KÜNYE
- Toplantı No: 2019/046
- Gündem No: 45
- Karar Tarihi: 09.10.2019
- Karar No: 2019/UY.I-1313
- Başvuru Sahibi: Yaşar İnşaat Sanayi Madencilik ve Ticaret A.Ş.
- İhaleyi Yapan İdare: Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü Satınalma Daire Başkanlığı
- İKN: 2019/285022
- İhale Adı: ÇLİ Müdürlüğü Çan A/3 Panosu 10000000 Ton Dekapaj ve 1000000 Ton Kömür Kazı, Yükleme ve Nakliye
Özet
İhale üzerinde bırakılan iki isteklinin aynı telefon ve faks numarasını kullanması nedeniyle tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği kararı
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, iki isteklinin isim benzerliği, aynı adreste faaliyet göstermeleri, aynı telefon ve faks numaralarını kullanmaları, tekliflerin arka arkaya verilmesi ve aynı tutarda geçici teminat sunmaları nedeniyle Kamu İhale Kanunu’nun yasak fiil ve davranışlar hükümlerine aykırı hareket ettiklerini iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
Kurul, iki isteklinin aynı telefon ve faks numaralarını kullanmalarının ticari hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, aynı ticaret merkezinin farklı numaralarında faaliyet göstermelerine rağmen tekliflerin elektronik ortamda arka arkaya gelmesinin ve teklif fiyatlarının birbirine yakın olmasının, tekliflerin hazırlanması aşamasında birlikte hareket ettiklerine dair karine oluşturduğunu belirtmiştir. Bu durumun 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesine ve güvenirlik ilkesine aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: İhale sürecinde iki farklı istekli aynı telefon veya faks numarasını kullanıyorsa bunların teklifleri otomatik olarak değerlendirme dışı bırakılmalı mıdır?
Cevap: Aynı telefon veya faks numarasının kullanılması, tek başına değerlendirme dışı bırakma için kesin bir sebep olmayabilir; ancak bu durum ticaretin olağan akışına aykırı olarak değerlendiriliyorsa ve diğer hususlarla (örneğin, tekliflerin yakınlığı, ardışık teklif sunumu, ortak adres gibi unsurlarla) birlikte rekabetin etkilenmesine işaret ediyorsa, tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması gündeme gelebilir. Dolayısıyla bu unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Soru: Tekliflerin elektronik ortamda arka arkaya verilmesi tekliflerin danışıklı hareket edildiği anlamına gelir mi?
Cevap: Tekliflerin arka arkaya verilmesi, özellikle fiyatların birbirine yakın olduğu ve istekli bilgilerinde olağandışı benzerliklerin bulunduğu durumlarda Kurul tarafından danışıklı hareket iddiasına güç veren bir karine olarak kabul edilebilir. Ancak sadece ardışıklık, diğer somut delillerle desteklenmediği takdirde tek başına yeterli olmayabilir.
Soru: Aynı ticaret merkezinde faaliyet gösteren ve telefon/faks numaralarının dışındaki bilgilerinde benzerlik olan firmaların tekliflerinde nasıl bir inceleme yapılmalıdır?
Cevap: İdare ve değerlendirme kurulları, firmaların sadece aynı adresi kullanmaları nedeniyle tekliflerini otomatik olarak reddetmemelidir. Ancak bu durum, telefon-faks numaralarının ortak kullanımı, teklif sıra ve fiyatları gibi diğer somut delillerle birlikte değerlendirildiğinde, rekabet ortamını bozacak danışıklı hareketlere dair kanaat oluşturabilir. Bu nedenle bütün somut unsurlar dikkate alınarak değerlendirme yapılmalıdır.
Soru: Yasak fiil ve davranışlar iddiasıyla teklif değerlendirme dışı bırakılırken hangi ölçütler öncelikli olarak dikkate alınmalıdır?
Cevap: Tekliflerin hazırlık ve sunum aşamasında rekabeti etkileyen, güvenilirliği sarsan ve açıkça gerçek veya potansiyel danışıklı hareketlere işaret eden somut deliller öncelikle dikkate alınır. Bunlar arasında firmalar arası ortak iletişim araçlarının kullanımı, tekliflerin sunum zamanları, fiyatların yakınlığı ve diğer ticari ilişkilere dair unsurlar yer alabilir. Salt şüphe veya belirsizlik durumunda değerlendirme dışı bırakma kararı verilirken dikkatli olunmalı, kararların dayanıklı ve açık delillere dayanması önemlidir.
Soru: Kurul kararlarına rağmen tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasında farklı görüşlerin olması yaygın mıdır ve bu durumun uygulamadaki etkisi nasıl olur?
Cevap: Kurul kararlarında oy çokluğu ya da karşı oylarla uygulamaya yansıyan farklı görüşler zaman zaman görülür. Bu durum, benzer olaylarda değerlendirme kıstaslarının öznel olabileceğine işaret eder. Uygulamada idarelerin ve isteklilerin benzer olaylarda kararların gerekçelerini dikkatle inceleyerek somut delil düzeyini sağlamlaştırmaları gerekir; aksi halde zayıf gerekçeli kararlar iptal veya itirazlara konu olabilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhale üzerinde bırakılan istekli ile ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibinin aynı telefon ve faks numaralarını kullanması tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması için yeterli bir neden midir?
Cevap: Evet, Kurul kararı söz konusu iki isteklinin aynı telefon ve faks numaralarını kullanmasını ticari hayatta olağan dışı bir durum olarak değerlendirmiş ve bu nedenle tekliflerin danışıklı hareketle hazırlandığına dair karine oluşturmuştur. Bu durum, rekabeti etkilediği için tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Soru: Tekliflerin elektronik ortamda arka arkaya verilmesi ve fiyatlarının birbirine yakın olması Kurul açısından nasıl bir hukuki anlam taşımaktadır?
Cevap: Kurul, teklifler arka arkaya verilmiş ve birbirine çok yakın fiyatlar sunulmuş olmasını iki isteklinin birlikte hareket ettiklerine dair güçlü bir karine olarak görmüştür. Bu durum, yasak fiil ve davranışların varlığına işaret ederek tekliflerin güvenilirliğine zarar verdiği gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakma kararının dayanaklarından biri olmuştur.
Soru: Kamu İhale Kanunu’nun hangi ilkesine aykırı hareket edildiği KHK tarafından nasıl değerlendirilmiştir?
Cevap: Kurul, tekliflerin hazırlanmasında ortaya çıkan bu durumun Kanun’un güvenirlik ilkesine aykırı olduğunu belirtmiş, bu ilke çerçevesinde iki isteklinin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılması gerekli bulmuştur.
Soru: Oy çokluğuyla alınan kararda karşı oy kullanan üyeler tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması konusunda ne düşünmüştür?
Cevap: Karşı oy kullanan üyeler tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği görüşündedir, ancak itirazen şikayet başvurusunun reddi kararına itiraz etmiştir. Bu, kararın genel sonucuna katılsalar da itirazen şikayetin tamamen reddedilmesinin uygun olmadığı kanaatini göstermektedir.
Detaylı Analiz
İhaleye ilişkin şikâyet, tekliflerin hazırlanma ve sunulma süreçlerinde rekabet ilkesinin ihlal edildiği iddiasını gündeme getirmiştir. Başvuru sahibinin iddiası; teklif veren iki farklı isteklinin isim benzerliği taşıması, aynı adreste yer almaları, tek bir telefon ve faks numarası kullanmaları, tekliflerin arka arkaya verilmesi ve eşdeğer nitelikte geçici teminat sunmaları gerekçeleriyle birlikte değerlendirildiğinde bu firmaların tekliflerinin danışıklı bir şekilde hazırlandığı ve bu nedenle geçersiz sayılması gerektiği yönündedir. Uyuşmazlık bu iddialar çerçevesinde şekillenmiş ve tekliflerin değerlendirme dışı bırakılıp bırakılmaması gerektiği hususu Kurul’un gündemine taşınmıştır.
Kurul’un önüne gelen veriler arasında firmaların ortak telefon ve faks numarası kullanması ile tekliflerin elektronik ortamda arka arkaya sunulması önemli bir yer tutmuştur. Ayrıca, teklif fiyatlarının göze çarpacak düzeyde birbirine yakın olması da değerlendirmeyi etkileyen bir başka etken olmuştur. Bu olguların her biri, tekliflerin rekabet ortamında birbirinden bağımsız biçimde değil, koordineli şekilde hazırlandığına dair güçlü bir şüphe oluşturmuştur. Kurul, bu şüpheyi yalnızca tesadüf düzeyinde değil, birlikte hareket edildiğine yönelik ciddi bir karine olarak değerlendirmiştir.
Kurul’a göre tekliflerin hazırlanış biçiminde esaslı bir unsur olan güvenilirlik ilkesinin ihlali söz konusudur. Özellikle iletişim bilgilerinin örtüşmesi, ticari hayatta olağan dışı kabul edilmiş ve bu durum, tarafsız ve bağımsız tekliflerin sunulmadığına dair kanaati güçlendirmiştir. Bu değerlendirme kapsamında, tekliflerin rekabeti zedelediği ve bu haliyle eşit koşullarda yarışma ilkesine zarar verdiği tespit edilmiştir. Bu bağlamda, ortada yalnızca maddi benzerlikler değil, aynı zamanda ahlaki ilkelere aykırı davranışların varlığı yönünde değerlendirme yapılmıştır.
Somut değerlendirme sonucunda, söz konusu firmaların tekliflerinin geçerli kabul edilmesinin ihale sürecinin temel ilkelerine aykırı olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Kurul, bu nedenle bu iki teklifin geçerli kabul edilmesinin uygun olmadığını belirterek değerlendirme dışı bırakılması gerektiğine karar vermiştir. Ancak, karar oy çokluğuyla alınmış, karşı oy kullanan üyeler tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması gerektiğini savunmakla birlikte, itirazen şikâyet başvurusunun tamamen reddedilmesi yönündeki yaklaşımı eleştirmiştir.
Karar neticesinde, benzerliklerin ve ardışık teklif sunumunun sadece şekli bir benzerlik olarak görülmediği, aksine tekliflerin hazırlanma sürecine dair güveni zedeleyen ve rekabeti sınırlayan yapısal bir sorun olarak değerlendirildiği anlaşılmaktadır. Kurul’un yaklaşımı, şikâyet konusu unsurların bir arada değerlendirilerek ihale sürecine olan güvenin zedelenmesine karşı net bir tavır konulması yönünde olmuştur. Ulaşılan sonuç, ihalelerde tarafsız ve bağımsız teklif hazırlanmasının sağlanması yönünde idarelerin dikkatini çeken bir örnek oluşturmaktadır.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.