KÜNYE
- Toplantı No: 2023/042
- Gündem No: 33
- Karar Tarihi: 16.08.2023
- Karar No: 2023/UY.II-1129
- Başvuru Sahibi: Yüksel İnş. A.Ş.-Makimsan Asf. Taah. İnş. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı
- İhaleyi Yapan İdare: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü İçmesuyu Dairesi Başkanlığı
- İKN: 2020/754233
- İhale Adı: Antalya-Karacaören 2 Barajı İçmesuyu Tesisleri
Özet
İhaleye katılmaktan yasaklanan isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği kararı
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, yasaklanan isteklinin ihaleye katılamayacağını ve teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiğini iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale konusu işin yapım işi olduğu, ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibinin yasaklama kararı nedeniyle ihalelere katılamayacağı, 4734 sayılı Kanun’un 58. maddesi uyarınca yasaklama kararının yürürlüğe girdiği tarihe kadar aynı idare tarafından yapılacak ihalelere katılamayacağı, ve bu nedenle yeni ihale komisyonu kararı alınırken yasaklılık sorgulaması yapılması gerektiği tespit edilmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: Yasaklı olduğu belirlenen isteklinin ihaleye teklif vermesi durumunda bu teklif nasıl değerlendirilmelidir?
Cevap: Yasaklama kararı yürürlüğe girdikten sonra aynı idare tarafından yapılan ihalelerde, yasaklı isteklinin sunmuş olduğu teklif esasen değerlendirme dışı bırakılmalıdır. Yasak kararının etkisi geçici ya da sadece belirli ihalelerle sınırlı olmayıp, süre ve kapsam açısından ilgili madde kapsamında katılım engelini doğurur. Bu nedenle, yasaklılığı tespit edilen isteklilerin teklifleri ihale sürecinde kesinlikle dikkate alınmamalıdır.
Soru: İhale sürecinde birden fazla ihale komisyonu kararı alınması durumunda yasaklılık durumu nasıl takip edilmelidir?
Cevap: İhale süreci boyunca idarenin ihale iş ve işlemlerine ilişkin kararlar alınırken, her yeni karar aşamasında tekrar yasaklılık sorgulaması yapılması gerekir. Önceden olumlu değerlendirilmiş olsa dahi, yasaklama kararı sürece dahil edilip ihale sonuçlarını etkileyebileceğinden, güncel yasaklılık durumu mutlaka kontrol edilmelidir. Bu, yasaklılık kararının ihale işlemlerinin hangi aşamasında alındığına bakılmaksızın uygulanır.
Soru: İhaleye katılmaktan yasaklanan isteklinin sözleşme imzalaması sonrası yasak kararı çıkarsa, sözleşme durumu nasıl değerlendirilir?
Cevap: İhale sözleşmesi imzalanmış olsa dahi, yasaklama kararı yürürlüğe girdiyse ve hâlihazırda yürürlükteyse, bu durumda sözleşme iptal edilerek yasaklı isteklinin ihaleden çıkarılması gerekir. Çünkü yasak, ihale sürecine katılma hakkını ortadan kaldırır ve sözleşme hukuken geçersiz hale gelir. İptal işlemi yapıldıktan sonra tekliflerin yeniden değerlendirilmesi yoluna gidilmelidir.
Soru: Yasaklılık halinin tespit edilmesi, teklifler ekonomik açıdan en avantajlı teklif sırasını nasıl etkiler?
Cevap: Yasaklı isteklinin teklifi değerlendirme dışı bırakıldığında, ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi sırası da değişebilir. Dolayısıyla yasaklı isteklinin teklifi elemine tabi tutulmadan önce listede varsa dikkate alınması doğru olmaz. Tekliflerin yeniden değerlendirilmesi ve sıralamanın buna göre güncellenmesi zorunludur. Aksi takdirde ihalenin hukuka uygunluğu ve eşit muamele ilkesi zedelenebilir.
Soru: İhale sürecinde yasaklılık şüphesi doğduğunda idarenin izleyebileceği yöntemler nelerdir?
Cevap: İdare, ihale komisyonu kararlarından önce ve sonra olmak üzere teklif sahipleri hakkında güncel yasaklılık kayıtlarını sorgulamalı, gerekli belgeleri ve resmi kayıtları kontrol etmelidir. Yasaklılık tespiti üzerine, yasaklı isteklinin teklifinin değerlendirilme dışı bırakılması, gerekirse ihale sürecinde düzeltici işlem yapılması gerekir. Bu uygulama, mevzuatla öngörülen yasak kararlarının etkin ve amaca uygun olarak uygulanması açısından önem taşır.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: Ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olan isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması hangi hukuki gerekçeye dayandırılmıştır?
Cevap: İsteklinin başka bir ihalede sahte iş deneyim belgesi kullanması nedeniyle yasaklanması, 4734 sayılı Kanun’un 58. maddesi kapsamında ihalelere katılımını engellemiş ve bu durumun varlığı, ilgili isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve sözleşmesinin iptal edilmesi için hukuki gerekçe oluşturmuştur.
Soru: İhale komisyonunun yeni karar alırken yasaklılık sorgulaması yapmasının gerekliliği neye dayandırılmıştır?
Cevap: Yasaklama kararının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren aynı idare tarafından yapılan ihalelerde yasaklı isteklinin teklifinin değerlendirilmesi mümkün olmadığından, yeni ihale komisyonu kararı alınırken yasaklılık durumunun sorgulanması zorunlu görülmüştür.
Soru: Başvurunun süre yönünden değerlendirilmesi aşamasında ne gibi tespitler yapılmıştır?
Cevap: Başvuru süresinin geçtiği yönünde görüş bildirilmesine rağmen, Kurul başvurunun süresinde yapıldığı kanaatine varmış ve böylece başvuru sahibinin talebinin esastan incelenip kabul edilmesine karar vermiştir.
Soru: Yasaklanan isteklinin sözleşmesinin iptali sonrasında ne gibi bir işlem yapılması gerektiğine karar verilmiştir?
Cevap: Sözleşmenin iptal edilmesini takiben, yasaklı isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması ve tekliflerin yeniden değerlendirilmesi suretiyle ihalenin sonuçlandırılması gerektiğine hükmedilmiştir.
Detaylı Analiz
Başvuruya konu olayda, temel uyuşmazlık; ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olarak belirlenen bir isteklinin, başka bir ihalede sahte belge kullandığı gerekçesiyle ihalelere katılmaktan yasaklanmış olması nedeniyle mevcut ihaledeki teklifinin geçerliliğini yitirip yitirmediği noktasında yoğunlaşmıştır. Başvuru sahibi tarafından, söz konusu isteklinin yasaklı hale gelmesiyle birlikte teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği ileri sürülmüş; dolayısıyla ihalenin sonucunu doğrudan etkileyen bu durumun göz ardı edilmesi halinde hukuka aykırılık doğacağı savunulmuştur.
Uyuşmazlık, doğrudan doğruya iş deneyimini ilgilendiren bir sahte belge kullanımının başka bir ihalede tespit edilmesine dayandığından, ihale sürecinde iş deneyim belgesi yönünden güvenilirlik ve doğruluk ilkeleri bakımından ciddi bir sorgulama gündeme gelmiştir. Sahte iş deneyim belgesi kullanımı kamu ihale sisteminin en temel unsurlarından olan belge güvenliği ve yeterlilik denetimine zarar veren bir tutum olup, bunun başka bir ihalede gerçekleşmiş olması, mevcut ihaleye etkisinin sınırlı olup olmayacağı tartışmasını da beraberinde getirmiştir. Ancak yasak kararı yürürlükteyken teklifin değerlendirilmesi süregittiği için iş deneyiminin özü, bir nevi yasa dışı geçiş aracı hâline geldiğinden, belgenin işlevi de ihale süreci açısından tartışılan bir mesele hâline gelmiştir.
Bu çerçevede Kurul kararı, iş deneyim belgesine dayanak teşkil eden eylemin “esası etkileyecek” nitelikte bir unsur oluşturduğu kanaatindedir. Zira sahte belge kullanımı, nicelikten çok niteliği hedef alan bir ihlal olup, belgeyi geçerli ve gerçek kılan unsurun ortadan kalkmasına sebep olur. Bu da yalnızca belgeyi doğrudan ilgilendirmeyip teklifi bütün olarak sakatlar. Bu nedenle “esaslı unsur” kavramı, burada salt içeriğe değil, teklifin meşruiyet zeminine yönelmektedir. İsteklinin teklifinde sunmuş olduğu yeterlik belgeleri artık hukuki geçerliliğini yitirmiş bir zemindedir.
Başvuruda gündeme gelen hususlardan biri de ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibi olan isteklinin pilot ortak olarak hareket etmesidir. Pilot ortaklık, ihale yeterliğinin çekirdek unsurlarını taşıyan tarafa ait olduğundan, bu ortağa ilişkin yasaklılık ve belge geçersizliği gibi durumların ihale sonucu üzerindeki etkisi doğrudan ve belirleyicidir. Pilot ortağın sahte belge kullanımı dolayısıyla yasaklanması halinde bu ortaklıktan doğan teklifin ayrı ayrı veya parçalı değerlendirilmesi imkânı ortadan kalkar. Bu bağlamda pilot ortağa ilişkin sabit nitelikteki eylem, tek ortaklı bir teklif gibi sonuç doğurur ve teklifin bütünüyle geçersiz sayılmasına yol açar.
İhale Kurulu, değerlendirmesinde yasaklama kararının yürürlüğe giriş tarihinden itibaren sonuçları doğurduğunu kabul ederek, idarenin bu tarihten sonraki her işleminde yasaklılık durumunu dikkate alması gerektiğini vurgulamıştır. Bu çerçevede, teklifin değerlendirme dışı bırakılması, sözleşmenin iptali ve ihale sonuçlarının yeniden gözden geçirilmesi yönünde düzeltici işlem yapılması kararlaştırılmıştır. Ayrıca Kurul, başvurunun süresinde yapıldığı kanaatine vararak esas incelemeye geçmiştir. Böylece, yasaklılık durumunun teklifin geçerliliğini doğrudan etkilediği tespit edilmiş ve idarenin bu durumu dikkate almamasının ihalenin hukukiliğini zedelediği sonucuna ulaşılmıştır.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.