KÜNYE
- Toplantı No: 2024/017
- Gündem No: 19
- Karar Tarihi: 18.04.2024
- Karar No: 2024/UY.II-586
- Başvuru Sahibi: Emay Asfalt Sanayi Ticaret Limited Şirketi
- İhaleyi Yapan İdare: Sakarya Büyükşehir Belediye Başkanlığı
- İKN: 2024/133717
- İhale Adı: Sakarya Sınırları İçinde Muhtelif Mahallelerde Drenaj Kanalı Bakım ve Onarımı Yapım İşi
Özet
İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasında yaklaşık maliyetin %80’lik iş kalemleri ve %3-%15 analiz girdileri kriterlerine uyulmaması nedeniyle işlemin yenilenmesine karar verildi
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, aşırı düşük teklif açıklama yazısının analiz içeriklerinin, poz tanımlarını ve teknik şartnameyi karşılamadığını, yaklaşık maliyetin %80’lik kısmına giren iş kalemlerinin hatalı belirlendiğini, açıklama istenen analiz girdilerinin hatalı ve eksik olduğunu, aşırı düşük teklif açıklamalarının Kamu İhale Genel Tebliği’ne uygun olmadığını iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
Kurul, yaklaşık maliyetin hesaplanmasında iş kalemleri/gruplarının tutarlarının büyükten küçüğe sıralanarak kümülatif %80 oranına kadar olanların sorgulamaya tabi tutulması gerektiğini, analiz girdilerinin ise kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında olanların açıklama dışı bırakılması gerektiğini tespit etmiştir. İdarenin hazırladığı aşırı düşük teklif sorgulama yazısında bu kriterlere uyulmadığı, açıklama istenecek ve istenilmeyecek analiz girdilerinin mevzuata uygun şekilde belirlenmediği, ayrıca aşırı düşük teklif açıklama yöntemlerinde Tebliğ’deki kurallara aykırı olarak tarih belirlenmesi yapıldığı saptanmıştır.
Genel Soru–Cevap
Soru 1: Yaklaşık maliyetin %80’ini oluşturan iş kalemleri nasıl belirlenmeli ve bu belirlemenin aşırı düşük teklif sorgulamasındaki önemi nedir?
Cevap: Aşırı düşük teklif sorgulamasında, yaklaşık maliyetin büyük tutarlı iş kalemleri, maliyet büyüklüğüne göre azalan şekilde sıralanıp kümülatif %80’e ulaşılan iş kalemleri tespit edilmelidir. Bu iş kalemleri üzerinden yapılan sorgulama, teklifin gerçekçi olup olmadığının tespitinde temel teşkil eder. Yanlış veya hatalı belirleme, sorgulamanın dayanağını ve sonucunu olumsuz etkiler; dolayısıyla işlemin mevzuata aykırı hale gelmesine neden olabilir.
Soru 2: Aşırı düşük teklif açıklaması istenirken analiz girdilerinin belirlenmesinde hangi kriterler uygulanmalıdır ve bu kriterlere uyulmaması ne tür sorunlara yol açabilir?
Cevap: Analiz girdileri belirlenirken kar ve genel gider kalemleri hariç tutulmalı, açıklama istenecek girdiler analiz toplamının %15’ini aşmalı ve %3’ün altında kalan girdiler açıklama dışı bırakılmalıdır. Bu yöntemle, gerçekçi olmayan girdilere temel teşkil eden maliyet unsurları sorgulanır. Bu kriterlerin uygulanmaması, değerlendirme sürecinde hatalı sorgulamalara ve dolayısıyla aşırı düşük teklif sorgulama işleminin iptaline veya yenilenmesine yol açabilir.
Soru 3: Aşırı düşük teklif açıklaması isteme yazısında usulüne uygun tarih belirlemenin önemi nedir ve tarih belirtilmemesi ya da hatalı tarih verilmesi ne gibi sonuçlar doğurabilir?
Cevap: Tebliğe uygun şekilde tarih belirtilmesi, yükleniciye makul süre tanıyarak savunma hakkını kullanmasını sağlar. Usulüne aykırı, eksik veya yanlış tarih belirtilmesi, işlemde usulsüzlük sebebi oluşturur ve aşırı düşük teklif sorgulamasının hukuka aykırı sayılmasına, işlemin iptaline veya yenilenmesine neden olabilir.
Soru 4: Aşırı düşük teklif sorgulaması sürecinde mevzuata uyulmadığının tespiti halinde itirazen şikâyet başvurularında sıklıkla hangi hukuki sonuçlarla karşılaşılır?
Cevap: Mevzuata aykırı aşırı düşük teklif sorgulaması nedeniyle yapılan itirazen şikâyetlerde, başvuru genellikle haklı bulunur ve idarenin sorgulama işlemini mevzuata uygun olarak yeniden yapması sağlanır. Ayrıca başvuru bedelinin iadesi, işlemin iptali, ihale sürecinin baştan başlatılması gibi yaptırımlar uygulanabilir.
Soru 5: İdareler aşırı düşük teklif açıklaması isteme sürecinde hangi hususlarda en çok hata yapmaktadır ve bu hataların ihaleye etkisi nasıl ortaya çıkmaktadır?
Cevap: En sık yapılan hatalar arasında; yaklaşık maliyetin %80’lik iş kalemlerinin yanlış ya da eksik tespiti, analiz girdilerinin %3-%15 oranları esas alınmadan açıklama istenmesi veya açıklama dışı bırakılması, Tebliğ hükümlerine aykırı tarih ve usul belirlenmesi yer almaktadır. Bu hatalar sürecin usul ve esaslarına aykırı yürütülmesine, aşırı düşük teklif sorgulamasının iptaline, ihale işleminin yenilenmesine veya itirazen şikayetlerin kabulüne sebep olmaktadır.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru 1: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasında yaklaşık maliyetin %80’lik iş kalemlerini hatalı belirlemesi, aşırı düşük teklif açıklaması isteme sürecinde hangi hukuki sonuca yol açmıştır?
Cevap: İdarenin yaklaşık maliyetin %80’lik iş kalemlerini mevzuata uygun olarak doğru belirlememesi nedeniyle aşırı düşük teklif açıklaması isteme işlemi hukuka aykırı bulunmuştur. Bu nedenle sorgulama işleminin mevzuata uygun olarak yeniden yapılmasına karar verilmiştir.
Soru 2: İdarenin aşırı düşük teklif açıklaması isteme yazısında analiz girdilerinin %3 ve %15 oranlarına uyulmaması ne şekilde değerlendirilmiştir?
Cevap: İdare, analiz girdilerinde kar ve genel giderin hariç tutulması gereken ve %3 ve %15 oranlarına göre açıklama istenecek ve istenilmeyecek girdilerin yanlış belirlenmesi nedeniyle mevzuata uygun hareket etmemiştir. Bu durum, aşırı düşük teklif sorgulama sürecinin usul ve esaslara aykırı olduğunu ortaya koymuştur.
Soru 3: İdarenin aşırı düşük teklif açıklama isteme yönteminde usulüne aykırı tarih belirlemesi yapması sonuçları nasıl etkilemiştir?
Cevap: Tebliğ hükümlerine aykırı tarih belirlemesi, aşırı düşük teklif açıklama sürecinin hukuki güvenliği ve hakkaniyeti zedelemiş, dolayısıyla sorgulama işleminin yenilenmesini gerektirmiştir.
Soru 4: Başvuru sahibinin itirazen şikâyet başvurusunun kabul edilmesiyle hangi hukuki yaptırım uygulanmıştır?
Cevap: Başvuru sahibinin itirazen şikâyet başvurusunun haklı bulunması sebebiyle başvuru bedelinin iadesi kararlaştırılmıştır. İhalenin aşırı düşük teklif sorgulamasının mevzuata uygun olarak yeniden yapılması ve ihale sürecinin yeniden yürütülmesi kararı verilmiştir.
Detaylı Analiz
İhaleye ilişkin uyuşmazlık, aşırı düşük teklif sorgulaması sürecinde idarenin yaklaşık maliyetin %80’lik kısmına tekabül eden iş kalemlerini ve belirli oranlardaki analiz girdilerini doğru belirlememesiyle ilgilidir. Başvuru sahibi, idarenin yaptığı sorgulamada bu temel hususların dikkate alınmadığını ve bu nedenle aşırı düşük teklif açıklama isteminin ilgili düzenlemelere aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Kurul da yaptığı incelemede, açıklama talebinin dayandığı temel göstergelerin usulüne uygun biçimde oluşturulmadığını tespit ederek işlemin yenilenmesine karar vermiştir. Böylece uyuşmazlık, tekliflerin açıklanmasını gerektiren kıstasların hazırlanış yöntemine odaklanmış ve bu hazırlığın hukuki sonuçları değerlendirilmiştir.
Sorgulama sürecindeki esas sorun, yaklaşık maliyetin büyük kısmını oluşturan iş kalemlerinin yanlış belirlenmesiyle ortaya çıkmıştır. Mevzuata göre, büyükten küçüğe sıralanarak kümülatif %80’e ulaşan iş kalemleri üzerinden açıklama istenmesi gerekirken, bunun yerine teknik olarak anlamlı olmayan ya da toplam maliyet içinde önemsiz kalan iş kalemleri dahil edilmiştir. Bu hata, tekliflerin gerçek maliyet unsurlarına göre sorgulanamamasına yol açmış ve dolayısıyla açıklamaların kıymetini azaltmıştır.
Analiz girdileri yönünden de benzer bir hata yapılmıştır. Yürürlükteki düzenlemeler uyarınca, analiz toplam tutarının %3’ünden az olan girdiler sorgulama dışında bırakılmalı, %15’ini aşan girdiler ise açıklama kapsamında yer almalıdır. Ancak bu oransal eşiklere dikkat edilmeden, ya çok düşük maliyetli unsurlar açıklamaya dahil edilmiş ya da maliyeti yüksek olan girdiler hariç tutulmuştur. Bu tablo, idarenin teklifleri değerlendirme zeminini teknik dayanaklardan uzaklaştırmış, önemsiz unsurlar için açıklama istemesi ya da önemli maliyet kalemlerini sorgu dışı bırakması nedeniyle işlemi geçersiz hale getirmiştir.
Uyuşmazlıkta “esaslı unsur” yaklaşımı da önemli bir yer tutmaktadır. Kurul değerlendirmesi, teklif açıklamalarının esasını oluşturan maliyet bileşenlerinin, işin niteliğine ve teklifin bütünlüğüne uygun olmasını zorunlu görmektedir. Bu çerçevede açıklama istenecek kalemlerin belirlenmesinde yapılan hatalar, teklifin esaslı unsurları bakımından değerlendirilmesini imkânsız kılmıştır. Böyle bir durumda açıklamaların gerçek oranları ortaya koyması ve teklifin geçerliliğinin bu analizle test edilmesi olanaksız hale gelmiştir.
Bu bağlamda pilot ortak ya da herhangi bir ortak bakımından iş deneyimi tartışması söz konusu edilmemiş, değerlendirme daha çok idarenin usul hükümlerine aykırı şekilde gerçekleştirdiği açıklama talebine yönelmiştir. Dolayısıyla sürecin temelini oluşturan mali ve teknik girdilerin yanlış saptanması, katılımcı firmaların tekliflerini açıklamada yaşaması muhtemel zorlukların önünü açmış ve idarenin adil rekabeti sağlama yükümlülüğüyle çelişmiştir.
Kamu İhale Kurulu, yapılan işlemin açıklama yöntemi ve içeriği bakımından olması gereken çerçevenin dışına çıktığını belirleyerek, hem kriterlerin yanlış uygulanmasını hem de tarih belirlemesindeki usulsüzlüğü hukuki güvenlik açısından sakıncalı bulmuştur. Sonuç olarak, işlem mevzuata uygun biçimde yeniden tesis edilmek üzere iptal edilmiş, başvuru sahibine de yaptığı başvuru bedelinin iadesi sağlanmıştır. Böylece, teklif değerlendirme süreçlerinde teknik ve mali kuralların doğru uygulanmasının hukuki gerekliliği bir kez daha vurgulanmıştır.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.