KÜNYE
- Toplantı No: 2022/011
- Gündem No: 33
- Karar Tarihi: 23.02.2022
- Karar No: 2022/UY.II-291
- Başvuru Sahibi: Tip Yapı Nak. San. ve Tic. A.Ş. - Mcy Orm. Ürün. Pey. Tem. İnş. Nak. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı
- İhaleyi Yapan İdare: Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü
- İKN: 2021/556659
- İhale Adı: Karayolları 14Bölge Müdürlüğü 141(Balıkesir), 142(Çanakkale), 143(Bursa), 146(Bandırma) Şube Şeflikleri Yollarında Rutin Yol Bakım ve Onarım ile Kar ve Buz Mücadelesi Yapım İşi
Özet
Ekonomik dalgalanmalar sözleşme imzalama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ekonomik sorunlar nedeniyle sözleşmenin imzalanamayacağını ve geçici teminatın iadesini talep etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale dokümanında tekliflerin geçerlilik süresi 180 gün olarak belirlenmiş ve teklif verenlerin bu süre ve şartlara bağlı olduğu; ekonomik dalgalanmalar ve belirsizliklerin sözleşme imzalama yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı; ihale konusu işin teknik içeriği ve tutar dağılımı dikkate alındığında, basiretli tacir sorumluluğu çerçevesinde tekliflerin hazırlanması gerektiği; ayrıca geçici teminat oranının yüzde 3 olduğu ve üzerinde verilen teminatın gelir kaydedilmemesi yönündeki iddianın yerinde olmadığı tespit edilmiştir.
İdare Görüşü
İdare, sözleşme imzalanması gerektiğini, yükümlülüklerin yerine getirilmediğini, 4734 sayılı Kanun’un 44 ve 58’inci maddeleri kapsamında işlem yapılacağını bildirmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: İhale sonrası ekonomik dalgalanmalara dayanarak sözleşme imzalamama durumunda idarenin ne gibi hukuki işlemler yapma hakkı vardır?
Cevap: Ekonomik dalgalanmalar, ihale sürecinde veya sözleşme öncesinde yaşanmış olsa bile, bu durum sözleşme imzalama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. İdare, sözleşmenin imzalanmaması halinde, ihale mevzuatı kapsamında geçici teminatın gelir kaydedilmesi ve diğer yaptırımları uygulama hakkına sahiptir. Bu tür yaptırımlar, tekliflerin geçerlilik süresi ve şartlarına bağlı olarak devreye girer.
Soru: Teklif geçerlilik süresi içerisinde ekonomik koşullardaki olumsuz değişiklikler gerekçe gösterilerek sözleşme imzalamaktan kaçınılabilir mi?
Cevap: Tekliflerin geçerlilik süresi boyunca, ekonomik koşullarda meydana gelen dalgalanmalardan kaynaklanan zarar veya riskler, teklifin hazırlanması aşamasında dikkate alınması gereken unsurlardır. Bu nedenle ekonomik dalgalanmalara dayanarak sözleşme imzalamamak genellikle kabul edilmez; teklif sahibi, teklif döneminde bu riskleri değerlendirmeli ve sorumluluğunu buna göre üstlenmelidir.
Soru: Geçici teminat olarak yatırılan tutar, sözleşme imzalanmaması halinde daima gelir kaydedilir mi?
Cevap: Geçici teminatın gelir kaydedilmesi, sözleşme imzalamama halinde idare tarafından uygulanabilen bir yaptırımdır ancak verilen teminatın oranı veya teminattan fazla verilmiş tutarın iadesi gibi hususlarda uygulamada farklılıklar olabilir. Geçici teminatın tamamının veya fazlasının gelir kaydedilip kaydedilmeyeceği, ihale dokümanındaki düzenlemeler ve somut koşullarla bağlantılı olarak değerlendirilir.
Soru: İhale aşamasında ekonomik risklere ilişkin açıklamalar veya uyarılar ihale dokümanında yer almalı mıdır?
Cevap: İhale dokümanında tekliflerin geçerlilik süresi ve yükümlülüklere ilişkin koşullar açıkça düzenlenmelidir. Ekonomik dalgalanmalara karşı teklif sahiplerinin risk alacağına dair hükümlerin bulunması, uygulamada tereddütleri azaltır. Ancak mevzuat gereği, ekonomik riskler ve teklif hazırlık aşamasında değerlendirilmesi beklenen unsurlar arasında sayılır ve bu konuda dokümana özel hüküm olmasa bile teklif sahipleri basiretli tacir sorumluluğu kapsamında bu riski üstlenmiş sayılırlar.
Soru: Teklif üzerindeki teminat oranı artırıldığı halde bu fazlalığın idarece gelir kaydedilmemesi talebi hangi ölçüde kabul görür?
Cevap: İhale mevzuatı geçici teminat oranını belirlemiş olup, teklif sahiplerinin bu oranı aşan teminat yatırması mümkündür. Ancak idare, mevzuata uygun olarak yalnızca belirlenen oran üzerinden işlem yapabilir ve fazla yatırılan teminatın gelir kaydedilmemesi talebi somut delillerle desteklenmediği sürece kabul görmeyebilir. Fazla teminatın iadesi veya gelir kaydedilmemesi ilkesi, idari işlemin gerekçeleri ve dosya kapsamındaki tespitlerle uyumlu olarak değerlendirilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: Ekonomik dalgalanmalar nedeniyle sözleşme imzalanmaması durumu bu vakada nasıl değerlendirilmiştir?
Cevap: Ekonomik dalgalanmalar ve maliyet artışları, isteklinin sözleşmeyi imzalamama gerekçesi olarak kabul edilmemiştir. İhale dokümanı ve mevzuat gereği tekliflerin geçerlilik süresi olan 180 gün boyunca sözleşme imzalama yükümlülüğü devam etmekte olup, bu tür ekonomik belirsizliklerin sözleşme imzalamayı ortadan kaldırmadığı sonucuna varılmıştır.
Soru: İdarenin sözleşmenin imzalanmaması nedeniyle uygulayacağı yaptırımlar vakada nasıl yorumlanmıştır?
Cevap: İdare, sözleşme imzalanmadığı takdirde 4734 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri uyarınca işlem yapacağını bildirmiştir. Kararda, teklif sahibi tarafından sözleşmenin imzalanmaması halinde geçici teminatın gelir kaydedilmesinin uygun bir yaptırım olduğu teyit edilmiştir.
Soru: Geçici teminatın iadesi talebinin hukuki durumu bu dosyada ne yöndedir?
Cevap: Başvuru sahibinin geçici teminatın iadesi talebi reddedilmiştir. Dosya incelemesinde, geçici teminat oranının yüzde 3 olduğu ve çoğunlukla bu oranın üzerinde verilen teminatların gelir kaydedilmediği yönündeki iddia yerinde bulunmamıştır. Dolayısıyla geçici teminatın iadesi mümkün görülmemiştir.
Soru: Başvuru sahibinin ekonomik dalgalanmalara ilişkin savunması teklif hazırlığı aşamasında dikkate alınmalı mıydı?
Cevap: Kararda, ihale konusu işin teknik özellikleri ve tutar dağılımı göz önüne alınarak, basiretli tacir sorumluluğu çerçevesinde tekliflerin ekonomik dalgalanma riski de dahil olmak üzere hazırlanması gerektiği vurgulanmıştır. Bu nedenle, başvuru sahibinin ekonomik dalgalanmalardan kaynaklanan sorunlar teklif aşamasında göz önüne alınmalıydı; sonradan sözleşme imzalamama gerekçesi yapılamaz.
Detaylı Analiz
Başvuru sahibi, teklif sunmuş olduğu ihaleye ilişkin olarak sözleşme imzalama aşamasına geldiğinde, ekonomik koşullardaki dalgalanmaları ve buna bağlı maliyet artışlarını gerekçe göstererek sözleşmeyi imzalamaktan imtina etmiş; bunun yanı sıra sunduğu geçici teminatın da iadesini talep etmiştir. Bu talepler doğrultusunda yapılan itirazen şikâyet başvurusu kapsamında esas uyuşmazlık, ekonomik belirsizliklerin sözleşme imzalama yükümlülüğünü ortadan kaldırıp kaldırmayacağı ile geçici teminatın iadesinin mümkün olup olmadığına odaklanmıştır.
İdare tarafından belirtilen hususlar ışığında, ihale şartlarının teklif geçerlilik süresinin 180 gün olduğu, bu süre zarfında isteklilerin teklifleriyle bağlı kaldıkları ve sözleşmeyi imzalama yükümlülüğünün bu süre içinde geçerliliğini koruduğu tespiti yapılmıştır. Bu nedenle, ekonomik dalgalanmanın sözleşme imzalamama gerekçesi olarak ileri sürülmesinin, hukuken geçerli bir dayanağı bulunmadığı değerlendirilmiştir. Ayrıca, teklifin hazırlanması sürecinde mevcut veya öngörülebilir ekonomik risklerin dikkate alınmış olması gerektiği yönündeki yaklaşım çerçevesinde, isteklinin iddiasının kabul edilemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Dosyada tartışılan temel unsurlardan biri, geçici teminatın gelir kaydedilip kaydedilemeyeceğidir. Başvuru sahibi, teminatın iadesi gerektiğini iddia etmiş; zira iddiasına göre teminat oranı üstünde bir tutar sunduğu ve sözleşmeyi imzalamadığı koşullarda bu fazlalığın gelir kaydedilemeyeceği belirtilmiştir. Ancak yapılan değerlendirmede, geçici teminatın ihale mevzuatı uyarınca sözleşme imzalanmadığı takdirde gelir kaydedilmesinin düzenli bir yaptırım olduğu, dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerle teminatın iadesini gerektirecek özel bir durumun bulunmadığı ifade edilmiştir.
Değerlendirme sürecinde “basiretli tacir” sorumluluğu kavramı belirleyici bir rol oynamıştır. İhale konusu işin nitelikleri ve teknik kapsamı dikkate alınarak, isteklilerin tekliflerini bu tür ekonomik belirsizlikleri de göz önünde bulundurarak hazırlamaları gerektiği vurgulanmıştır. Dolayısıyla, fiyat dalgalanmaları, döviz kuru oynaklığı ya da maliyet artışı gibi gerekçeler, teklif sunduktan sonra ileri sürülebilecek sözleşmeden kaçınma sebepleri arasında kabul edilmemiştir.
Sonuç olarak, Kamu İhale Kurulu tarafından yapılan inceleme neticesinde, başvuru sahibinin ileri sürdüğü ekonomik gerekçelerin mevzuat ve ihale dokümanındaki açık hükümler karşısında bağlayıcılığı olmadığına karar verilmiş; sözleşmenin imzalanmaması nedeniyle geçici teminatın gelir kaydedilmesini hukuka uygun bulan Kurul, başvuruyu reddetmiştir. Karar, ihale sürecinin öngörülebilirliğini ve tekliflerin istikrarını koruma bakımından dikkat çekici niteliktedir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.