdare, işin süresi, niteliği ve işin kesintisiz yürütülmesi için bazı makine ve ekipmanların kendi malı olmasının gerektiğini, bu araçların toplam araçların %18’ini oluşturduğunu ve rekabetin sağlandığını belirtmiştir. Ancak Kurul, söz konusu araçların kiralanması durumunda işin yerine getirilebileceğini, kendi malı olma şartının ihaleye katılımı engellediğini ve teklif fiyatlarını artırarak kaynak israfına yol açtığını tespit etmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: İhale dokümanında makine ve ekipmanların “kendi malı olma” şartı aranması ihale rekabetini neden olumsuz etkileyebilir?
Cevap: “Kendi malı olma” şartı, isteklilerin bu araçları kiralama yoluyla temin etmelerini engellediği için, sadece belirli firmaların katılımına fırsat verir. Bu durum, özellikle ihale konusu işin makine parkına esnek çözüm imkanı sağlayabildiği durumlarda rekabeti daraltır. Kurumların, işin niteliği ve süresine uygun olarak araçları kiralamak mümkünse, bu şartın aranmaması rekabetin artmasına ve teklif fiyatlarının uygun seviyede oluşmasına katkı sağlar.
Soru: İhale konusu işin süresi ve niteliği “kendi malı olma” şartının zorunluluğunu destekler mi?
Cevap: İşin süresi ve niteliği şartın aranmaması için tek başına yeterli kabul edilmez. Özellikle iş süresi yüksek olsa bile, kiralanabilecek makinelerin toplam araç parkı içindeki oranı düşükse ve bu makinelerin kiralanması işin kesintisiz yürütülmesini engellemiyorsa, “kendi malı olma” şartı rekabetin önünde haksız bir engel oluşturabilir. Bu nedenle şartın zorunluluğu, somut iş koşulları ve teknik ihtiyaçlar doğrultusunda dikkatle değerlendirilmelidir.
Soru: İhale dokümanında işin doğal içeriğinde yer alan sigorta, teknik nezaretçi gibi giderler teklif değerlendirmesinde nasıl dikkate alınmalıdır?
Cevap: İhale dokümanında bu tür giderlerin ayrıca belirtilmiş olması, tek başına rekabeti daraltıcı veya teklif fiyatlarını dengesiz etkileyici bir unsur sayılmaz. Bu giderler, işin doğal gereği olması nedeniyle istekliler tarafından tekliflerine yedirilir ve teklif bedelinin oluşumunda hesaba katılır. Ancak, bu giderlerin şartname kapsamı ve kapsam dışında bırakılması gibi aşırılıklar rekabeti etkileyebilir; somut düzenlemenin içeriğine bakmak gerekir.
Soru: İhale dokümanının çok sayıda indirilmesi ve çok sayıda teklif alınması, rekabetin yeterli olduğunu gösterir mi?
Cevap: Doküman indirilme sayısı ve teklif adedi genel olarak rekabetin varlığına işaret etse de, rekabetin derinliği ve niteliği bu göstergeyle tek başına değerlendirilemez. İhale dokümanlarında aşırı kısıtlayıcı şartlar (örneğin “kendi malı olma”) varsa, bu şartlar rekabeti daraltabilir ve teklif sayısı geçici olarak yüksek olsa da pazarlık gücünü ve kaynak kullanım etkinliğini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, sadece nicel verilere bakmak yeterli olmaz.
Soru: İhale sürecinde “kendi malı olma” şartı nedeniyle rekabetin daraldığı iddiası nasıl ve ne şekilde tespiti mümkün olur?
Cevap: Bu tespit için kurul veya idare; ilgili makine ve ekipmanların işte kullanma zorunluluğu, kiralama imkânı, makine parkının toplam içindeki oranı ve işin teknik gereksinimleri gibi verileri analiz eder. Kiralamaya olanak varsa ve makine oranı düşükse, bu şartın rekabeti gereksiz yere kısıtladığı sonucuna varılabilir. Ayrıca, teklif fiyatlarına etkisi ve pazarlık gücüne olası yansıması da değerlendirilmelidir. Bu tür tespitler somut olarak işin teknik ve ekonomik koşulları dikkate alınarak yapılır.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhale dokümanında bazı makine ve ekipmanların isteklinin kendi malı olma şartı, rekabeti nasıl etkiledi?
Cevap: Bu şart, ihaleye katılım için araçların kiralanmasına izin vermediğinden rekabeti daralttı. Kurul, araçların kiralanmasının mümkün olduğunu ve kendi malı olma şartının ihaleye katılımı gereksiz yere kısıtladığını, bunun da teklif fiyatlarını artırarak kaynak israfına yol açtığını tespit etti.
Soru: İdarenin işin süresi ve niteliği gerekçesiyle kendi malı olma şartının zorunlu olduğu savunması nasıl değerlendirildi?
Cevap: Kurul, işin 270 gün sürdüğünü kabul etmekle birlikte, sahip olunması gereken makine ve ekipmanların toplam araçların yalnızca %18’ini oluşturduğunu ve bu araçların kiralanmasının işin yürütülmesine engel olmadığı sonucuna vardı. Bu nedenle şartın zorunlu olduğu iddiasını reddetti.
Soru: İhale dokümanında yer alan sigorta, teknik nezaretçi ve çevre önlemleri gibi ek giderlerin rekabeti etkileyip etmediği nasıl değerlendirildi?
Cevap: Kurul, bu giderlerin işin doğal içeriğinde olduğu ve teklif fiyatlarına dahil edilerek karşılanabileceğini belirtti. Dolayısıyla, bu hususların rekabeti ve teklif fiyatlarını olumsuz etkilediği kabul edilmedi.
Soru: Mevcut ihale sürecinde dokümanların çok indirilmiş olması ve 22 isteklinin teklif sunması rekabetin sağlandığı anlamına gelir mi?
Cevap: Kurul, doküman indirilme sayısı ve teklif sunan isteklilerin sayısının rekabetin varlığına işaret ettiğini kabul etti. Ancak, kendi malı olma şartının varlığı nedeniyle yine de rekabetin daraldığı ve ihalenin iptalinin gerekliliği sonucuna vardı.
Detaylı Analiz
Başvuruya konu uyuşmazlık, ihale dokümanında bazı makine ve ekipmanlar için isteklilerin bu araçlara kendi mülkiyetlerinde sahip olmaları şartının aranmasının, ihaleye katılımı sınırlayıcı etkisi üzerinden şekillenmiştir. Başvuru sahibi, söz konusu düzenlemenin rekabeti daralttığını, teklif fiyatlarının yükselmesine ve kamu kaynaklarının etkin kullanımının zedelenmesine yol açtığını ileri sürmüştür. Bu kapsamda ihale dokümanındaki düzenlemenin ihalenin esasına etkili bir kusur teşkil edip etmediği değerlendirilmiş ve bu yönde bir çözüm aranmıştır.
İhale dokümanında belirtilen bazı araçların kendi malı olması koşulu, işin süresi ve niteliği gerekçe gösterilerek idare tarafından gerekçelendirilmişse de, bu teknik yaklaşım Kurul tarafından yeterli görülmemiştir. Değerlendirmede, söz konusu araçların toplam makine parkının yalnızca %18’ini oluşturduğu ve işin yürütülmesini sağlamak için gerekli olan bu araçların kiralanmasının da teknik olarak mümkün olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla bu şart, teknik zorunluluktan ziyade gereksiz şekilde daraltıcı bir düzenleme olarak değerlendirilmiştir.
Bu vakada “esası etkileyen unsur” kavramı, dokümanda yer alan düzenlemenin ihalenin sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilmesini engelleyip engellemediği temelinde ele alınmıştır. Kurul, kiralama seçeneğinin mümkün olması halinde “kendi malı olma” şartının rekabeti azaltıcı ve teklif fiyatlarını artırıcı etki yarattığını belirleyerek bu düzenlemenin ihale sürecinin sağlıklı işlemesini zedeleyen esaslı bir kusur olduğu sonucuna ulaşmıştır. Bu tür bir düzenleme, salt teklif alma sayısı yüksek olsa dahi ihalenin kamu yararına uygun yürütülmesini riske atmaktadır.
İhale sürecinde isteklilerin iş deneyim belgeleri değil, sahip olunması gereken ekipmanın statüsü değerlendirme konusu yapılmıştır. Dolayısıyla ortakların iş deneyim koşullarından veya pilot ortağın yeterliliğinden kaynaklanan bir değerlendirme bulunmamaktadır. Tartışma, teknik kapasitenin nasıl temin edileceğiyle, yani araçların sahiplik biçimiyle ilgilidir. Bu yönüyle konu, ortaklı yapının yeterliği üzerinden değil, belge türü ve teknik yeterlik koşullarının işlevselliği üzerinden incelenmiştir.
Kurul tarafından yapılan değerlendirme sonucunda, bu tür sınırlayıcı düzenlemelerin kamu ihalelerinde rekabeti daraltıcı ve teklif fiyatlarını yükseltici etki doğurabileceği özellikle vurgulanmıştır. Nitekim başvuruya konu ihalede yüksek sayıda doküman indirilmiş ve teklif sunulmuş olmasına rağmen, “kendi malı olma” şartı sebebiyle ihalenin sağlıklı rekabet ortamından uzaklaştığı ve kamu kaynaklarının verimli kullanımının bu yolla engellendiği kanaatine varılmıştır. Sonuç olarak, söz konusu şartın ihalenin esasına etkili nitelikte bir aykırılık oluşturduğu değerlendirilerek ihale iptal edilmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.