KÜNYE
- Toplantı No: 2023/037
- Gündem No: 30
- Karar Tarihi: 19.07.2023
- Karar No: 2023/UY.II-1009
- Başvuru Sahibi: Ali DUYGU
- İhaleyi Yapan İdare: Yozgat İl Milli Eğitim Müdürlüğü
- İKN: 2023/393916
- İhale Adı: Yozgat ve İlçelerinde Bulunan 3 Adet Okulun Genel Onarımı
Özet
Tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması, farklı adreslerde ikamet etmeleri gerekçesiyle hukuka aykırı bulunmuş ancak irade birliği karinesi nedeniyle yasak fiil tespitiyle reddedilmiştir
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ihale tarihinde farklı adreslerde ikamet ettiklerini, tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasının hukuka aykırı olduğunu, ihalenin daha yüksek teklif veren istekli üzerinde bırakılmasının kamu zararına yol açacağını iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İnceleme sonucunda, ihale ilan tarihi ile ihale tarihi arasında başvuru sahibinin ikamet adresini değiştirdiği, her iki isteklinin farklı IP adreslerinden doküman indirip teklif sundukları ve geçici teminatları ayrı hesaplardan yatırdıkları tespit edilmiştir. Ancak tekliflerin birbirine çok yakın olması ve şikayet başvurularının benzerliği, irade birliği içinde hareket ettiklerine dair kuvvetli karine oluşturmuştur. Bu karine, 4734 sayılı Kanun’un 17’nci maddesinin (b) ve (d) bentleri kapsamında yasak fiil ve davranış olarak değerlendirilmiştir.
İdare Görüşü
İdare, başvuru sahiplerinin aynı adreste ikamet ettiklerini, tekliflerinin birbirine çok yakın olması ve şikayet başvurularının şekil ve içerik olarak birebir aynı olması nedeniyle irade birliği içinde hareket ettiklerini ve teklif bilgilerinden haberdar olduklarını ileri sürerek tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasını savunmuştur.
Genel Soru–Cevap
Soru: İsteklilerin aynı adreste ikamet etmeleri tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması için mutlaka yeterli midir?
Cevap: İsteklilerin aynı adreste ikamet etmeleri tek başına tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması için yeterli olmayabilir. Önemli olan, bu adres ortaklığının tekliflerin hazırlanması ve sunulmasında irade birliği kurulmasına dair kuvvetli karine oluşturup oluşturmadığıdır. Adres ortaklığı yanında tekliflerin birbirine çok yakın olması, şikayet başvurularının benzerliği gibi somut göstergeler birleştiğinde yasak fiil tespiti yapılabilir. Ancak sadece aynı adreste ikamet etmek yeterli bir delil sayılmaz.
Soru: Farklı IP adreslerinden doküman indirilmesi ve ayrı hesaplardan geçici teminat yatırılması yasak fiil tespitini engeller mi?
Cevap: Hayır, bu tür teknik ve mali işlemler ayrı tüzel kişiliklerin varlığına işaret eder ve irade birliği iddiasını zayıflatabilir. Ancak bu hususlar tek başına yasak fiil veya irade birliği iddiasını bertaraf etmeyebilir. İhale sürecinde diğer somut deliller (örneğin tekliflerin birbirine çok yakın olması, şikayet başvurularının içeriği) birlikte değerlendirilmeli; farklı IP ve ayrı hesap kullanımı, yasak fiil yoktur sonucunu garanti etmez.
Soru: İki farklı istekli tarafından aynı danışmanlık firmasının kullanılması tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması kararı için nasıl değerlendirilir?
Cevap: Aynı danışmanlık firmasının kullanılması, özellikle şikayet süreçlerinde sık karşılaşılan bir durumdur ve tek başına yasak fiil tespiti için yeterli olmayabilir. Bu durumun doğal olduğu kabul edilmekte olup, yasak davranışın varlığı somut ve ek delillerle desteklenmelidir. Aksi halde, yasak fiil iddiası ispatlanamaz.
Soru: İrade birliği iddiası hakkında hangi durumlarda kuvvetli karine oluştuğu kabul edilir?
Cevap: İrade birliği iddiasının kuvvetli karine olarak kabul edilmesi için, tekliflerin birbirine çok yakın olması, ekonomik açıdan birbirine paralel hareket etmeye işaret eden içerik ve tutarlılık, şikayet başvurularının ve diğer süreçlerin birbirine çok benzer olması gibi somut ve birbirini destekleyen delillerin bir arada bulunması gerekir. Sadece tek bir unsur destekleyici değilse, kuvvetli karine kurmak zor olabilir.
Soru: Tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması sonucunda itirazen şikayet başvuru bedelinin iadesi nasıl ele alınır?
Cevap: Tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasının yasak fiil tespitine dayanması, itirazen şikayet başvuru bedelinin iadesini engellemez. Başvuru bedeli, ihale mevzuatı kapsamında başvurunun esasının incelenip karar verilen süreç sonunda iade edilebilir. Bedel iadesi, hukuki uygunluk kararından bağımsız olarak değerlendirilebilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: Başvuru sahibinin ve diğer isteklinin farklı adreslerde ikamet etmeleri tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasına engel midir?
Cevap: Hayır, başvuru sahibinin ve diğer isteklinin farklı adreslerde ikamet ettiklerinin tespit edilmesi tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasına engel olmamıştır. Çünkü tekliflerin birbirine çok yakın olması ve şikayet başvurularının büyük oranda benzerliği, irade birliği içinde hareket ettiklerine dair kuvvetli bir karine oluşturmuş, bu karine yasak fiil olarak değerlendirilmiştir.
Soru: İki isteklinin tekliflerinin birbirine çok yakın olması ve şikayet başvurularının benzerliği nasıl bir hukuki sonuç doğurmuştur?
Cevap: Bu durum, iki isteklinin irade birliği içinde hareket ettiklerine dair kuvvetli bir karine oluşturmuş ve bu irade birliği, yasak fiil ve davranış olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, bu karineye dayanarak tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması hukuka uygun bulunmuştur.
Soru: İdarenin, şikayet başvurularının şekil ve içerik bakımından birebir aynı olması ve şikayet sürecinde aynı danışmanlık firmasının kullanılması hususuna ilişkin değerlendirme nedir?
Cevap: İdarenin bu tespiti, tarafların birbirlerinin teklif bilgilerine hakim olduklarına dair kuşkuyu güçlendirmiştir. Ancak idari incelemede, bu hususun doğal olduğu değerlendirilmiş ve tek başına yasak fiil tespiti için yeterli bulunmamıştır. Dolayısıyla, bu durum yasa dışılık kararı için tek başına belirleyici olmamıştır.
Soru: Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru bedeline ilişkin karar nedir?
Cevap: Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru bedelinin iadesine karar verilmiştir. Bu karar, tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasının yasak fiil nedeniyle uygun bulunması sonucunu değiştirmemiştir.
Detaylı Analiz
Uyuşmazlık, bir yapım işi ihalesine ilişkin olarak iki isteklinin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılması işlemi etrafında şekillenmiştir. Başvuru sahibi firma, ihale tarihinde diğer istekliyle aynı adreste ikamet etmediğini, dolayısıyla aralarında herhangi bir irade birliğinin bulunmadığını ileri sürerek teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına itiraz etmiştir. Asıl tartışma, farklı adreslerde faaliyet göstermelerine rağmen teklif içerikleri ve şikayet başvurularının benzerliğinin, bu firmaların irade birliği içinde hareket ettikleri sonucunu doğurup doğurmayacağı noktasında yoğunlaşmıştır.
İhale sürecinde teklif sunan bu iki istekli, ayrı IP adresleri kullanarak dokümanları temin etmiş ve geçici teminatlarını da bağımsız hesaplardan yatırmıştır. Teknik bakımdan bu hareket tarzı, her iki isteklinin farklı tüzel kişilikler olarak başvuru yaptığını göstermektedir. Ancak Kurul değerlendirmesinde bu teknik ayrımların ötesine geçilerek sunulan tekliflerin içeriklerinde ve fiyatlarında görülen yüksek benzerlik ile şikayet başvurularının neredeyse aynı olmalarının, bu firmaların teklif hazırlama sürecinde birlikte hareket ettiğine işaret eden başka göstergeler sunduğu değerlendirildi.
Bu vakada esaslı unsur, iki isteklinin iradelerinin fiilen birleşip birleşmediğine dair ortaya çıkan göstergelerin bir arada değerlendirilmesidir. Farklı adreslerden işlem yapılması ya da farklı hesapların kullanılması, birlikte hareket etmediklerini doğrudan göstermemektedir. Esaslı değerlendirme, tekliflerin benzerliğinin ve şikayetlerin niteliksel paralelliğinin, firmalar arasında bilgi paylaşımı ya da işbirliği olup olmadığını ortaya koyması açısından yapılmıştır. Bu unsurların birlikte bulunması, hukukî bakımdan kuvvetli karineye dayanak teşkil etmiştir.
İddia, ihale dışı bırakılma kararının dayanaklarından biri olan yasak fiil ve davranışların oluşup oluşmadığına ilişkindir ve burada özellikle irade birliğinin varlığı sorgulanmaktadır. Kurul, tek başına ortak danışmanlık hizmeti alınmasının ya da başvuruların benzer dil kullanması gibi unsurların yeterli olmayacağını açıkça değerlendirmiş; ancak teklif benzerliği ve diğer destekleyici unsurlar dikkate alındığında, bu isteklilerin koordineli şekilde hareket ettikleri izleniminin ciddi olduğu sonucuna varmıştır. Bu durumda tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması, sadece şekli unsurlara değil, maddi bulgulara dayandırılmıştır.
Kurul nihai kararında, tekliflerin yakınlığı ile şikayet dilekçelerinin benzerliğinden doğan kuvvetli karineyi ön plana çıkararak, bu firmaların irade birliği içinde hareket ettiklerini kabul etmiş; bu davranışı ise kamu ihale mevzuatında yasak fiil ve davranış olarak nitelendirmiştir. Bu nedenle her ne kadar firmalar farklı adreslerde faaliyet gösterseler ve bazı teknik işlemleri ayrışsa da, tekliflerinin dışlanmasına dair işlem hukuki bulunmuş ve şikayet başvurusu reddedilmiştir. Ancak, başvuru esas bakımından incelenmiş olduğundan, başvuru bedelinin iadesine karar verilmiştir. Bu karar, idari işlemlerin biçimsel değil, içeriksel değerlendirmeyle sonuçlandırıldığını göstermesi bakımından dikkat çekicidir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.