KÜNYE
- Toplantı No: 2022/028
- Gündem No: 47
- Karar Tarihi: 18.05.2022
- Karar No: 2022/UY.II-632
- Başvuru Sahibi: Genkar İnş. San. ve Tic. A.Ş. - Asmin Müş. Müh. Dan. İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı
- İhaleyi Yapan İdare: Devlet Su İşleri 24. Bölge Müdürlüğü
- İKN: 2021/843948
- İhale Adı: Ardahan Göle 1 Kısım AT ve TİGH Tamamlama Projesi
Özet
Öz kaynak oranının yıllara göre parasal tutar ortalaması üzerinden hesaplanmaması gerektiği gerekçesiyle teklifin değerlendirme dışı bırakılması uygun bulunmuştur
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, özel ortağın 2018, 2019 ve 2020 yıllarına ait öz kaynak oranlarının ortalamasının 0,17504 olduğunu, dolayısıyla idari şartnamede istenen en az 0,15 oranını sağladığını ve tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasının haksız olduğunu ileri sürmüştür.
Kurul Değerlendirmesi
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve İdari Şartname hükümlerine göre, ihalenin yılın ilk dört ayında yapılması nedeniyle, bir önceki yıla ait bilanço sunulmamışsa iki önceki yıla ait bilanço sunulabilir; yeterlik kriterini sağlayamayanlar ise iki önceki yıl ile üç ve dört önceki yılların belgelerini sunabilir ve bu belgelerin parasal tutarlarının ortalaması üzerinden değerlendirme yapılır. Ancak, yıllara ait öz kaynak oranlarının aritmetik ortalaması alınarak bir hesaplama yapılamaz. EKAP üzerinden yapılan parasal tutarlar bazında hesaplamalar sonucunda, başvuru sahibinin özel ortağının öz kaynak oranı ihale dokümanında istenen 0,15 kriterini karşılamamıştır.
Genel Soru–Cevap
Soru 1: Öz kaynak oranının hesaplanmasında yıllık oranların doğrudan aritmetik ortalamasının alınması neden yeterlik değerlendirmesinde uygun görülmez?
Cevap: Yıllık oranların aritmetik ortalamasının alınması finansal büyüklük ve ağırlık faktörlerini gözardı ederek yanıltıcı sonuçlar verebilir. Bu nedenle yeterlik değerlendirmelerinde, ilgili yıllara ait bilanço kalemlerinin parasal tutarları üzerinden ağırlıklı ortalama yapılması gerekir. Böylece her yılın finansal büyüklüğü dikkate alınmış olur ve gerçekçi bir yeterlik tespiti sağlanır.
Soru 2: İhale yılının başında mevcut olmayan bilanço belgeleri nasıl tamamlanabilir ve yeterlik değerlendirmesine nasıl yansır?
Cevap: İhalenin yılın ilk dört ayında yapılması halinde henüz bir önceki yılın bilançosunun sunulamaması durumunda, iki önceki yılın bilançosu sunulabilir. Eğer bu bilanço yeterli gelmezse, daha eski yıllara ait bilanço belgeleri de kabul edilebilir. Ancak bu belgelerle yapılan değerlendirme, bilanço parasal tutarlarının ortalaması üzerinden yapılmalı; finansal oranların aritmetik ortalaması değil.
Soru 3: Öz kaynak yeterlik kriteri değerlendirilirken parasal tutarların kullanılması hangi avantajları sağlar?
Cevap: Parasal tutarların ortalaması, finansal büyüklük ve dönemler arasındaki gerçek ekonomik ağırlıkları dikkate alır. Bu yöntem, küçük tutarlı yıl oranlarının değerlendirmeye yanıltıcı etkisini azaltır ve daha objektif bir yeterlik sonucu verir. Dolayısıyla, parasal verilerin ağırlıklı ortalaması, oranların saf aritmetik ortalamasına göre mevzuata ve uygulamaya daha uygundur.
Soru 4: Yeterlik değerlendirmesinde oranların değil parasal tutarların ortalamasının alınmasının sonuçları nelerdir?
Cevap: Oranların aritmetik ortalamasına göre yapılan değerlendirmelerde, küçük tutarlı finansal yılların oranları sistematik olarak eşit ağırlık bulurken, parasal ortalamada dönemler finansal büyüklükleri oranında ağırlık kazanır. Bu durum, gerçekçi olmayan yeterlik tespitlerinin önüne geçer. Dolayısıyla, mevzuata uygun yöntem parasal ortalama olup, uygunsuz hesaplama sonucu teklifin değerlendirme dışı bırakılması gerekebilir.
Soru 5: Yeterlik kriterlerine ilişkin hesaplama yöntemlerine ilişkin ihtilaflarda hangi kaynaklara başvurulur?
Cevap: Yeterlik kriterlerine ilişkin hesaplama yöntemleri öncelikle ihale dokümanında belirtilir; bunun yanı sıra, ilgili yönetmelikler ve Kamu İhale Kurumu uygulama kararları esas alınır. Uygulamada, parasal tutarlar bazında ortalama alma usulü tercih edilmekte ve oranların aritmetik ortalaması kabul edilmemektedir. Bu çerçevede, hesaplama yöntemi dokümana uygun olmalı ve hatalı yönteme dayalı değerlendirmeler engellenmelidir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru 1: Başvuru sahibinin özel ortağının öz kaynak oranının yıllara ait aritmetik ortalamasının yeterlik kriteri olarak kabul edilmemesi hangi gerekçeye dayandırılmıştır?
Cevap: Yeterlik değerlendirmesinde öz kaynak oranının yıllara ait aritmetik ortalamasının değil, aynı yıllardaki parasal tutarların ortalaması alınarak hesaplama yapılması gerektiği, mevzuat ve ihale dokümanından açıkça anlaşılmıştır. Bu nedenle, oranların aritmetik ortalamasının yeterlik kriteri olarak kabul edilmesi uygun bulunmamıştır.
Soru 2: Değerlendirmenin parasal tutarlar üzerinden ortalama alınarak yapılmasının sonucu ne olmuştur?
Cevap: EKAP üzerinden yapılan parasal tutarlar bazındaki ortalama hesaplamasında, özel ortağın öz kaynak oranının ihale dokümanında istenen 0,15 kriterini karşılamadığı tespit edilmiştir.
Soru 3: Bu tespitler ışığında başvuru sahibinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması işleminin hukuki durumu nedir?
Cevap: Başvuru sahibinin teklifinin, yeterlik kriterini karşılamadığı için değerlendirme dışı bırakılması işlemi yerinde bulunmuştur; çünkü yapılan hesaplama mevzuata ve ihale şartlarına uygun şekilde parasal tutarların ortalaması üzerinden yapılmıştır, oranların aritmetik ortalaması dikkate alınmamıştır.
Soru 4: İhale yılı itibarıyla sunulamayan bilanço belgeleri yerine hangi belgeler sunulabilir ve bu hangi şekilde değerlendirilir?
Cevap: İhalenin yılın ilk dört ayında yapılması durumunda, bir önceki yıla ait bilanço sunulmamışsa iki önceki yıla ait bilanço sunulabilir; yeterlik sağlayamayanlar ise daha eski yıllara ait bilanço belgelerini sunabilir ve bu belgeler parasal tutarların ortalaması üzerinden değerlendirilir. Oranların aritmetik ortalaması değil parasal tutarların ortalaması esas alınır.
Detaylı Analiz
İncelenen vakada, iş ortaklığı olarak ihaleye katılan başvuru sahibinin, özel ortağının yeterlik değerlendirmesine esas teşkil eden öz kaynak oranının hatalı hesaplandığı gerekçesiyle teklifinin değerlendirme dışı bırakılması üzerine uyuşmazlık doğmuştur. Başvuru sahibi, idari şartnamede belirtilen asgari öz kaynak oranını, özel ortağın 2018, 2019 ve 2020 yıllarına ilişkin oranlarının aritmetik ortalamasını esas alarak sağladıklarını iddia etmiş; buna rağmen tekliflerinin kabul edilmemesinin haksız olduğunu ileri sürmüştür. Talepler, öz kaynak oranının hangi yönteme göre değerlendirileceği hususunda yoğunlaşmıştır.
Uyuşmazlığın temelini, iş deneyimi kapsamında sunulan bilanço verilerinin nasıl analiz edileceği oluşturmuştur. Özellikle, ihalenin yılın ilk dört ayında gerçekleştirilmiş olması nedeniyle, adaylar son yıl bilançosunu sunmakla yükümlü olmaksızın önceki yıllara ilişkin mali verilerle yeterlik sağlamaya çalışmıştır. Bu çerçevede başvuru sahibinin özel ortağı üç yıla ait bilanço sunmuş, ve bunlardan elde edilen öz kaynak oranlarının basit aritmetik ortalamasını esas alarak yeterli olduklarını ileri sürmüştür. Ancak idare, bu hesaplamanın yöntemsel olarak hatalı olduğunu tespit etmiş ve başvurucunun yeterli görülmemesine karar vermiştir.
Esaslı unsur, bu durumda öz kaynak oranının nasıl hesaplanacağıdır. Kararda, açık bir şekilde parasal tutarların esas alınarak ortalamaya gidilmesi gerektiği belirtilmiştir. Aritmetik ortalama yöntemi, her yıla eşit ağırlık vererek büyük tutarlı yıllarla küçük tutarlı yılları aynı düzlemde değerlendirir; bu da yanıltıcı sonuç doğurabilir. Oysa parasal tutarların dikkate alındığı hesaplama, her yılın bilanço büyüklüğünü yansıttığı için daha objektif bir değerlendirme sağlar. Bu bağlamda, aritmetik ortalamanın kullanılmasının mevzuata ve ihalenin doküman hükümlerine aykırı olduğu netleşmiştir.
İlgili ihalede özel ortak konumundaki şirketin, pilot ortak olmadığı anlaşılmaktadır; dolayısıyla iş ortaklığı yapısında yer alan bu ortağın kendi payı oranında yeterlik kriterini sağlaması gerekmektedir. Ancak yapılan hesaplamada, EKAP verileri üzerinden, üç yıla ait öz kaynak parasal tutarlarının toplamı ile kısa vadeli borçların toplamı karşılaştırıldığında, söz konusu ortağın öz kaynak oranı ihale dokümanında belirtilen eşik değeri aşmamaktadır. Bu nedenle ilgili yeterlik kriterini sağlamadığı yönündeki idari tespit hukuken geçerlilik kazanmıştır.
Sonuç itibarıyla, Kamu İhale Kurulu, yeterlik değerlendirmesinde uygulanacak yöntemin açık biçimde parasal tutarlara dayalı olması gerektiği görüşünü benimsemiş, oranların basit ortalamasıyla yapılan hesaplamayı geçersiz saymış ve bu şekilde yapılan başvurunun reddine karar vermiştir. Böylelikle, teklifin değerlendirme dışı bırakılması işlemini yerinde bir uygulama olarak kabul etmiş ve somut veri üzerinden yapılan bu değerlendirmeyi mevzuata uygun bulmuştur. Bu karar, ihale sürecinde yeterlik kontrolüne ilişkin hesaplama yöntemlerinin şekilsel değil, içeriksel doğruluk esasına göre ele alınması gerektiğini bir kez daha göstermiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.