KÜNYE
- Toplantı No: 2023/030
- Gündem No: 17
- Karar Tarihi: 24.05.2023
- Karar No: 2023/UY.II-784
- Başvuru Sahibi: İmaj Altyapı Üst Yapı Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
- İhaleyi Yapan İdare: T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı
- İKN: 2022/1295234
- İhale Adı: Muğla İli, Milas İlçesi, İsmetpaşa Mahallesi 2 Etap 546 Adet Konut İnşaatı İle Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İşi
Özet
Deprem kaynaklı mücbir sebep iddiasının ihalenin OHAL kapsamı dışında olması nedeniyle reddi
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, deprem felaketi nedeniyle malzeme temini ve işgücü sağlama güçlükleri yaşadığını, bu nedenle sözleşmeyi imzalayamadığını, 127 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca sözleşmeye davetin iptal edilerek geçici teminatın iadesini talep etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale konusu işin Muğla ilinde yapıldığı, Muğla’nın 6 Şubat 2023 depreminden etkilenen OHAL ilan edilen iller arasında yer almadığı ve başvuru sahibinin ticari merkezinin Ankara’da bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, ihalenin OHAL ilan edilen illerde ortaya çıkan ihtiyaçların karşılanması amacıyla ülke genelinde yapılan ihaleler kapsamında olmadığı ve dolayısıyla 127 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamındaki mücbir sebep hükümlerinin uygulanamayacağı değerlendirilmiştir.
İdare Görüşü
İdare, ihalenin 127 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamına girmediğini belirterek başvuruyu reddetmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru 1: Deprem gibi doğal afetlerin mücbir sebep olarak kabul edilmesi bakımından hangi somut şartların bulunması gerekir?
Cevap: Mücbir sebep hükümlerinden yararlanılabilmesi için, afetin ihale konusu işin yapıldığı veya yüklenicinin faaliyetini etkileyen doğrudan ve somut bir şekilde ortaya çıkması gerekir. Örneğin, afet nedeniyle OHAL ilan edilen ve kamu düzeninin etkilendiği bir bölgede ihalenin yapılması veya yüklenicinin ticari merkezinin söz konusu afet bölgesinde bulunması somut koşullar arasında yer alabilir. Aksine, afetin etkilediği bölge kapsam dışındaysa veya yüklenici faaliyetleri etkilenmemişse, mücbir sebep iddiası kabul edilmeyebilir.
Soru 2: Mücbir sebep iddiasının kabul edilmemesi durumunda sözleşme imzalama yükümlülüğü nasıl değerlendirilir?
Cevap: Mücbir sebep kapsamında olmayan mazeretler nedeniyle sözleşmenin imzalanmaması, yüklenicinin yükümlülüğünü yerine getirmemesi olarak değerlendirilir. Bu durumda idare, sözleşmeye daveti iptal edebilir ve geçici teminatı geliri yazabilir; benzer şekilde itirazen şikâyet başvuruları reddedilir. Mücbir sebep kapsamına girmeyen durumlar, yüklenicinin sözleşmeye bağlanma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
Soru 3: İhale başvurularında ve itiraz süreçlerinde ek belgelerin verilme süresi hangi esaslara tabidir?
Cevap: İhale sürecinde başvurulara ek belge veya ek bilgi sunulması, yasada ve ilgili tebliğde belirtilen süreler içinde yapılmalıdır. Süre aşımı halinde, kurullar ek belgeleri incelemeyebilir. Bu kural, sürecin şeffaflığı, eşitlik ilkesi ve hukuki güvenlik açısından önemlidir. Dolayısıyla, süre yönünden uygunluk tereddüt oluşturduğu için başvuruların ve ek dilekçelerin zamanında sunulması gerekir.
Soru 4: Başvuru bedelinin iadesi hangi koşullarda mümkün olur, hangi durumlarda talep reddedilir?
Cevap: Başvuru bedelinin iadesi için, başvuru sahibinin yaptığı itiraz veya başvuruda iddialarının tamamında haklı bulunması gerekir. İddiaların kısmen veya tamamen reddi halinde, başvuru bedelinin iadesine yer verilmemesi yaygın uygulamadır. Bu durum, sürecin taraflar arasında adil yürütülmesini sağlamak ve gereksiz masrafları önlemek amacıyla uygulanır.
Soru 5: OHAL kapsamında yapılan ihalelerde mücbir sebep değerlendirmesi ile olağan dönemlerdeki ihalelerin mücbir sebep değerlendirmesi arasında ne tür farklar olabilir?
Cevap: OHAL kapsamında yapılan ihalelerde, ilgili Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve OHAL ilan edilen bölgelerdeki olağanüstü koşullar dikkate alınarak mücbir sebep hükümleri daha geniş veya özel şekilde yorumlanabilir. Ancak olağan dönemde veya OHAL kapsamı dışındaki ihalelerde, mücbir sebep değerlendirmesinde genel hukuki kriterler ve somut etkilere bakılır. Bu farklılık nedeniyle, OHAL kapsamına girmeyen ihalelerde aynı afet olayının mücbir sebep olarak kabulü zorlaşabilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru 1: Başvuru sahibinin depremi mücbir sebep olarak ileri sürüp sözleşmeyi imzalamamasının 127 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında değerlendirilmemesi hangi somut gerekçelerle olmuştur?
Cevap: Kurul, ihalenin Muğla ilinde yapıldığını ve bu ilin 6 Şubat 2023 depreminden etkilenen ve OHAL ilan edilen iller arasında yer almadığını tespit etmiştir. Ayrıca başvuru sahibinin ticari merkezinin Ankara’da bulunması nedeniyle, depremden doğrudan etkilenmeyen bir yerde olduğunu değerlendirmiştir. Bu somut tespitlere dayanarak, ihalenin OHAL kapsamında değerlendirilmemesi nedeniyle başvuru sahibinin mücbir sebep iddiasının kabul edilemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Soru 2: Başvuru sahibinin sözleşme imzalama sürecini deprem kaynaklı mücbir sebep iddiasıyla geciktirmesi ihale süreci açısından hangi hukuki sonuca yol açmıştır?
Cevap: Depremin 127 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamına girmemesi nedeniyle, başvuru sahibinin sözleşmeyi imzalamama hali mücbir sebep olarak kabul edilmemiştir. Bu durumda, idare tarafından sözleşmeye davetin iptal edilmesi ya da geçici teminatın iadesi yönünde yükümlülük doğmamış ve itirazen şikâyet başvurusunun reddine karar verilmiştir.
Soru 3: Başvuru sahibinin verdiği 22.05.2023 tarihli ek dilekçenin süre yönünden uygun bulunmaması hangi kıstasa dayanmıştır?
Cevap: Kurul, başvuru sahibinin ek dilekçesinin süresinde verilmediğini tespit etmiş ve süre şartlarına uygunluk aranması gerektiği yönündeki kural gereği bu dilekçenin kabul edilemeyeceği sonucuna varmıştır. Bu somut vaka bağlamında, başvuruların Kanun ve Tebliğ’de öngörülen sürelerde yapılması zorunludur.
Soru 4: Başvuru sahibinin başvuru bedelinin iadesi talebinin reddedilmesinin nedeni nedir?
Cevap: Kurul, başvuru bedelinin iade edilmesi için başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması gerektiğini ifade etmiş, ancak başvuru sahibinin deprem mücbir sebep iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varıldığı için iade talebini reddetmiştir. Yani, iddiaların tümü haklı bulunmadığından iade yükümlülüğü doğmamıştır.
Detaylı Analiz
Başvuru sahibinin yaptığı itiraz, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen deprem sonrasında malzeme ve iş gücü temininde yaşanan zorluklar nedeniyle sözleşmenin imzalanamaması üzerine kurulu olup, bu durumun 127 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında mücbir sebep olarak değerlendirilmesini talep etmiştir. Başvuru sahibi bu gerekçeyle sözleşmeye davetin iptal edilmesini ve geçici teminatın iadesini istemiştir. İdare ise ihalenin ilgili Kararname kapsamı dışında kaldığını belirterek talebi reddetmiştir. Uyuşmazlık bu değerlendirmeye yöneliktir.
İhale sürecinde tartışma konusu olan husus, sözleşme imzalanmamasına yol açtığı ileri sürülen gerekçenin mücbir sebep teşkil edip etmediğiyle ilgilidir. Depremin ardından ülke genelinde bazı tedarik ve istihdam sorunları yaşanmış olsa da, bu sorunların ihale konusu işin yapıldığı yer ve yüklenicinin faaliyet merkezine etkisinin somut şekilde ortaya konması gerekir. Bu vakada başvuru sahibi genel güçlüklerden söz etmiş, ancak söz konusu güçlüklerin doğrudan ihaleye ya da kendi faaliyetlerine etkisini ortaya koyamamıştır.
Bu bağlamda “esaslı unsur” kavramı, başvuru sahibinin iddiasının dikkate alınabilirliği açısından belirleyici olmuştur. Kurul’un değerlendirmesinde, yalnızca afetin meydana gelmiş olması değil, bu afetin ihalenin coğrafi ve kurumsal kapsamı bakımından belirleyici bir unsur teşkil edip etmediği esas alınmıştır. İhalenin yapıldığı ilin OHAL ilan edilen iller arasında olmaması ve başvuru sahibinin merkezinin depremden doğrudan etkilenmeyen bir şehirde bulunuyor olması, mücbir sebep iddiasının bu somut ihalede temel ve değiştirilmesi mümkün olmayan bir unsur olarak değerlendirilemeyeceğini ortaya koymuştur.
Kurul, pilot ortak niteliği taşıyan yüklenici adayının deprem nedeniyle sözleşmeyi imzalayamama gerekçesini yeterli bulmamıştır. Pilot ortağın ticari faaliyet merkezinin afet bölgesinde bulunmaması ve ihalenin de OHAL kapsamına girmeyen bir şehirde gerçekleştirilmesi gibi unsurlar dikkate alınarak, yüklenicinin mücbir sebepten yararlanamayacağı sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, yüklenicinin sözleşmeye bağlanma yükümlülüğünü ortadan kaldıracak hukuki veya fiili bir engelin oluşmadığı değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak, Kurul’un yaklaşımı somut etkiler ve hukuki bağlam üzerinden şekillenmiştir. OHAL ilan edilmeyen bir ilde yapılan ihale kapsamında, genel tedarik sorunlarının mücbir sebep olarak kabul edilemeyeceği görüşü benimsenmiştir. Bu nedenle başvuru sahibinin sözleşmenin imzalanmaması yönündeki gerekçesi yerinde görülmemiş, geçici teminatın iadesi talebi de reddedilmiştir. Ayrıca, başvuru sahibinin süresi içinde sunmadığı ek dilekçe değerlendirmeye alınmamış ve başvuru bedelinin iadesi de reddedilerek, sadece tamamen haklı olunan başvurularda iade yapılabileceği yönündeki yerleşik uygulama sürdürülmüştür.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.