KÜNYE
- Toplantı No: 2021/050
- Gündem No: 30
- Karar Tarihi: 15.12.2021
- Karar No: 2021/UY.I-2281
- Başvuru Sahibi: Somut Soğ. Mut. Tur. İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti.
- İhaleyi Yapan İdare: Hacettepe Üniversitesi Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı
- İKN: 2021/654757
- İhale Adı: Hacettepe Üniversitesi Beytepe Kampüsü Eğitim Fakültesi İkmal İnşaatı
Özet
İhale dokümanındaki araç teminine ilişkin düzenlemenin işin niteliği ve büyüklüğü ile uyumsuzluğu nedeniyle ihalenin iptali
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, bakım-onarım ve tadilat-tamirat işlerinin benzer iş olarak kabul edilmemesinin mevzuata aykırı olduğunu ve sözleşme tasarısında yer alan araç tahsisi düzenlemesinin kamu kaynaklarının verimli kullanılması ilkesine aykırı olduğunu iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale konusu işin niteliği ve büyüklüğü dikkate alındığında, yükleniciden istenilen 5 adet aracın işin yürütülmesi ile doğrudan ilgili olduğu kabul edilmekle birlikte, bu araçların toplam maliyete yüklediği ek maliyetin, ayrı bir ihale ile temin edilmesini gerektirebilecek ölçüde büyük olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, araç teminine ilişkin düzenlemenin kamu ihale mevzuatında belirlenen sınırlar içinde kalmadığı sonucuna varılmıştır.
Genel Soru–Cevap
Soru: İhale dokümanında yükleniciden talep edilen araç sayısının, işin niteliği ve büyüklüğüyle uyumlu olup olmadığı hangi ölçütlere göre değerlendirilir?
Cevap: Araç talebi, öncelikle işin gerektirdiği teknik ihtiyaçlar ve iş hacmi dikkate alınarak değerlendirilir. Talep edilen araç sayısının, işin ifası için zorunlu ve makul olması beklenir. Ayrıca, araç temininin toplam maliyete etkisi inceleme konusu olur; maliyetin orantısız biçimde artması, araç sayısı veya niteliğinin işin büyüklüğüyle uyumsuzluğuna işaret eder. Maliyet artışı, işi yapmak için farklı bir ihale açmayı gerektirecek düzeydeyse, talebin iptali gündeme gelebilir.
Soru: İhale dokümanında benzer iş tanımının kapsamı ve yorumuna ilişkin şikayetlerde şikayet süresinin önemi nedir?
Cevap: İhale dokümanında yer alan benzer iş tanımı veya kapsamına dair itiraz ve şikayetler, ilan ve doküman yayınlandıktan sonra kanuni süreler içinde yapılmalıdır. Şikayet süresi geçtikten sonra yapılan başvurular, süresinde yapılmaması nedeniyle değerlendirme dışı bırakılır. Bu yüzden, benzer iş kapsamı gibi tali hususların da süresi içinde dile getirilmesi gerekir; aksi halde iddialar esas incelemeye alınmaz.
Soru: Kamu kaynaklarının verimli kullanılması ilkesi ihale dokümanındaki araç temini düzenlemeleri açısından nasıl yorumlanır?
Cevap: Araç teminine ilişkin şartların, işin gereklilikleri doğrultusunda ve maliyeti makul ölçülerde tutulması beklenir. Araç sayısı veya özelliklerinden kaynaklanan yüksek maliyetler, kamu kaynaklarının etkin ve tasarruflu kullanılması ilkesine aykırı sayılabilir. Böyle durumlarda düzenlemenin ihale kapsamından çıkarılması veya araç temininin farklı ve ayrı bir ihale ile sağlanması uygun görülür.
Soru: Araç teminine ilişkin mevzuata aykırılık, düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte olduğunda ihalenin akıbeti nedir?
Cevap: Böyle durumlarda, mevzuata uygun hale getirme imkanı kalmadığı için ihalenin iptal edilmesi gerekir. İptal kararı, başlı başına söz konusu eksiklik ve mevzuata aykırılığı ortadan kaldırmak için yeterli ve zorunludur. Yani, söz konusu düzenlemeyi düzeltmek veya sınırlamakla mevzuata uyum sağlamak mümkün değilse, iptal en doğru çözümdür.
Soru: İhalenin önceden iptal edildiğinin tespiti, mevzuata aykırılık tespiti sonrası kurul kararını nasıl etkiler?
Cevap: Önceden iptal edilmiş bir ihalede mevzuata aykırılık tespiti yapılırsa, kurul ek bir işlem yapmaktan genellikle kaçınır çünkü iptal işlemi aykırılığı zaten sonuçlandırmıştır. Bu durumda mevcut iptal kararının yeterli olduğu değerlendirilir ve yeni işlem yapılması zorunlu görülmez. Böylece süreçte gereksiz işlem yapılmamış olur.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhale dokümanında yükleniciden talep edilen 4 adet binek araç ve 1 adet 4x4 SUV aracın işin niteliği ve büyüklüğü açısından uygun olmadığına ilişkin tespit hangi gerekçeye dayanmıştır?
Cevap: İhale konusu işin niteliği ve büyüklüğü dikkate alındığında, araçların işin yürütülmesiyle doğrudan ilgili olduğu kabul edilmiş ancak, bu araçların toplam maliyetinin, ayrı bir araç temini ihalesi açılmasını gerektirecek seviyede büyük olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, araç teminine ilişkin düzenlemenin kamu ihale mevzuatındaki makul sınırları aşması sonucu uyumsuzluk olarak değerlendirilmiştir.
Soru: Başvuru sahibinin bakım-onarım ile tadilat-tamirat işlerinin benzer iş olarak kabul edilmemesi iddiası neden değerlendirme dışı bırakılmıştır?
Cevap: Bu iddia ilana yansıyan hükümlere yönelik olmasına rağmen, başvuru sahibinin şikayet başvuru süresini geçirmesi nedeniyle süre yönünden reddedilmiştir. Dolayısıyla bu husus mevzuat açısından incelenmemiştir.
Soru: Araç teminine ilişkin mevzuata aykırılık bulunduğunda Kurul neden ihalenin iptal edilmesine karar vermiştir?
Cevap: Araç teminine ilişkin düzenleme işin büyüklüğü ve niteliğiyle uyumsuz olup, kamu kaynaklarının verimli kullanılmasını engelleyecek şekilde ek mali yük getirmektedir. Bu ihlalin düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte olması nedeniyle, ihalenin mevzuata uygun hale getirilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varılmış ve iptali zorunlu görülmüştür.
Soru: İhalenin zaten iptal edilmiş olması Kurulun vereceği karara nasıl yansımıştır?
Cevap: İhalenin önceden iptal edildiği tespit edildiği için Kurul, mevzuata aykırılığın giderilmesine yönelik yeni bir işlem yapılmasına gerek olmadığına karar vermiştir. Bu nedenle Kurulun iptal kararının ardından başka bir yaptırım uygulanmamıştır.
Detaylı Analiz
Bakım-onarım işine ilişkin açılan bir ihalede, yükleniciden tahsis edilmesi istenen araç sayısının işin niteliği ve gerekleriyle uyumsuz olduğu iddiası üzerine yapılan başvuru, ihale sürecine ilişkin önemli bir uyumsuzluğun ortaya çıkarılmasına neden olmuştur. Başvuru sahibi, sözleşme tasarısında öngörülen dört adet binek araç ve bir adet 4x4 SUV aracın bu tür bir iş için gereksiz ve kamu kaynaklarının etkin kullanılmasına aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Ayrıca, benzer işin tanımına ilişkin bazı itirazlarda da bulunulmuş, ancak bu ikinci iddia süresinde yapılan bir başvuruya dayanmaması nedeniyle esas incelemeye alınmamıştır.
Uyuşmazlığın temelini, araç teminine ilişkin düzenlemelerin ihale konusu işin gereğiyle ne ölçüde örtüştüğü sorusu oluşturmuştur. Yapılan incelemede, araçların işin yürütülmesine katkı sağlayabilecek nitelikte olduğu kabul edilmiştir. Ne var ki, bu araçlara ilişkin yükün toplam ihale maliyeti üzerindeki etkisinin, büyüklüğü itibarıyla ayrı bir ihale konusu olabilecek ölçeğe ulaştığı değerlendirilmiştir. Dolayısıyla, araçların işin yapılabilmesi için gerekli olmasından ziyade, maliyet açısından kamu ihale mevzuatında aranan orantılılık ilkesini ihlal ettiği sonucuna varılmıştır.
Bu değerlendirmede esaslı unsur olarak kabul edilen husus, işin teknik gerekliliklerinden ziyade araçlara ilişkin maliyetin kamu kaynakları üzerindeki etkisidir. Mevzuatta öngörülen “verimlilik” ve “orantılılık” ilkeleri bağlamında yapılan bu analizde, maliyetin ihale bütçesine getirdiği yükün işin gereğini aşacak şekilde fazla olması, düzenlemenin şeklen değil içerik itibarıyla kamu yararına aykırı olarak değerlendirilmesine neden olmuştur. Böylelikle aracın işi görmeye katkı sunmasından ziyade, getirdiği ek maliyetin esas belirleyici unsur olduğu görülmektedir.
Değerlendirmede öne çıkan bir diğer boyut ise pilot ortağın iş deneyimi veya teklif uygunluğu gibi klasik şekilsel unsurlar değil, sözleşme içeriğindeki araç tahsisi gibi işin yürütme aşamasına dair düzenlemelerdir. Bu durum, ihale sürecinde işin ifa şartlarının da başlı başına mevzuata aykırılık teşkil edebileceğini ortaya koymuştur. Özellikle araçların türü ve sayısının, işin hacmini orantısız şekilde etkilemesi bu tür düzenlemelerin sadece teknik değil, aynı zamanda mali boyutuyla da sorgulanması gerektiğini göstermektedir.
Kurul, şikâyet konusu düzenlemenin mevzuatla uyumsuz olduğu ve bu uyumsuzluğun düzeltici bir işlemle giderilemeyecek kadar temel bir ihlal taşıdığı sonucuna ulaşarak ihalenin iptaline karar vermiştir. Ancak ihale zaten idare tarafından sonradan iptal edildiğinden, Kurul bu aşamada yeni bir işlem tesisine gerek olmadığını belirtmiştir. Böylece hem mevzuata aykırılık tespiti yapılmış hem de başkaca bir idari işleme gerek duyulmadan süreç nihayete erdirilmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.