KÜNYE
- Toplantı No: 2022/007
- Gündem No: 36
- Karar Tarihi: 02.02.2022
- Karar No: 2022/UY.I-205
- Başvuru Sahibi: Eğiler İnş. Nak İth. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.
- İhaleyi Yapan İdare: Kayapınar Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğü
- İKN: 2021/653601
- İhale Adı: Muhtelif Yol ve Kaldırımlarda Parke Taşı Yapım İşi
Özet
Ön mali kontrol sürecinin tamamlanmadan sözleşmeye davet yapılması nedeniyle düzeltici işlem kararı
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ön mali kontrolün tamamlanmadan sözleşmeye davet yapıldığını, kesin teminat oranının mevzuata aykırı olduğunu ve mücbir sebep değerlendirmesi yapılmadan sözleşmeye davet sürecinin başlatıldığını iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale konusu işin yaklaşık maliyeti 18.129.659,76 TL, ihale bedeli 8.847.000,00 TL olup, yapım işi olması nedeniyle ön mali kontrole tabi olduğu tespit edilmiştir. İdarenin 18.11.2021 tarihinde (ihale tarihinden bir gün önce) yaptığı ön mali kontrol işleminin sadece malî karar ve işlemlerin hazırlanması aşamasını kapsadığı, yüklenmeye girişilmesi aşamasını içeren ön mali kontrol işleminin tamamlanmadığı belirlenmiştir. 4734 sayılı Kanun’un 42’nci maddesine göre sözleşmeye davet işlemi, ön mali kontrolün tamamlandığı tarihi izleyen günden itibaren üç gün içinde yapılmalıdır. Bu nedenle idarenin sözleşmeye davet işlemini mevzuata aykırı olarak erken yaptığı sonucuna varılmıştır.
Genel Soru–Cevap
Soru: Ön mali kontrol süreci ihale süreçlerinde hangi aşamaları kapsamalı ve sürecin tamamlama şartı sözleşmeye davet açısından neden önemlidir?
Cevap: Ön mali kontrol süreci, sadece malî karar ve işlemlerin hazırlanması ile sınırlı kalmayıp, yüklenmeye girişilmesi aşamasını da içerecek şekilde tamamlanmalıdır. Sözleşmeye davet işlemi, bu sürecin tamamen sonuçlanmasını takip eden belirli bir süre içinde yapılmalıdır. Sürecin tam olarak tamamlanmaması halinde sözleşmeye davet işlemi mevzuata aykırı olur ve iptal riski doğar; çünkü ön mali kontrol işin mali ve hukuki açıdan uygunluğunu garanti altına alır.
Soru: İdareler kesin teminat oranını belirlerken nelere dikkat etmeli ve bu oran hangi koşullarda mevzuata uygun sayılır?
Cevap: Kesin teminat oranı, ihale mevzuatında öngörülen sınırlar içinde ve işin niteliğine uygun oranda belirlenmelidir. Teklif bedeli üzerinden alınan %6’lık kesin teminat oranı, genel uygulamada yaygın ve mevzuata uygun kabul edilir. Oranın mevzuata uygunluğu, Kamu İhale Kurulu kararları ve ilgili yönetmeliklerde belirtilen parametrik sınırlar ile uyumlu olmasına bağlıdır.
Soru: Mücbir sebep iddiası ihale ve sözleşmeye davet süreçlerinde nasıl değerlendirilir ve bu konuda ortaya konması gereken kriterler nelerdir?
Cevap: Mücbir sebep iddiasının geçerliliği için somut, nesnel ve dayanaklı kanıtlar gereklidir. İhale ve sözleşmeye davet süreçlerinde idarenin işin niteliği ve ihale usulü üzerinde geniş takdir yetkisi bulunduğundan, mücbir sebep iddiası ancak ciddi ve belgelenebilir durumlarda değerlendirilir. Somut dayanak olmadan mücbir sebep kabul edilmez ve iddialar dikkate alınmayabilir.
Soru: Ön mali kontrol işlemi tamamlanmadan sözleşmeye davet yapılması durumunda idari ve hukuki sonuçlar ne olur?
Cevap: Ön mali kontrol işlemi yüklenmeye giriş aşamasını da içerecek şekilde tamamlanmadan sözleşmeye davet yapılması durumunda, işlemin mevzuata aykırılığı söz konusu olur. Bu durum, Kamu İhale Kurulu’nca yapılan incelemede hatalı işlem olarak değerlendirilip düzeltici işlem kararı alınabilir; böylece sözleşme süreci geçersiz sayılabilir veya idareye işlemi mevzuata uygun hale getirme zorunluluğu doğar.
Soru: Sözleşmeye davet sürecinde idarenin iç işleyişine bağlı takdir alanının sınırları nelerdir ve bu durumun ön mali kontrolle ilişkisi nasıldır?
Cevap: İdareler, sözleşmeye davet sürecinde iç işleyişlerine göre organizasyon ve zamanlama açısından takdir yetkisine sahiptir ancak bu yetki, mevzuatta öngörülen ön mali kontrolün tamamlanması zorunluluğu ile sınırlıdır. Ön mali kontrol tamamlanmadan yapılan davet işlemleri bu sınırı aşar ve hukuki geçerlilik kazanmaz; dolayısıyla takdir yetkisi ön mali kontrolün tamamlanması koşuluna tabidir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İdarenin ön mali kontrolü tamamlamadan sözleşmeye davet işlemini yapması mevzuata aykırı mıdır?
Cevap: Evet, idarenin ön mali kontrolün yüklenmeye girişilmesi aşamasını da kapsayacak şekilde tamamlamadan sözleşmeye davet işlemini yapması mevzuata aykırıdır. Kurul bu nedenle düzeltici işlem kararı vermiştir.
Soru: Kesin teminat oranının uygunluğu konusunda Kurul nasıl bir değerlendirme yapmıştır?
Cevap: Kurul, kesin teminat oranının ihale mevzuatına uygun olduğunu, teklif bedeli üzerinden %6 oranında kesin teminat alınmasının doğru ve mevzuata uygun olduğunu tespit etmiştir.
Soru: Başvuru sahibinin mücbir sebep iddiasına dair Kurul’un değerlendirmesi nedir?
Cevap: Kurul, başvuru sahibinin mücbir sebep iddiasının somut bir dayanağı olmadığını ve işin niteliği ile ihale usulünün idarenin takdirinde olduğunu belirterek bu iddiayı yerinde bulmamıştır.
Soru: Ön mali kontrolün hangi aşaması tamamlanmadan sözleşmeye davet işlemi yapılmıştır ve bunun hukuki sonucu ne olmuştur?
Cevap: İdare, ön mali kontrolün yalnızca malî karar ve işlemlerin hazırlanması aşamasını tamamlamış, yüklenmeye girişilmesi aşamasını ise tamamlamadan sözleşmeye davet işlemini gerçekleştirmiştir. Bu eksiklik nedeniyle işlem mevzuata aykırı bulunmuş ve Kurul düzeltici işlem yapılmasına karar vermiştir.
Detaylı Analiz
Başvuruda incelenen uyuşmazlık, idarenin ön mali kontrol sürecini tamamlamadan sözleşmeye davet yapması üzerine şekillenmiştir. Başvuru sahibi, bu durumun mevzuata aykırı olduğunu öne sürerek sözleşmeye davet sürecinin iptalini istemiştir. Diğer yandan, kesin teminat oranı ile mücbir sebep değerlendirmesine ilişkin bazı iddialar da başvuru kapsamında ileri sürülmüş; ancak ana ihtilaf, sözleşmeye davetin ön mali kontrolün tamamlama şartı gözetilmeksizin yapılması üzerinde yoğunlaşmıştır. İnceleme sonucunda, bu iddianın Kurul tarafından yerinde bulunduğu görülmektedir.
İhale sürecine dair yapılan değerlendirmede, sözleşmeye davet işleminin öncesinde tamamlanması gereken ön mali kontrol sürecinin yalnızca kısmen yerine getirildiği belirlenmiştir. İdare, ihale tarihinden bir gün önce ön mali kontrol işlemi gerçekleştirmiş ancak bu işlem yalnızca malî karar ve hazırlık işlemleri ile sınırlı kalmış, yüklenmeye girişilmesi aşamasını içermemiştir. Hâlbuki mevzuat gereği, yapım işi türündeki ihalelerde hem hazırlık hem de yüklenmeye giriş aşamalarını içerecek şekilde ön mali kontrol sürecinin tamamlanmış olması, sözleşmeye davetin hukuki geçerliliği açısından önemlidir. Söz konusu durumda bu ilke yerine getirilmemiştir.
Bu vakada esaslı unsur değerlendirmesi, ön mali kontrolün kapsam ve tamamlanma şartı üzerinden yapılmıştır. Ön mali kontrol, yalnızca şekli bir prosedür değil; ihale konusu işin mali açıdan gerçekleştirilmesine izin verilip verilmediğini gösteren kurumsal bir onay sürecidir. Bu nedenle, yalnızca hazırlık işlemlerinin tamamlanmış olması yeterli görülmemiş; yüklenmeye geçişe ilişkin aşamanın da eksiksiz gerçekleştirilmiş olması aranmaktadır. Kurul, bu bağlamda sözleşmeye davet işleminin dayandığı idari sürecin eksik olduğunu ve bu eksikliğin ihale sürecinde esaslı unsura aykırılık teşkil ettiğini değerlendirerek işlemde hukuki sakatlık olduğuna kanaat getirmiştir.
Uyuşmazlıkta pilot ortaktan veya iş deneyimi belgelerinden kaynaklanan bir değerlendirmeye rastlanmamaktadır. Dolayısıyla iş deneyimi yönünden herhangi bir uyuşmazlık konusu bulunmamakta ve Kurul kararında bu yönde bir ayrı değerlendirme yapılmamaktadır. Karar, tamamen ön mali kontrolün eksikliği ve bu eksikliğin sözleşmeye davet sürecine etkisi ekseninde ele alınmıştır.
Kamu İhale Kurulu yaptığı değerlendirme sonucunda, idarenin yalnızca hazırlık aşamasını kapsayan ön mali kontrol işlemiyle yetinmesini yeterli görmemiştir. Sözleşmeye davetin, ancak sürecin tümüyle tamamlanmasının ardından yapılabileceğini ortaya koymuş ve bu gerekçeyle düzeltici işlem kararı vermiştir. Başvuru sahibinin diğer iddiaları olan kesin teminat oranının uygunluğu ve mücbir sebep iddiası, somut tespitlerle desteklenmediği gerekçesiyle yerinde bulunmamıştır. Bu bağlamda Kurul, idarenin iç işleyiş sistematiğinde takdir yetkisi bulunduğunu kabul etmekle birlikte, bu yetkinin ön mali kontrolün tamamlanması gerekliliğini ortadan kaldırmayacağına dikkat çekmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.