KÜNYE
- Toplantı No: 2023/035
- Gündem No: 60
- Karar Tarihi: 22.06.2023
- Karar No: 2023/UY.II-949
- Başvuru Sahibi: Tarhan Mad. San. ve Tic. A.Ş.
- İhaleyi Yapan İdare: Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü (TKİ)
- İKN: 2023/39227
- İhale Adı: Gli Müdürlüğü Tunçbilek-1 Panosu 36.000.000 M³ Dekapaj ve 1.600.000 Ton Kömür Kazı, Yükleme ve Nakliye
Özet
Aşırı düşük teklif sorgulamasının mevzuata uygun yapılmaması nedeniyle sorgulamanın yenilenmesine karar verildi
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ihale üzerinde bırakılan isteklilerin aşırı düşük teklif açıklamalarının ihale dokümanına ve mevzuata uygun olmadığını, makine ve ekipman maliyetlendirmelerinin hatalı yapıldığını, aşırı düşük teklif sorgulamasının yeniden yapılması gerektiğini talep etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
Kurul, ihale dokümanında işin yapılması için zorunlu olan makine sayısı ve teknik özelliklerin net olarak belirtildiğini, aşırı düşük teklif açıklamalarında bu özelliklere uygun makinelerin esas alınması gerektiğini; kamyon amortismanı için resmi rayiç bulunmayan 40 tonluk kamyonlarda fiyat teklifi alınmasının zorunlu olduğunu; rayiçlerin teknik özellikleri farklı makineler için kullanılamayacağını; yedek parça maliyetlerinin farklı makineler için ayrı ayrı hesaplanması gerektiğini; idarenin aşırı düşük teklif sorgulamasını mevzuata uygun yapmadığını; kamyon amortismanı miktarının ve yedek parça giderlerinin analiz formatında belirsiz ve hatalı belirtildiğini; bu nedenle aşırı düşük teklif açıklamalarının sağlıklı değerlendirilemediğini tespit etmiştir.
İdare Görüşü
İdare, bazı isteklilerin kamyon amortismanı için fiyat teklifi sunduğunu, diğerlerinin ise rayiçlerle açıklama yaptığını, açıklamaların mevzuata uygun olduğunu savunmuştur.
Genel Soru–Cevap
Soru: Aşırı düşük teklif açıklamalarında, ihale dokümanında belirtilen makine ve ekipman özelliklerine uygunluk neden önemlidir ve bu konuda hangi hatalar sık görülmektedir?
Cevap: İhale dokümanındaki makine ve ekipman özellikleri, teklif edilen maliyetlerin gerçekçi ve doğrulanabilir olmasını temin eder. Uygulamada ise, isteklilerin teknik özellikleri farklı makineler için verilmiş rayiçleri kullanması veya piyasa rayiçi bulunmayan makinelere ait maliyetleri tekliflerle kanıtlamaması gibi hatalar sık görülür. Bu durum, maliyet açıklamalarının doğruluğunu ve karşılaştırılabilirliğini zora sokar, aşırı düşük teklif sorgulamasının sağlıklı yapılmasını engeller.
Soru: Bir makine türü için resmi rayiç bulunmadığında aşırı düşük teklif sorgulamasında hangi yöntemler kullanılmalıdır ve uygulamada ne gibi tereddütler yaşanabilir?
Cevap: Resmi rayiç bulunmayan makine veya ekipmanlar için piyasa fiyatlarına dayalı doğrudan fiyat teklifleri alınması gerekir. Bu yönteme uyulmaması halinde, rayiçlerle yapılan maliyet açıklamaları mevzuata uygun sayılmaz. Uygulamada ise, idareler bazen rayiç bulamadıkları kalemlerde bile farklı makineler için hazırlanmış rayiçleri kullanarak ya da yetersiz belgeyle maliyetleri kabul ederek hata yapabilmektedir.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında kullanılan maliyet analiz formatlarında nelere dikkat edilmelidir ve hangi hatalar teklif değerlendirmesinin iptaline yol açabilir?
Cevap: Maliyet analizinde makine türlerine, teknik özelliklere ve gider kalemlerine göre ayrı ayrı ve net hesaplamalar yapılmalı, belirsizlik veya tutarsızlık içeren formatlardan kaçınılmalıdır. Analiz formatında gider kalemlerinin, özellikle yedek parçaların, farklı makineler için ayrı belirtilmemesi ya da açıklamaların karışık ve net olmayan ifadeler içermesi, yapılan sorgulamanın güvenilirliğini düşürür ve sonuçta teklifin reddine ya da işlemin iptaline neden olabilir.
Soru: İdareler aşırı düşük teklif sorgulamasında farklı maliyet gösterme yöntemlerini birlikte kullanabilir mi ve bu konuda nelere dikkat edilmelidir?
Cevap: İdareler aşırı düşük teklif açıklamalarını değerlendirirken, farklı maliyet gösterme yöntemlerinin hukuki ve teknik olarak uyumlu olmasına dikkat etmelidir. Örneğin, aynı iş kalemi için bazı istekli fiyat teklifi sunarken diğerlerinin rayiçle açıklama yapması durumunda, bu yöntemler arasındaki tutarsızlıklar değerlendirme sürecini zorlaştırır. İdare, yöntemler arasındaki farkları giderip, usulüne uygunluk ve karşılaştırılabilirlik ilkelerini sağlamalıdır.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında idarenin mevzuata uygun hareket etmemesi durumunda ortaya çıkabilecek hukuki sonuçlar nelerdir?
Cevap: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasını mevzuata uygun yapmaması, tekliflerin gerçek durumunu ortaya koyamaması ve hatalı değerlendirme yoluna gitmesi sonucunu doğurur. Bu durum, işlemin iptaline, aşırı düşük teklif sorgulamasının yeniden yapılmasına ya da ihalenin tekrarlanmasına yol açabilir. Ayrıca, itiraz ve şikayetlere zemin hazırlar, kamu zararına neden olma riski taşır.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhale üzerinde bırakılan isteklilerin aşırı düşük teklif açıklamalarında, kamyon amortismanı maliyetlendirmesinin nasıl yapılması gerekirken vaka kapsamında nasıl hata yapılmıştır?
Cevap: İhale dokümanında belirtilen 40 tonluk kamyonlar için resmi rayiç bulunmadığından, bu makine için fiyat teklifinin zorunlu olmasına rağmen, bazı isteklilerin rayiçlerle açıklama yapması mevzuata aykırıdır. Kamyon amortismanında teknik özelliklere uygun makinenin esas alınması gerekirken, vakada farklı rayiçlerin kullanılması ve fiyat teklifinin alınmaması hata olarak tespit edilmiştir.
Soru: Yedek parça maliyetlerinin aşırı düşük teklif sorgulamasında nasıl hesaplanması gerekirken, bu vakada hangi usulsüzlükler ortaya konmuştur?
Cevap: Yedek parça giderlerinin aynı türde farklı makineler için ayrı ayrı hesaplanması gerekirken, vakada bu hesaplamalar analiz formatında belirsiz ve hatalı yapılmış, farklı makineler için ayrı maliyet ayrımı sağlanmamıştır. Sonuç olarak bu giderlerin sağlıklı değerlendirilmesi mümkün olmamıştır.
Soru: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasındaki metodunun mevzuata aykırılığı vakada hangi tespitlere dayanarak ortaya konulmuştur?
Cevap: Kurul, idarenin hem kamyon amortismanı için fiyat teklifi yerine rayiç kullandığını hem de makine ve ekipman özelliklerine uygun olmayan yöntemlerle maliyetleri değerlendirdiğini, ayrıca analiz formatında hatalar ve belirsizlikler bulunduğunu belirlemiştir. Bu nedenle idarenin aşırı düşük teklif sorgulamasını mevzuata uygun yapmadığı ve açıklamalarının sağlıklı değerlendirilemediği tespit edilmiştir.
Soru: Mevzuata uygun olmayan aşırı düşük teklif açıklamaları sonucunda Kurul hangi kararı vermiştir?
Cevap: Mevzuata aykırı yapılan aşırı düşük teklif sorgulamasının geçerli ve sağlıklı sonuç üretmediği saptandığından, Kurul sorgulamanın yenilenmesine ve ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesine karar vermiştir.
Detaylı Analiz
İncelemeye konu vakada, şikâyete konu edilen başlıca sorun, ihale üzerinde bırakılan isteklilerin aşırı düşük teklif açıklamalarında yer alan makine amortismanı ve yedek parça giderlerinin ihale dokümanında belirtilen teknik şartlara uygun biçimde açıklanmamış olmasıdır. Başvuru sahibi, makine ve ekipman maliyetlerinin teknik özelliklere uymayan rayiçlerle veya geçerli kabul edilemeyecek fiyatlandırma yöntemleriyle açıklandığını ileri sürmüş; bu açıklamaların geçerliliğinin bulunmadığını, dolayısıyla aşırı düşük teklif sorgulamasının yeniden yapılması gerektiğini talep etmiştir. Bu çerçevede, uyuşmazlık, tekliflerin doğruluğunun ve makuliyetinin denetimi sürecinde, özellikle teknik gereklilikleri olan makineler için yapılan maliyet açıklamalarında, uygun maliyet yöntemlerinin kullanılıp kullanılmadığı noktasında yoğunlaşmıştır.
İhale sürecinde en çok tartışılan husus, amortisman hesaplamalarının ve yedek parça giderlerinin hangi yöntemle hesaplandığıdır. Dokümanda, işin gerçekleştirilmesinde kullanılması zorunlu makine ve ekipmanlara yönelik teknik özellikler açıkça belirtilmiş olmasına rağmen, bazı istekliler, 40 tonluk kamyonlar için resmi rayiç bulunmamasına rağmen fiyat teklifi sunmak yerine benzer nitelikte olmayan makineler için hazırlanmış rayiçleri esas almıştır. Aynı şekilde yedek parça giderleri de farklı makine türleri için ayrıştırılmadan, genel ve belirsiz bir formatta sunulmuş; bu durum, maliyet analizlerinin netliğini ve doğruluğunu ortadan kaldırmıştır. İhale dokümanındaki zorunlu ekipman özelliklerinin göz ardı edilmesiyle yapılan bu açıklamaların, tekliflerin gerçek maliyet esaslarına dayanıp dayanmadığı sorgulanabilir hale gelmiştir.
Kurul değerlendirmesinde dikkat çeken bir diğer husus, “esasa etkili unsur” kavramının bu vakada teknik özelliklerle ilişkilendirilerek yorumlanmasıdır. Aşırı düşük teklif sorgulaması doğrudan teklifin mali yapısına ilişkin olduğundan, tekliflerin gerçekliğini gösteren amortisman ve yedek parça açıklamalarının, ihale dokümanındaki teknik şartlara uygun biçimde yapılması, esasa etkili sayılmıştır. Bu bağlamda, eksik veya teknik uyumluluktan yoksun açıklamaların yalnızca biçimsel eksiklik olarak değerlendirilmesi mümkün görülmemiştir. Kurul, teklifin mali temelinin bu açıklamalara dayandığına dikkat çekmiş, maliyet dokümanlarında hata bulunan açıklamaların geçerliliğini tartışmalı bulmuştur.
Vaka kapsamında pilot ortakla doğrudan ilgili bir değerlendirme bulunmamakla birlikte, kamyon amortismanı ve yedek parça giderleri gibi temel maliyet bileşenlerinin teklifin genel yapısında belirleyici unsur olduğu yönünde bir yaklaşım sergilenmiştir. Belirtilen ekipmanların çoğunlukla pilot ortak bünyesinde temin edildiği ihale uygulamalarında görüldüğünden, bu açıklamalardaki eksikliklerin iş deneyimi veya yeterliliğe ilişkin unsurlar üzerinde dolaylı etki yaratabileceği değerlendirmeye açıktır. Ancak somut olayda pilot ortağa özel bir değerlendirme yapılmamıştır.
Kamu İhale Kurulu, tekliflerin değerlendirilmesinde kullanılan maliyet açıklama yöntemlerinin ihale dokümanıyla birebir uyumlu olmasının gerekliliğini vurgulamış ve aksine uygulamaların tekliflerin geçerliliğini zedelediğine karar vermiştir. Kurul, resmi rayiç bulunmadığı hâlde uygun fiyat teklifi alınmayan kamyon amortismanı değerleri ile yedek parça maliyetlerinin belirsizliğini aşırı düşük teklif sorgulamasının sağlıklı yürütülememesi bakımından esaslı bir sorun olarak görmüş; bu nedenle, sorgulamanın yenilenmesine ve işlem sürecinin yeniden yürütülmesine hükmetmiştir. Bu yaklaşım, ihale sürecinde teknik gerekliliklerin ve mali açıklamaların karşılaştırılabilirlik ve doğrulanabilirlik esasları çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini bir kez daha göstermektedir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.