KÜNYE
- Toplantı No: 2022/031
- Gündem No: 41
- Karar Tarihi: 08.06.2022
- Karar No: 2022/UY.II-700
- Başvuru Sahibi: Murat ASLAN
- İhaleyi Yapan İdare: Mardin İl Milli Eğitim Müdürlüğü
- İKN: 2017/196955
- İhale Adı: Mardin Nusaybin İlçesi Süleyman Bölünmez Anadolu Lisesi Genel Onarım İşi
Özet
İhale dışı bırakma işleminin dayanağı olan 4734 sayılı Kanun’un 11/g maddesinin iptali nedeniyle işlemin mevzuata aykırı olduğuna karar verildi
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, teklifinin güvenlik soruşturması sonucu sakıncalı bulunması gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılmasının Anayasa ve uluslararası sözleşmelere aykırı olduğunu, masumiyet karinesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
Kurul Değerlendirmesi
İhale ilan tarihinde yürürlükte olan 4734 sayılı Kanun’un 11/g maddesi ve ilgili KHK hükümleri, başvuru sahibinin terör örgütleri ile iltisak veya irtibatlı olduğu iddiasıyla ihaleye katılamayacağını düzenlemekteydi. Ancak Anayasa Mahkemesi’nin 14.11.2019 tarihli kararıyla bu hüküm iptal edilmiştir. İdarenin, iptal edilen bu hükme dayanarak başvuru sahibini değerlendirme dışı bırakması mevzuata aykırıdır. İdare, başvuru sahibinin 11/a maddesi kapsamında durumunun olup olmadığını değerlendirmelidir.
Genel Soru–Cevap
Soru: Güvenlik soruşturması sonucunda ihaleye katılım yasağı getiren mevzuatın iptal edilmesi durumunda, mevcut değerlendirme dışı bırakma işlemleri ne şekilde ele alınmalıdır?
Cevap: Güvenlik soruşturması sonucunda ihaleye katılım yasağı getiren bir hüküm Anayasa Mahkemesi veya yüksek yargı organı tarafından iptal edilmişse, bu hükme dayanılarak yapılmış değerlendirme dışı bırakma işlemleri mevzuata aykırı kabul edilir. İdareler, teklifleri bu iptal kararına uygun olarak yeniden değerlendirmek zorundadır. Ancak bu durum, tüm yasaklılıkların ortadan kalktığını göstermez; teklif sahiplerinin ilgili diğer yasal düzenlemeler (örneğin, 11/a maddesi gibi) kapsamında değerlendirilmesi gerekir.
Soru: Güvenlik soruşturması sonucunda teklif sahibi hakkında alınan olumsuz tespitlerin ihale sürecine etkisi hangi kriterler çerçevesinde değerlendirilmelidir?
Cevap: Güvenlik soruşturması sonucu alınan olumsuz bir tespit, sadece yürürlükte olan ve mevzuatça ihale dışı bırakılmaya esas teşkil eden hükümler kapsamında teklif sahibinin değerlendirme dışı bırakılmasına dayanak olur. Mevzuat değişikliği veya iptal kararları sonrası, bu tespitlerin güncel yasal düzenlemelere uyumu kritiktir. Bu nedenle idareler, teklif sahibini sadece geçerli ve yürürlükteki yasaklar çerçevesinde değerlendirmeli, iptal edilmiş hükümler esas alınmamalıdır.
Soru: İhalenin yapılacağı tarihte yürürlükte olan ama sonradan iptal edilmiş bir yasaklama hükmüne dayalı işlem nasıl etkilenir?
Cevap: İhalenin ilan edildiği ve tekliflerin alındığı tarihte yürürlükte olmakla birlikte, daha sonra iptal edilen yasaklama hükümlerine dayanılarak yapılmış işlemler hukuka aykırı kabul edilir. Bu işlemler iptal edilebilir ve idareler, teklif sahiplerini yeni hukuki durum çerçevesinde, iptal edilmeyen diğer mevzuat hükümlerine göre yeniden değerlendirmekle yükümlüdür.
Soru: İhale dışı bırakmanın dayanağı güvenlik soruşturması ise ve yasa iptal edilmişse, idarenin teklif sahibini değerlendirme dışı bırakması mümkün müdür?
Cevap: İhmali olarak iptal edilmiş güvenlik soruşturması sonucu ihaleden dışlama düzenlemesine dayanmak mümkün değildir. Ancak idare, teklif sahibinin durumunu diğer yasaklılıklar açısından (örneğin, yasa maddelerinin diğer bentleri veya farklı mevzuat hükümleri) kontrol edip değerlendirebilir. Yani, sadece iptal edilen hükme dayanarak dışlama işlemi yapılamaz.
Soru: Güvenlik soruşturması sonucu teklif sahibinin ihaleye katılımının engellenmesi işlemi, masumiyet karinesi açısından nasıl değerlendirilir?
Cevap: Masumiyet karinesi ihale hukuku bağlamında genellikle başvuru sahibinin bir suç isnadıyla doğrudan yargılanmadığı, sadece güvenlik soruşturması sonuçlarına göre değerlendirilmesi durumunda tartışılır. Ancak, iptal edilen yasal düzenleme esas alınarak yapılan dışlama işlemi iptal edildiyse, bu durumda masumiyet karinesinin ihlal edildiği iddiasının hukuki dayanağı kalmaz. Yani, iptal sonrası idarelerin, geçerli olan diğer yasaklılık kriterleri dışındaki sebeplerle dışlama yapmaması gerekir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: Başvuru sahibinin güvenlik soruşturması sonucu sakıncalı bulunması nedeniyle teklifinin değerlendirme dışı bırakılması hukuka uygun mudur?
Cevap: Başvuru sahibinin teklifinin, ihale ilan tarihinde yürürlükte olan ancak daha sonra Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen 11/g maddesi ve ilgili KHK hükümlerine dayanılarak güvenlik soruşturması sonucu sakıncalı bulunması nedeniyle değerlendirme dışı bırakılması hukuka aykırıdır.
Soru: İptal edilen 11/g maddesine dayanarak yapılan değerlendirme dışı bırakma işlemine ilişkin Kamu İhale Kurulu kararı nedir?
Cevap: Kurul, iptal edilen 11/g maddesine dayanılarak başvuru sahibinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasını mevzuata aykırı bularak iptal etmiş ve başvuru sahibinin durumunun 11/a maddesi kapsamında yeniden değerlendirilmesine karar vermiştir.
Soru: İdarenin başvuru sahibinin durumunu yeniden nasıl değerlendirmesi gerekmektedir?
Cevap: İdare, 11/g maddesi iptal edildiği için başvuru sahibinin terör örgütü bağlantısı nedeniyle dışlanması mümkün olmadığından, durumunu 11/a maddesi kapsamında yani başka yasaklılık durumu olup olmadığı açısından değerlendirmeli ve bu çerçevede işlemlerini mevzuata uygun şekilde yapmalıdır.
Soru: Başvuru sahibinin masumiyet karinesi iddiası karar sürecinde nasıl ele alınmıştır?
Cevap: Başvuru sahibinin masumiyet karinesinin ihlal edildiği iddiası, iptal edilen 11/g maddesine dayanarak alınan yasağa bağlı olduğu için Kurul bu dayanağın iptal olması nedeniyle işlemi hukuka aykırı bulmuş; dolayısıyla masumiyet karinesi ihlal iddiasının dayanağı ortadan kalkmıştır.
Detaylı Analiz
Başvuru sahibi tarafından yapılan şikâyetin temelini, teklifin güvenlik soruşturması sonucu “sakıncalı” bulunarak değerlendirme dışı bırakılması oluşturmaktadır. Bu dışlamanın dayanağı olarak, ihale ilan tarihinde yürürlükte olan bir yasa hükmü ve buna paralel düzenlemelerin kullanıldığı; ancak ilgili yasal düzenlemenin Anayasa Mahkemesi kararıyla daha sonra iptal edildiği görülmektedir. Uyuşmazlık, iptal edilmiş bir düzenlemeye dayanarak gerçekleştirilen bu idari işlemin hukuki geçerliliği üzerinedir. Aynı zamanda olayda, kişisel haklar ve masumiyet karinesi gibi anayasal ilkeleri ilgilendiren bir boyut da bulunmaktadır.
İhale sürecinde, idare tekliflerin değerlendirilmesi aşamasında başvuru sahibine dair yapılan güvenlik soruşturmasının sonucu nedeniyle, bu isteklinin kamu ihalesine katılımının uygun olmadığına kanaat getirmiştir. Bu tespitini ise 4734 sayılı Kanun’un ihale dışı bırakma nedenlerini düzenleyen bir bendine ve ilgili KHK hükümlerine dayandırmıştır. Ancak söz konusu düzenleme, ilan tarihinde yürürlükte olsa da, Anayasa Mahkemesi tarafından daha sonra iptal edilmiştir. Bu bağlamda, artık yürürlükte olmayan bir hükme istinaden yapılan işlem, ihale hukukunda hukuki dayanıktan yoksun hale gelmiştir.
Olayın çözümünde önemli kavramlardan biri olan “esasa etkili unsur”, burada özellikle dikkat çekicidir. Başvuru sahibinin değerlendirme dışı bırakılması, sadece iptal edilmiş bir düzenlemenin uygulanmasına dayandığı için hukuken dayanaklarını yitirmiş durumdadır. Masumiyet karinesi iddiası da doğrudan bu noktada gündeme gelmektedir. Güvenlik soruşturması gibi yargı kararı içermeyen ve gizli yürütülen idari işlemler üzerinden yapılan dışlama, kişi hakkında kesinleşmiş bir hüküm olmadan sonuç doğurması açısından masumiyet karinesiyle çelişebilecek niteliktedir. Ancak Kurul, doğrudan bu ilkeye değil, işlemin dayandığı kuralın iptali üzerinden sonuca gitmiştir.
Kararda dikkat çeken bir diğer husus, Kurulun başvuru sahibinin tamamen ihale dışı bırakılmasına gerekçe yapılan nedenin incelenmesinin yetersiz bulunması ve bu incelemenin iptal edilen bent dışında kalan başka hükümlere göre yapılması gerektiği yönündeki değerlendirmesidir. İlgili ihale düzenlemeleri kapsamında, sadece iptal edilen hükme göre değil, diğer yasaklılık nedenleri açısından da bir değerlendirme yapılıp yapılmadığı önem arz etmektedir. Bu bağlamda, başvuru sahibinin durumu 11/a bendi çerçevesinde, yani kesinleşmiş mahkûmiyet veya benzeri durumlar bakımından yeniden gözden geçirilmelidir.
Sonuç olarak Kamu İhale Kurulu, ihale ilan tarihinde yürürlükte olan bir yasa hükmü iptal edilmiş olmasına rağmen, bu hükme dayanılarak gerçekleştirilen değerlendirme dışı bırakma işlemini hukuka aykırı bulmuş ve iptal etmiştir. Kurul, esasen geçmişte yürürlükte olsa dahi, bugün geçerliliği olmayan bir hükme dayalı işlemin sürdürülemeyeceğine ve idarelerin güncel mevzuat çerçevesinde hareket etmesi gerektiğine işaret etmiştir. Böylece işlemin sadece şeklen değil, içerik bakımından da mevzuata uygun hale getirilmesi amacıyla düzeltici işlem yapılmasına hükmedilmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.