KÜNYE
- Toplantı No: 2023/059
- Gündem No: 16
- Karar Tarihi: 06.12.2023
- Karar No: 2023/UY.I-1495
- Başvuru Sahibi: Maş İnşaat Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi
- İhaleyi Yapan İdare: Ankara Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kanal İnşaat Dairesi Başkanlığı
- İKN: 2021/543727
- İhale Adı: Dörtdivan (Bolu) İleri Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi Yapım İşi
Özet
Kamulaştırma işlemi tamamlanmadan ihaleye çıkılması içmesuyu isale hattı projesi kapsamında hukuka uygun bulunmuştur
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan ihaleye çıkılmasının 4734 sayılı Kanun’un 62’nci maddesine aykırı olduğunu, bu nedenle ihalenin iptal edilmesi gerektiğini iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale konusu iş, 1000 m3/gün kapasiteli ileri biyolojik atıksu arıtma tesisi ve atıksu ile yağmursuyu kolektör hatlarının yapımını içermekte olup, kesin proje üzerinden ihaleye çıkılmıştır. 4734 sayılı Kanun’un 62’nci maddesinin (c) bendinde arsa temini, mülkiyet ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı aranmakla birlikte, bu şartın içmesuyu isale hattı projelerinde aranmayacağı belirtilmiştir. İhale konusu işin yapısı ve niteliği itibarıyla içmesuyu isale hattı projesi kapsamında değerlendirilmesi nedeniyle kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmaması ihaleye çıkılmasına engel teşkil etmemektedir.
İdare Görüşü
İdare, kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmadığını kabul etmekle birlikte, işin 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine göre yürütüleceğini ve bu durumun ihalenin iptalini gerektirmediğini savunmuştur.
Genel Soru–Cevap
Soru: Kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı hangi durumlarda ihale aşamasında aranır, hangi durumlarda aranmayabilir?
Cevap: Kamu ihale mevzuatı genel olarak arsa temini ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmasını ihale önkoşulu sayar. Ancak, bazı iş türlerinde (örneğin içmesuyu isale hattı gibi) özel düzenlemeler veya uygulama kararları nedeniyle bu şart aranmayabilir. Bu tür işlerde, kamulaştırma işlemleri devam ederken veya tamamlanmadan da ihaleye çıkılabilir. Bu nedenle, işin türü ve niteliği mutlaka değerlendirilerek mevzuat kapsamında şart aranıp aranmayacağı netleştirilmelidir.
Soru: Kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan ihaleye çıkıldığında, ihalenin iptal edilmesi gerekir mi?
Cevap: Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış olsa dahi, adı geçen şartın o iş için zorunlu olmadığı somut işin özelliklerinden anlaşılabiliyorsa, ihalenin iptali zorunlu olmayabilir. Ancak, genel koşullar geçerli ise veya mevzuat net bir şekilde kamulaştırmanın tamamlanmasını şart koşuyorsa, tamamlama olmadan ihaleye çıkmak iptale sebep olabilir. Yargı ve uygulama kararlarında bu konuda somut işin türü ve mevzuat hükümleri belirleyicidir.
Soru: İhale konusu yapım işinin projesi kesinleşmeden veya kamulaştırma işlemleri bitmeden ihaleye çıkılması hangi durumlarda tereddüt oluşturabilir?
Cevap: Projenin kesinleşmemesi veya kamulaştırmanın tamamlanmaması, özellikle arsa teminine doğrudan bağlı işlerde uygulayıcılar arasında sıkça uyuşmazlık yaratır; bu durumda eksik şartların ihaleye çıkılmasına engel olup olmadığı değerlendirilir. İşin niteliği veya özel mevzuat kimi zaman bu engelleri kaldırabilir. Bu nedenle, proje kesinliği ile kamulaştırma durumu ayrı ayrı ve işin özel karakterine göre değerlendirilmelidir.
Soru: Kamu ihalelerinde itirazen şikâyet başvurusu sonucunda başvuru bedelinin geri iadesi hangi koşullarda mümkündür?
Cevap: İtirazen şikâyetçi tarafından ileri sürülen iddiaların tamamının veya önemli bir kısmının haklı bulunması durumunda başvuru bedelinin iadesi gündeme gelir. Ancak, iddiaların ciddi bir dayanağı olmaması veya reddedilmesi halinde, başvuru bedelinin iadesine yer verilmez. Bu durumda, başvuru sahibinin iddialarının maddi ve hukuki temeli önem arz eder.
Soru: Kamulaştırma işlemleri devam ederken ihaleye çıkılan işlerde kamulaştırma süreci nasıl takip edilir ve işlem sırasında hangi dikkatler gerekir?
Cevap: Kamulaştırma işlemleri ihaleden sonra tamamlanacaksa, idarelerin işin tamamlanmasını geciktirmemek için süreci etkin yönetmeleri önemlidir. İhale dosyasında kamulaştırma aşamasının devam ettiğine dair açıklamalar ve sürece ilişkin bilgi sunulmalıdır. Ayrıca, yüklenicilerin mağduriyet yaşamaması için kamulaştırma riskleri ve takvimler açıkça belirtilmeli, şeffaflık sağlanmalıdır. Mevzuat ve uygulama kararları gereği, bu tür koşullarda ihalenin hukuki dayanakları iyi analiz edilmelidir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: Kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan içmesuyu isale hattı projesi ihalesine çıkılabilir mi?
Cevap: Bu vakada, içmesuyu isale hattı projesi olması nedeniyle kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı aranmayıp, ihaleye çıkılmasında hukuka aykırılık bulunmamıştır. Dolayısıyla kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan ihale yapılabilir.
Soru: Başvuru sahibinin kamulaştırma işlemi tamamlanmadan yapılan ihalenin iptali yönündeki iddiası kabul edilmiş midir?
Cevap: Başvuru sahibinin kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmadan ihaleye çıkıldığı iddiası yerinde bulunmamış, itirazen şikâyet talebi reddedilmiştir.
Soru: İhale konusu işin yapısı ve niteliği kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması zorunluluğunu etkiler mi?
Cevap: İhale konusu işin içmesuyu isale hattı projesi kapsamında olması nedeniyle, 4734 sayılı Kanun’un kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı bu işte uygulanmamış ve kamulaştırmanın tamamlanmaması ihaleye engel teşkil etmemiştir.
Soru: Başvuru sahibinin itirazen şikâyet başvurusu sonucunda başvuru bedelinin iadesine karar verilmiş midir?
Cevap: Başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunmaması sebebiyle başvuru bedelinin iadesine yer verilmemiştir.
Detaylı Analiz
İnceleme konusu ihaleye ilişkin uyuşmazlık, kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan ihaleye çıkılmasının hukuka uygun olup olmadığının değerlendirilmesine dayanmaktadır. Başvuru sahibi, 4734 sayılı Kanun’daki düzenlemeye atıfla, kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan gerçekleştirilen ihalenin yasaya aykırı olduğunu ve iptali gerektiğini ileri sürmüştür. Buna karşılık idare, kamulaştırma sürecinin devam ettiğini kabul etmekle beraber, bu durumun ihalenin gerçekleştirilmesini engellemediğini savunmuştur. Uyuşmazlığın düğüm noktası, ihale konusu işin içerisinde bulunduğu proje türüne göre kamulaştırma şartının aranıp aranmayacağıdır.
İhale sürecinde somut olarak tartışılan husus, yapım işine ilişkin kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmasının şart olup olmadığına ilişkindir. Başvuru sahibinin iddialarında, ihale öncesi tüm taşınmaz işlemlerinin bitirilmesinin zorunlu olduğu kabulüne dayandığı, bu nedenle kamulaştırma eksikliği nedeniyle ihalenin geçersiz sayılması gerektiğini öne sürdüğü görülmektedir. Ancak, ihale konusu işin kesin proje üzerinden gerçekleştirilmiş olması ve bu kapsamda gerekli teknik ve hukuki dayanaklarının oluşturulmuş bulunması, idarenin işin planlı yürütüldüğü yönündeki savunmasını desteklemiştir. İhale dosyasındaki durumun, kamulaştırmanın tamamlanmamasına karşın işin uygulanabilirliğini engellemediği anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede “esasa etkili unsur” kavramı somut olayda ihale dokümanının niteliği ve işin yapısal sınıflandırması üzerinden ele alınmıştır. Kanunda yer alan arsa temini ve kamulaştırma işlemleri tamamlama zorunluluğu her iş türü için aynı şekilde değerlendirilmeyebilmektedir. İnceleme konusu iş, içmesuyu isale hattı kapsamında değerlendirilmiş olup, bu tür projelerde söz konusu zorunluluk genel düzenlemeden istisna tutulmaktadır. Bu bağlamda, kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmamış olması, esasa etkili bir eksiklik olarak kabul edilmemiştir. İşin özel niteliği nedeniyle genel kuralın dışına çıkıldığı tespit edilmiş ve bu durum projeye özgü uygulanabilirlik bakımından önemli bir kriter olmuştur.
Kararın içeriğinde pilot ortak ya da iş ortaklığı bileşenlerine özgü bir iş deneyimi analizi bulunmamakta, değerlendirme bütünüyle fiziki altyapı projelerine özgü şartlar üzerinden yürütülmüştür. Dolayısıyla bu vakada iş deneyimi niteliğinde bir tartışma gündeme gelmemiş, ihale yeterliliği veya belge geçerliliği bakımından pilot ortağa yöneltilmiş bir teknik sorgulama yapılmamıştır. Tüm değerlendirme, temel olarak kamulaştırma işlemleri ve ihaleye çıkış koşulları çerçevesinde şekillenmiştir.
Kamu İhale Kurulu, yaptığı değerlendirmede, ihale konusu işin içmesuyu isale hattı projesi kapsamında olduğuna ve bu tür projelerde kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan da ihaleye çıkılabileceğine hükmetmiştir. Bu doğrultuda, başvuru sahibinin kamulaştırma işlemleriyle ilgili iddiası yerinde görülmemiş, ihalenin iptaline gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Kurul ayrıca, şikâyet başvurusunda öne sürülen iddiaların tamamının haklılık taşımaması nedeniyle başvuru bedelinin iadesinin de uygun görülmediğine karar vermiştir. Karar, mevzuattaki istisna hükümlerinin somut olaydaki etkisinin altını çizen ve işin türüne özgü değerlendirme ölçütlerini esas alan bir yaklaşım içermektedir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.