KÜNYE
- Toplantı No: 2021/005
- Gündem No: 65
- Karar Tarihi: 03.02.2021
- Karar No: 2021/UY.I-317
- Başvuru Sahibi: Arhat Enerji A.Ş.
- İhaleyi Yapan İdare: T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı
- İKN: 2020/235331
- İhale Adı: Kahramanmaraş Karakuz Barajı Sulaması İnşaatı
Özet
Aşırı düşük teklif sorgulamasının usulüne uygun yapılmaması nedeniyle ihalenin yeniden değerlendirilmesi kararı
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata aykırı olduğunu, analizlerin idarece verilen formatlara uygun olmadığını, işçilik ve makine maliyetlerinin hatalı hesaplandığını, nakliye mesafelerinin düşürüldüğünü ve fiyat dışı unsur puanlamasının hatalı yapıldığını iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
Kurul, yaklaşık maliyetin %80’lik kısmını oluşturan iş kalemleri için açıklama istenmesi gerektiğini, ancak analiz girdilerinin tutarlarının %3’ünün altında olanların açıklama kapsamından çıkarılması gerektiğini tespit etmiştir. İdarece açıklama istenilen analiz girdilerinden bazıları bu sınırların altında olup açıklama istenmemesi gerekirken istenmiş, ayrıca paçal iş kalemlerine ait analizlerin ayrıştırılması ve aynı poz numaralı girdilerin tutarlarının toplanması gerektiği halde yapılmadığı belirlenmiştir. Bu durum, aşırı düşük teklif sorgulamasının usulüne uygun yapılmadığını göstermektedir.
Genel Soru–Cevap
Soru: İhale kapsamında yer alan analiz girdilerinin tutarlarının %3 sınırı aşırı düşük teklif sorgulamasında neden önemlidir ve bu sınır nasıl uygulanmalıdır?
Cevap: Aşırı düşük teklif sorgulamasında, açıklama istenecek analiz girdileri belirlenirken, toplam yaklaşık maliyetin %80’ini oluşturan girdiler özel olarak incelenir. Ancak her bir analiz girdisinin tutarına bakıldığında, tutarı yaklaşık maliyetin %3’ünden az olan kalemler sorgulama kapsamı dışına çıkarılır. Bu yaklaşım, aşırı düşük teklif sorgulamasının kapsamının gereksiz genişlemesini önler ve idarenin makul sınırlar içinde inceleme yapmasını sağlar. Eğer bu sınır uygun şekilde uygulanmazsa, sorgulama usulüne aykırı ve hatalı kabul edilir.
Soru: Paçal iş kalemlerine bağlı analiz girdilerinin aşırı düşük teklif sorgulamasında nasıl ele alınması gerekir?
Cevap: Paçal iş kalemleri, birden fazla alt analiz girdisinin bir arada toplam tutar üzerinden değerlendirildiği işlerdir. Aşırı düşük teklif sorgulamasında, aynı poz numarasına bağlı tüm analiz girdilerinin tutarları birleştirilerek tek bir toplam tutar üzerinden açıklama istenmelidir. Bu birleştirme yapılmaz ve alt girdiler ayrı ayrı hesaplanıp sorgulanırsa, sorgulamanın usulüne uygun yapıldığı söylenemez. Çünkü bu yanlış uygulama, tutarların gerçek bütünlüğünü yansıtmayarak aşırı düşük sorgulamasının hatalı sonuçlanmasına neden olur.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında işçilik, makine maliyeti ve nakliye gibi kalemlere ilişkin analizlerde yapılan hatalar sorgulamanın geçerliliğini nasıl etkiler?
Cevap: İşçilik, makine maliyeti ve nakliye gibi kalemlerin analiz girdilerindeki hatalı hesaplamalar veya mevzuat ve idarenin belirlediği forma aykırı düzenlemeler, aşırı düşük teklif sorgulamasının güvenilirliğini ve doğruluğunu zedeler. Bu tür hatalar, idarenin teklifin gerçek maliyet analizini doğru yapmadığını gösterir. Sonuç olarak sorgulamanın usulüne uygun yapıldığı kabul edilmez ve ihalenin yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Soru: Yaklaşık maliyetin %80’ini teşkil eden iş kalemleri için açıklama istenmesinin önemi nedir ve bu hangi durumlarda ihmal edilebilir?
Cevap: Yaklaşık maliyetin %80’ini oluşturan iş kalemleri için açıklama istenmesi, aşırı düşük teklif sorgulamasının kapsamını belirleyen temel unsur sayılır. Bu iş kalemleri kapsamlı şekilde sorgulanmazsa, teklifin düşük fiyat sebepleri tam olarak analiz edilemez. Ancak, belirli analiz girdilerinin tutarı yaklaşık maliyetin %3’ünden az ise, bu küçük kalemler sorgulamanın dışına çıkarılabilir. Eğer idare hem %80 kapsam kuralını göz önünde bulundurmaz hem de %3 sınırını aşırı şekilde daraltırsa veya uygunsuz şekilde uygularsa, sorgulama usulüne aykırı yapılmış olur.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında analiz formuna uygunluk denetimi neden önemlidir ve bu denetimde neler dikkatle takip edilmelidir?
Cevap: İhale komisyonunun aşırı düşük teklif sorgulamasında kullandığı analiz formu, idare tarafından belirlenen usul ve standartları yansıtmalıdır. Formun içindeki işçilik, makine, malzeme ve diğer kalemlerin tutarlarının doğru ve mevzuata uygun hesaplanması gerekir. Bu denetimde, formdaki rakamların yaklaşık maliyetle uyumu, paçal işlerin uygun toplulaştırılması, nakliye ve fiyat dışı unsurların doğru değerlendirilmesi titizlikle takip edilmelidir. Aksi takdirde sorgulama eksik veya hatalı kalır, alınan sonuca itiraz doğabilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhale komisyonu aşırı düşük teklif sorgulamasını yaparken analiz girdilerinin tutarlarının %3 sınırını nasıl değerlendirmeliydi?
Cevap: İhale komisyonu, yaklaşık maliyetin %80’ini oluşturan analiz girdileri kapsamından, tutarları %3’ün altında olan girdileri açıklama istemeden çıkararak sorgulama kapsamını daraltmalıydı. Bunun yerine, %3’ün altında olup açıklama istenmemesi gereken girdiler için de açıklama istediği için usule aykırı davranmıştır.
Soru: Paçal iş kalemlerine ilişkin analizlerin hangi şekilde sorgulanması gerekiyordu, bu vakada ne hata yapıldı?
Cevap: Paçal iş kalemlerine ait analiz girdileri, aynı poz numarası altında toplanarak tutarları birleştirilmeli ve bu rakam üzerinden açıklama istenmeliydi. Ancak idare, bu girdileri ayrı ayrı ele alıp toplam tutarları uygun şekilde birleştirmediği için sorgulama usulüne aykırı yapılmıştır.
Soru: Başvuru sahibinin işçilik, makine maliyeti ve nakliye mesafeleriyle ilgili itirazları aşırı düşük teklif sorgulamasında nasıl bir rol oynadı?
Cevap: Başvuru sahibinin işçilik, makine maliyeti ve nakliye mesafeleri ile ilgili itirazları, idarenin aşırı düşük teklif sorgulamasını mevzuata uygun şekilde yapmadığını gösteren unsurlardan biri oldu. Çünkü bu maliyet kalemlerindeki analizler ve hesaplamalar idarenin sunduğu formatlara ve usule uygun şekilde değerlendirilmemiştir.
Soru: Kamu İhale Kurulu, aşırı düşük teklif sorgulamasının usulüne uygun yapılmadığı sonucuna varınca ne karar verdi?
Cevap: Kurul, aşırı düşük teklif sorgulamasının mevzuata uygun yapılmadığını tespit ettiği için idarenin sorgulamayı yukarıda belirtilen usul ve esaslara uygun olarak yeniden yapmasını ve ihale işlemlerinde bu doğrultuda mevzuata uygun hareket edilmesini kararlaştırmıştır.
Detaylı Analiz
İhalenin değerlendirme aşamasında ortaya çıkan uyuşmazlık, idarenin aşırı düşük teklif sorgulamasını mevzuata uygun biçimde gerçekleştirmemesinden kaynaklanmaktadır. Başvuru sahibinin iddiaları, teklif açıklamalarında kullanılan analiz formlarının uygun düzenlenmediği, bazı maliyet kalemlerinin kaldırılmaması gereken biçimde sorgulama kapsamına dahil edildiği; işçilik, makine ve nakliye bedellerinin hatalı analiz edildiği yönündedir. Bu çerçevede Kamu İhale Kurulu, ihale komisyonunun aşırı düşük teklif sorgulamasını yöntemsel olarak nasıl yaptığı ve bu yöntemlerin mevzuata aykırılığı üzerinde durmuştur.
İhale sürecinde temel tartışma konularından biri, analiz girdilerinin teklif değerlendirmesinde nasıl ele alındığıdır. Yaklaşık maliyetin %80’ini teşkil eden kalemler üzerinden açıklama istenilmesi kuralı, burada tartışma dışı bırakılmamıştır. Ancak bunun yanında, tek tek analiz girdilerinin yaklaşık maliyetin %3’ünden daha az tutarda olması durumunda açıklama kapsamına alınmamaları gerektiği vurgulanmış; idarenin bu oranın altında kalan girdilerden de açıklama istemesi usule aykırı bulunmuştur. Bu uygulama, ihale değerlendirmesinde sınırların bilinçli ya da bilinçsiz şekilde genişletilmesine ve teknik gereklilikler dışında bir denetim yapılmasına neden olmuştur.
Ayrıca, paçal iş kalemlerine ilişkin analizler değerlendirilirken yapılan ayrıştırma eksikliği de ihale komisyonunun işlemlerindeki diğer önemli bir kusuru oluşturmuştur. Birden fazla alt unsuru içeren paçal kalemlerde, aynı poz numarasına sahip analiz girdilerinin birleştirilerek toplam tutar üzerinden değerlendirme yapılması gerekiyordu. Ancak idare, bu kalemleri birbirinden bağımsız şekilde ve ayrı ayrı sorgulamaya tabi tuttuğundan, toplam maliyetin doğru tespitine imkan vermeyen bir yaklaşım benimsemiştir. Bu da teklifin maliyet kriterlerine uygun değerlendirilmediğinin açık bir göstergesidir. Böyle bir durumda, yatırımın gerçek maliyet yapısının analizine olanak kalmadığı gibi, rekabetin ve sağlıklı değerlendirme prensiplerinin de zedelendiği söylenebilir.
İhalenin pilot ortağına ilişkin iş deneyim yönünden bir ihtilaf ya da doğrudan bir değerlendirme başlıkta yer almamakla birlikte, teknik maliyet değerlendirmelerinde işçilik, makine ve nakliye kalemlerinin analizlerinin hatalı olduğu iddiaları, teklifin arkasındaki finansal ve operasyonel yeterliliğin sorgulanmasına neden olmuştur. Kurul; açıklamaların idari formatlara uygun düzenlenmediğini ve teklifin dayanağı olan maliyet analizlerinin sağlıklı bir biçimde değerlendirilebilmesi için bu kalemlerin de doğru yapılandırılması gerektiğini ortaya koymuştur. Dolayısıyla burada esasında yalnızca yöntem tartışılmamakta, yöntemin uygulanma biçimi teklifin bütünlüğünü etkileyen bir unsur haline gelmektedir.
Sonuç olarak, Kamu İhale Kurulu, açıklama kapsamının belirlenmesinde %3’lük sınırın ihlal edilmesi, paçal iş kalemlerinin doğru ayrıştırılmaması ve açıklamaların uygun formatlara göre sunulmaması gibi usul hatalarının, aşırı düşük teklif sorgulamasının geçerliliğini doğrudan etkilediği kanaatine varmıştır. Bu nedenle ihale işlemlerinin, sorgulamanın yeniden ve mevzuata uygun biçimde yapılmasını takiben devam ettirilmesi gerektiğini belirterek, sürecin baştan değerlendirilmesine karar vermiştir. Bu karar, ihale değerlendirme süreçlerinde yöntemsel özenin ve teknik bütünlük ilkesinin ne derece hayati olduğunu bir kez daha ortaya koymaktadır.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.