KÜNYE
- Toplantı No: 2023/020
- Gündem No: 5
- Karar Tarihi: 22.03.2023
- Karar No: 2023/UY.I-489
- Başvuru Sahibi: Maksan Elek. Enerji Elek. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
- İhaleyi Yapan İdare: Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Genel Müdürlüğü (TEİAŞ) 3. Bölge Müdürlüğü
- İKN: 2022/1419856
- İhale Adı: Bölge Müdürlüğümüz Sorumluluk Alanında, 170 kV Aslanlar-Fuat RES EİH, Alaçatı-Tahtalı EİH, Aslanlar -Selçuk Elektrik İletim Hatlarına Ait 132 Direkte Topraklama İyileştirme İşi
Özet
Aşırı düşük teklif sorgulamasında yaklaşık maliyetin %80’lik iş kalemleri listesi ve analiz girdileri usulüne uygun hazırlanmadığı için sorgulamanın yeniden yapılması gerektiği kararı
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata aykırı olduğunu, analizlerin idarece verilen format ve şartlara uygun hazırlanmadığını, iş kalemlerinin ayrıştırılmadan tek fiyat üzerinden açıklama yapıldığını, analiz girdilerinin hatalı ve eksik olduğunu, açıklama istenen iş kalemleri ve analiz girdilerinin mevzuata uygun şekilde belirlenmediğini iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
Kurum, yaklaşık maliyetin hesaplanmasında iş kalemlerinin tutarlarının büyükten küçüğe sıralanarak kümülatif toplamının %80’e kadar olan iş kalemlerinin belirlenmesi gerektiğini, ayrıca analiz girdilerinin tutarlarına göre %3 ve %15 sınırlarının uygulanarak açıklama istenilmeyecek girdilerin tespit edilmesi gerektiğini tespit etmiştir. İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasında bu usullere uymadığı, iş kalemlerinin temel alt analizlerine kadar ayrıştırılmadığı ve açıklama istenilmeyecek analiz girdilerinin belirlenmediği anlaşılmıştır. Bu nedenle yapılan sorgulamanın mevzuata uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
İdare Görüşü
İdare, şikayet üzerine aşırı düşük teklif sorgulamasını analiz tablolarını güncelleyerek yeniden yapmış, ancak yaklaşık maliyetin %80’lik bölümünü oluşturan iş kalemlerinin sıralı listesi ile açıklama istenilen/istenilmeyen analiz girdilerinin tespit edilmediğini ve bu nedenle söz konusu belgeleri sunamadığını belirtmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında yaklaşık maliyetin hangi bölümüne ait iş kalemlerinin belirlenmesi gereklidir ve bu belirlemede hangi yöntem uygulanmalıdır?
Cevap: Yaklaşık maliyetin büyük bölümünü, yani yaklaşık %80’ini oluşturan iş kalemleri belirlenmelidir. Bu belirlemede, iş kalemleri önce tutarlarına göre büyükten küçüğe doğru sıralanır ve kümülatif olarak toplam %80’e ulaşan kalemler tespit edilir. Böylece sorgulama, işin ana maliyet kalemlerine odaklanarak yapılır. Bu yaklaşımın uygulanmaması, aşırı düşük teklif sorgulamasının temelini zayıflatır.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında analiz girdilerinin belirlenmesi ve açıklama istenilmeyecek girdilerin tespiti nasıl yapılmalıdır?
Cevap: Analiz girdileri, yaklaşık maliyet analiz tablolarında yer alan temel kalemler olarak ayrı ayrı ve detaylı şekilde belirlenir. Bu girdilerin tutarları dikkate alınarak, belirli tutar sınırları (örneğin %3 ve %15 gibi) uygulanarak açıklama istenilmeyecek girdiler tespit edilir. Bu sayede açıklama talebi, gereksiz kalemlerden ziyade önemli girdi kalemlerine odaklanır. Bu usule uymayan analiz hazırlıkları, sorgulamanın güvenilirliğini azaltır.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında iş kalemlerinin temel alt analizlerine kadar ayrıştırılması neden önemlidir?
Cevap: İş kalemlerinin temel alt analizlerine kadar ayrıştırılması, tek kalem üzerinden genellemeler yapılmasını engeller ve teklifin gerçekten hangi maliyet kalemlerinde aşırı düşüklük olduğu net şekilde ortaya çıkar. Bu, sorgulamanın objektif ve ayrıntılı yapılmasını sağlar. Alt analizlere inilmeden yapılan sorgulamalar, teklifin uygun olup olmadığı konusunda eksik ve yanıltıcı değerlendirmelere yol açabilir.
Soru: Yaklaşık maliyetin temel iş kalemleri ve analiz girdileri doğru belirlenmediğinde aşırı düşük teklif sorgulamasının sonuçları ne olabilir?
Cevap: Bu durumda idarenin sorgulaması hatalı ve eksik kalır, tekliflerin değerlendirilmesi sağlıklı olmaz. Sonuç olarak aşırı düşük teklifler ya haksız yere elenebilir ya da hatalı olarak kabul edilebilir. Ayrıca idari işlemler hukuka aykırı sayılabilir; bu da itiraz, iptal davaları ve sürecin yeniden işletilmesini doğurabilir.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında iş kalemleri ve analiz girdileri usulüne uygun hazırlanmazsa idarenin yükümlülüğü nedir?
Cevap: İdare, bu eksiklikleri gidermeli; yaklaşık maliyetin %80’lik iş kalemlerini doğru sıralayarak ayrıştırmalı, analiz girdilerini detaylandırmalı ve açıklama istenilmeyecek girdileri mevzuata uygun şekilde tespit etmelidir. Bu doğrultuda aşırı düşük teklif sorgulamasını yeniden yaparak teklifleri mevzuata uygun biçimde değerlendirmelidir. Yanlış veya eksik sorgulama yapılması halinde işlem iptaline ve ihalenin tekrarına yol açabilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İdarenin yaptığı aşırı düşük teklif sorgulamasında, yaklaşık maliyetin %80’lik bölümünü oluşturan iş kalemlerinin belirlenmesi nasıl usulüne aykırı yapılmıştır?
Cevap: İdare, yaklaşık maliyetin %80’lik bölümünü oluşturan iş kalemlerini tutarlarının büyükten küçüğe sıralayarak kümülatif toplam %80’e ulaşacak şekilde belirlememiş, iş kalemlerini temel alt analizlerine kadar ayrıştırmayarak sıralı ve detaylı liste hazırlamamıştır. Bu nedenle iş kalemleri listesi usulüne uygun sayılmamıştır.
Soru: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulaması sırasında analiz girdilerine ilişkin hangi usul eksiklikleri tespit edilmiştir?
Cevap: İdare, açıklama istenen analiz girdilerinin tutarlarına göre %3 ve %15 sınırlarını uygulayarak açıklama istenilmeyecek analiz girdilerini belirlememiş, dolayısıyla analiz girdilerini hatalı ve eksik hazırlamış; bu nedenle hangi girdilere açıklama istenecek veya istenmeyecek net biçimde tespit edilmemiştir.
Soru: Yaklaşık maliyetin %80’lik iş kalemleri listesi ile analiz girdileri usulüne uygun hazırlanmadığında aşırı düşük teklif sorgulamasında oluşan sorun nedir?
Cevap: Böyle aykırı hazırlanan listeler ve analiz girdileri nedeniyle aşırı düşük teklif açıklamalarının sağlıklı, güvenilir ve mevzuata uygun değerlendirilmesi mümkün olmamış, sorgulamanın hukuki temeli ve doğruluğu zedelenmiştir.
Soru: İdare bu usulsüzlükler sonucunda ne tür bir işlem yapmak zorundadır?
Cevap: İdare, yaklaşık maliyetin %80’lik iş kalemlerini sıralı ve ayrıştırılmış şekilde, ayrıca analiz girdilerini mevzuata uygun biçimde belirleyerek açıklama istenilmeyecek girdileri tespit etmeli ve aşırı düşük teklif açıklamalarını bu esaslarla yeniden istemeli; bu şekilde sorgulama işlemini mevzuata uygun şekilde tekrarlamalıdır.
Detaylı Analiz
İnceleme konusu vakada, idare tarafından gerçekleştirilen aşırı düşük teklif sorgulamasına ilişkin başvuru üzerine yapılan değerlendirmede, yaklaşık maliyetin %80’lik bölümünü oluşturan iş kalemlerinin ve bu işlere ait analiz girdilerinin belirlenme usulü temel uyuşmazlık noktası olarak öne çıkmıştır. Başvuru sahibi, idarenin yaptığı sorgulamada ne iş kalemlerinin uygun şekilde ayrıştırıldığını ne de analiz girdilerinin tutarlı biçimde tespit edildiğini ileri sürerek açıklamaların esaslı temellere dayandırılamadığını iddia etmiştir. İdarenin buna karşılık yaptığı savunmada ise söz konusu belgelere ilişkin ayrıntıların oluşturulmadığı, dolayısıyla sunulamadığı ifade edilmiştir.
İhale sürecinde, aşırı düşük teklif açıklamalarının dayandırıldığı analizlerin sağlıklı değerlendirilebilmesi açısından yaklaşık maliyetin yüksek tutarlı iş kalemlerine odaklanılması gerekmektedir. Bu kapsamda, iş kalemlerinin tutar itibarıyla sıralanması ve kümülatif toplamın %80’ine ulaşan kalemlerin belirlenmesi beklenmektedir. Ancak somut vakada idare bu sıralamayı gerçekleştirmemiş; iş kalemlerini temel alt analiz bileşenlerine ayrıştırmamış, bu nedenle sorgulama dikkate alınması gereken maliyet unsurlarını tam olarak yansıtmamıştır. Ayrıca analiz girdileri bakımından da açıklama istenilmeyecek kalemlerin ayıklanması için gereken nispi eşikler uygulanmamış ve maliyet tablosu, teklif açıklamalarının doğruluğunu test etmeye elverişli bir yapıda hazırlanmamıştır.
Esaslı unsur kavramı çerçevesinde değerlendirildiğinde, bu tür işleri oluşturan yüksek tutarlı iş kalemlerinin ve bu kalemlere ilişkin maliyet girdilerinin doğru şekilde sınıflandırılması, teklifin sağlıklı bir maliyet tabanına oturup oturmadığını ortaya koymak açısından belirleyici olmaktadır. Açıklama istenilecek analiz girdilerinin yanlış veya eksik belirlenmiş olması, esaslı unsurların irdelenmeden geçilmesi anlamına geldiğinden, ihale karar sürecinin güvenilirliğini zedelemiştir. Bu durum tekliflerin teknik ve mali uygunluk bakımından adil karşılaştırılmasını imkânsız hale getirmiştir.
Pilot ortak gibi yüklenici konumundaki temel paydaşların iş teklifi kapsamında sundukları açıklamaların geçerliliği de bu teknik kurgunun doğruluğuna bağlıdır. Açıklamaların yalnızca toplam fiyatlar üzerinden yapılması ya da alt bileşenlere dayandırılmadan verilmesi, açıklamanın yeterli derecede rasyonel olmadığını gösterir. Bu vakada, analizlerin format ve içerik açısından idarenin hatalı hazırlıkları nedeniyle geçerli biçimde değerlendirilemediği anlaşılmaktadır. Bu nedenle, teklifin hangi bileşenlerinde ne ölçüde düşüklük olduğu saptanamamış, pilot ortak statüsündeki firmaların teklif açıklamaları anlamlı şekilde incelenememiştir.
Kurul tarafından yapılan inceleme sonucunda, idarenin yaptığı sorgulamanın usul ve teknik altyapı bakımından yetersiz olduğu, yaklaşık maliyet hesabının dayandığı iş kalemleri ile analiz girdilerinin mevzuata uygun düzenlenmediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle, sıralı ve ayrıştırılmış iş kalemlerinin belirlenmesi, açıklama istenecek analiz girdilerinin mevzuatta öngörülen eşikler dikkate alınarak saptanması ve bu doğrultuda aşırı düşük teklif sorgulamasının yeniden yapılması gerektiğine karar verilmiştir. Kurulun bu yaklaşımı, sorgulamanın yalnızca şekli bir kontrol değil, içerik olarak tüm teknik varsayımlarla desteklenmiş olması gerektiği yönündeki tutumunu yansıtmaktadır.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.