KÜNYE
- Toplantı No: 2023/038
- Gündem No: 45
- Karar Tarihi: 26.07.2023
- Karar No: 2023/UY.I-1061
- Başvuru Sahibi: Yaşar Haf. İnş. Taah. Nak. Oto. Tur. Akaryakıt San. ve Tic. Ltd. Şti.
- İhaleyi Yapan İdare: Mardin Büyükşehir Belediyesi Fen İşleri Dairesi Başkanlığı
- İKN: 2022/155201
- İhale Adı: Mardin İli Derik ve Mazıdağı İlçelerinde Muhtelif Mahallelerde 1 Kat ve 2 Kat Sathi Kaplama (Her Şey Dahil) Yapım İşi
Özet
Yaklaşık maliyetin hatalı hesaplanması nedeniyle ihalenin iptaline karar verildi
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, yaklaşık maliyette kullanılan iş kaleminin birim fiyatının eksik ve yanlış hesaplandığını, bu nedenle fiyat dışı unsur puanlamasının hatalı yapıldığını ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin yanlış belirlendiğini iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İdare, yaklaşık maliyeti belirlerken 2010 yılına ait rayici 2021 Mayıs ayı endeksi ile güncellemiş, ancak ihale onay tarihi itibarıyla kullanılacak güncel Yİ-ÜFE endeksi 2022 Ocak ayı endeksi (1129,03) olmalıdır. Bu endeks kullanıldığında iş kalemi birim fiyatı 550,36 TL/m olarak hesaplanmakta ve yaklaşık maliyet ile fiyat dışı unsur puanlaması değişmektedir. İlgili iş kaleminin yaklaşık maliyet içindeki oranı %0,2 iken puanlamada toplam puanın %10’una denk gelen 6 puan verilmiş, bu durum iş kaleminin teknik içeriği ve ağırlığı ile uyumsuzdur. Bu hatalar ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesini ve puanlamayı etkileyerek ihale sonucunu değiştirmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: İhalelerde yaklaşık maliyetin güncellenmesinde hangi endekslerin ve hangi tarihlerin esas alınması gerekir ve hatalı seçim yapılması ne tür sonuçlara yol açabilir?
Cevap: Yaklaşık maliyet hesaplanırken, iş kalemlerinin birim fiyatları güncellenirken, ihale onay tarihindeki veya mevzuatta belirtilen güncel endekslerin esas alınması gerekir. Eski veya mevzuatta öngörülmeyen bir endeksin kullanılması, yaklaşık maliyetin eksik veya hatalı hesaplanmasına neden olur. Bu durum, tekliflerin karşılaştırılmasında adaletsizlik yaratabilir, ekonomik açıdan en avantajlı teklifin yanlış seçilmesine yol açabilir ve dolayısıyla ihalenin iptali ile sonuçlanabilir. Dolayısıyla, idarelerin her ihale sürecinde kullanacakları fiyat endekslerini güncel ve mevzuata uygun şekilde tespit etmeleri kritik önemdedir.
Soru: Yaklaşık maliyet içindeki iş kalemlerinin ağırlıkları ile puanlama ağırlığı arasında nasıl bir denge kurulmalı ve bu denge sağlanmadığında ne tür sorunlar ortaya çıkabilir?
Cevap: Fiyat dışı unsur puanlamalarında, iş kalemlerinin yaklaşık maliyetteki ağırlıkları ile verilen puan oranları arasında makul bir orantı olması beklenir. Yaklaşık maliyet içinde düşük ağırlıklı bir iş kalemine aşırı yüksek puan verilmesi, değerlendirme sürecini ve teklif sıralamasını haksız şekilde etkileyebilir. Bu uyumsuzluk, ekonomik açıdan en avantajlı teklifin doğru belirlenmesini engelleyerek ihale sonucunun hukuka aykırı olmasına, dolayısıyla iptal kararlarına neden olabilir. Uygulamada idareler, puan dağılımını iş kalemlerinin teknik ve mali ağırlıklarıyla tutarlı ve ölçülebilir şekilde yapmalıdır.
Soru: Yaklaşık maliyet hataları fiyat dışı unsur puanlamasını nasıl etkileyebilir ve bunun ihale sonucuna etkisi ne şekilde ortaya çıkar?
Cevap: Yaklaşık maliyette bulunan hatalar, özellikle iş kalemlerinin birim fiyatlarındaki yanlışlıklar, değerlendirme aşamasında fiyat ve fiyat dışı unsurların dengeli hesaplanmasını bozar. Örneğin, iş kalemi fiyatı düşük hesaplanırken puanlamada o kaleme yüksek ağırlık verilirse, bu, tekliflerin gerçek ekonomik değerlerinin doğru karşılaştırılmasını engeller. Sonuç olarak, ekonomik açıdan en avantajlı teklifin yanlış tespiti söz konusu olur ve bu durum ihale sürecinin iptaline kadar varan hukuki sorunlara yol açabilir.
Soru: İdareler yaklaşık maliyet ve puanlamada hata yapmamak için hangi kontrollere öncelik vermelidir, bu süreçlerde sıkça yapılan teknik hatalar nelerdir?
Cevap: İdareler öncelikle yaklaşık maliyet hesaplamasında güncel ve mevzuata uygun endeksleri kullanmalı, geçmiş yıllara ait fiyatları güncellerken dayanak rayiçlerin doğru seçildiğinden emin olmalıdır. Puanlama aşamasında ise iş kalemlerinin maliyet içindeki oranlarını dikkatle analiz edip, puan dağılımını teknik içeriğe uygun şekilde gerçekleştirmelidir. Sık yapılan teknik hatalar arasında endeks yanlışlığı, eski fiyatların yanlış güncellenmesi, düşük ağırlıklı kalemlere orantısız yüksek puan verilmesi yer alır. Bu hatalar, ihale sonucunu doğrudan etkileyebileceğinden idarelerin veri giriş ve puanlama sürecini titizlikle denetlemesi önemlidir.
Soru: İş kalemlerinin birim fiyatlarının güncellenmesinde kullanılması gereken endeksler konusunda mevzuatta açık hüküm olmadığında nasıl hareket edilmelidir?
Cevap: Mevzuatta açık hüküm yoksa, idarelerin güncel ve kamu sektöründe yaygın kabul gören güvenilir endeksleri tercih etmesi, ihale onay tarihine mümkün olduğunca yakın endeks verisini kullanması prensip olarak beklenir. Ayrıca, yaklaşık maliyetin oluşturulması aşamasında kullanılan endeks ve tarih seçiminin gerekçelendirilmesi ve ihaleye ilişkin belgelerde şeffaf şekilde açıklanması, muhtemel itirazları azaltır. Bu alandaki tereddütlerde Kamu İhale Kurumu’nun güncel kararları ve rehberleri takip edilmeli, gerektiğinde danışmanlık alınmalıdır. Mevzuatın açık olmaması durumunda yaklaşık maliyetin sağlıklı oluşturulamaması, daha sonraki aşamalarda yaklaşık maliyetin eksik veya hatalı kabul edilerek ihalenin iptaline yol açabilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhalenin yaklaşık maliyetinin belirlenmesinde yanlış endeks kullanılması ihalenin iptali için nasıl bir gerekçe olmuştur?
Cevap: İdare, iş kaleminin birim fiyatını güncellerken güncel Yİ-ÜFE endeksi yerine daha eski bir endeks kullanmış ve bu nedenle iş kalemi fiyatı eksik, dolayısıyla yaklaşık maliyet hatalı hesaplanmıştır. Bu yanlış hesaplama, ekonomik açıdan en avantajlı teklifin yanlış belirlenmesine yol açtığı için ihalenin sağlıklı yürütülmesini engellemiştir ve bu durum ihale iptal gerekçesi olmuştur.
Soru: İş kaleminin yaklaşık maliyet içindeki oranı düşük iken puanlamada yüksek puan verilmesinin ihalenin sonuçlandırılmasına etkisi nedir?
Cevap: Yaklaşık maliyette %0,2 gibi düşük bir paya sahip iş kalemine, puanlamada toplam puanın %10’una denk gelen 6 puan verilmesi, teknik içeriği ve iş kaleminin ağırlığıyla uyuşmamaktadır. Bu uygunsuzluk fiyat dışı unsur puanlamasını ve dolayısıyla ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesini etkileyerek ihale sonucunun hatalı çıkmasına sebep olmuştur.
Soru: Yaklaşık maliyetteki hataların ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesine olan etkisi ne şekilde ortaya çıkmıştır?
Cevap: Yanlış endeks kullanımı nedeniyle iş kaleminin birim fiyatı düşük hesaplanmış ve puanlama aşamasında iş kalemine verilen puan iş kaleminin maliyete oranı ile uyumsuz biçimde yüksek tutulmuştur. Bu iki hata, tekliflerin karşılaştırılmasında fiyat faktörü ve fiyat dışı unsurların dengeli değerlendirilmesini bozmuş, böylece ekonomik açıdan en avantajlı teklif yanlış tespit edilmiştir.
Soru: Bu somut olayda ihale sonucuna etki eden hatalar nedeniyle ihalenin iptaline karar verilmişse, idarenin hangi hususlarda daha dikkatli olması gerekir?
Cevap: İdarenin, yaklaşık maliyet hesaplamasında güncel ve doğru endeks kullanarak iş kalemlerinin birim fiyatlarını hesaplaması, ayrıca puanlama kriterlerinin iş kalemlerinin ağırlığı ve teknik içeriğine uygun olarak belirlenmesini sağlaması gerekir. Bu hususlarda eksiklik, hatalı ihale sonucuna ve sürecin iptaline yol açmıştır.
Detaylı Analiz
İhalenin iptaliyle sonuçlanan bu uyuşmazlıkta, şikâyet konusu temel olarak yaklaşık maliyetin hatalı hesaplandığı ve fiyat dışı unsur puanlamasının bu hatalı değerler üzerinden kurgulandığı iddialarına dayanmıştır. Başvuru sahibi, bir iş kaleminin birim fiyatının eksik belirlendiğini, bu nedenle yaklaşık maliyetin gerçekçi yansıtılmadığını ve bunun da teklif değerlendirme sürecini etkileyerek yanlış sonuca yol açtığını ileri sürmüştür. Uyuşmazlık, hem hesaplama yöntemindeki teknik hata hem de bunun ihale sonucunu doğrudan etkileme potansiyeli nedeniyle ihale sürecinin bütününü hukuki anlamda tartışmalı hale getirmiştir.
İhale sürecinde özellikle iş kalemlerinden birinin birim fiyatının güncellenmesinde yapılan hata öne çıkmaktadır. İdarenin bu güncellemeyi, ihale onay tarihindeki güncel endeks değeri yerine daha önceki bir tarihe ait endeksi kullanarak yaptığı anlaşılmıştır. Bu yaklaşım sonucunda ilgili iş kaleminin fiyatı olması gerekenden düşük hesaplanmış, dolayısıyla yaklaşık maliyet, gerçek maliyet düzeyini doğru yansıtmamıştır. Bu hata, tekliflerin karşılaştırılmasında esas alınan puanlamanın temelini olumsuz etkilemiş ve değerlendirme sürecinde dengeyi bozmuştur.
Bu olayda dikkat çeken bir diğer husus, puanlamada kullanılan değerlendirme unsurlarının ağırlıklarıyla teknik içerik arasındaki ilginin kopukluğudur. Yaklaşık maliyet içinde %0,2 gibi son derece düşük bir paya sahip olan bir iş kalemine, toplam puanın %10’una karşılık gelen 6 puan verilmiştir. Bu durum, teknik içerik değerlendirmesinde esaslı unsur olarak değerlendirilmesi gereken kriterlerin ihmal edildiğini, önemsiz bir kaleme fazladan ağırlık verilerek puanlamada denge ve objektifliğin zedelendiğini göstermektedir. Böyle bir yaklaşım, fiyat dışı unsur puanlamasında esaslı unsurların tespiti bakımından sorunlu bir uygulamaya işaret etmektedir.
Uyuşmazlığın bir başka boyutu, ihale sonucunu doğrudan etkileyen bir öğe olan ekonomik açıdan en avantajlı teklifin tespitinde yaşanan sapmadır. Hatalı endeks nedeni ile düşük hesaplanan iş kalemi fiyatı ile, bu kaleme verilen aşırı yüksek puan bir araya geldiğinde, teknik ve ekonomik değerlendirme dengesi bozulmuştur. Böylece tekliflerin gerçek değerleriyle karşılaştırılması güçleşmiş, fiyat ve teknik yeterlilik kıstaslarının birbirini dengelemesi gerekirken, bazı tekliflerin olduğundan avantajlı görünmesine neden olmuştur. Bu bağlamda, pilot ortağın teknik yetkinliği ya da iş deneyimi gibi unsurların tartışmaya açılması söz konusu olmamış, değerlendirme yalnızca maliyet ve puanlama kriterleri ile sınırlı kalmıştır.
Kamu İhale Kurulu, yaptığı değerlendirmede, idarenin kullanması gereken güncel endeksi dikkate almamasının ve puan ağırlığına esas alınan değerlerin teknik içeriğe uygun belirlenmemesinin, ihale sürecinin sağlıklı yürütülmesini engellediği kanaatine varmıştır. Kurul, yaklaşık maliyet hesaplamasındaki hata ile fiyat dışı puanlamadaki orantısızlığın birlikte değerlendirildiğinde, ihale sonucunun etkilendiğini ve bu etki düzeyinin ihalenin iptalini gerektirecek nitelikte olduğunu ortaya koymuştur. Böylece ihale, maddi hatalarla birlikte objektif puanlama ilkesinin ihlali nedeniyle geçerli kabul edilmemiştir. Bu karar, yaklaşık maliyetin teknik doğruluğu ile puanlamadaki orantısallığın birlikte değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.