KÜNYE
- Toplantı No: 2022/054
- Gündem No: 59
- Karar Tarihi: 23.11.2022
- Karar No: 2022/UY.I-1473
- Başvuru Sahibi: Temelkon Mühendislik İnşaat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
- İhaleyi Yapan İdare: Sancaktepe Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğü
- İKN: 2022/1007825
- İhale Adı: 2023-2024 Yılı Sancaktepe Belediyesi Muhtelif Cadde ve Sokaklarında Asfalt Kaplama Yapılması İşi
Özet
İhalenin 2022 yılı bütçesinde yeterli ödenek bulunmaması nedeniyle itirazen şikayet reddedildi
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ihale dokümanında projeler ve mahal listesinin bulunmaması, ödeneğin yetersizliği, mevzuata aykırı puanlama kriterleri ve yaklaşık maliyet hesaplamalarındaki yanlışlıklar nedeniyle itirazen şikayet başvurusunda bulunmuştur.
Kurul Değerlendirmesi
Kurul, ihale konusu işin 2023-2024 yıllarını kapsayan bir yatırım işi olduğunu, ancak 2022 yılı bütçesinde işin yaklaşık maliyetinin %10’u oranında ödeneğin bulunmadığını tespit etmiştir. Yaklaşık maliyet 268.542.138,85 TL+KDV iken kullanılabilir ödenek 320.000.000,00 TL olarak belirlenmiş ancak 2022 yılı için ödenek ayrılmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca, şikayetlerin idareye süresi içinde yapılması gerektiği ve bazı iddiaların süresinde ileri sürülmediği değerlendirilmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: Çok yıllı yatırım niteliğindeki bir iş için ihale yapılırken yıl bazında ayrılan ödenek miktarının önemi nedir?
Cevap: Çok yıllı yatırım işleri için ihale yapılmadan önce, ihale konusu işin ilgili yıldaki bütçesinde, işin yaklaşık maliyetinin belli bir oranında (genellikle %10 civarında) kullanılabilir ödenek bulunup bulunmadığı somut olarak değerlendirilir. Yalnızca toplam ödenek tutarının yüksek olması değil, ihale yılına ait ödeneğin yeterliliği önemlidir. Eğer ihale yılı bütçesinde yeterli ödenek yoksa, ihale süreci mevzuata uygun şekilde başlatılamayabilir. İdarelerin çok yıllı işlerde yıl bazında finansman durumuna dikkati gerekir.
Soru: İhale sürecinde ek süre veya proje yılı farklı olsa bile, ödeneğin sadece ihale yılındaki bütçede bulunmaması ihale yapılmasına engel olur mu?
Cevap: Yaklaşık maliyetin, toplam veya sonraki yıllar için ayrılmış bütçe tutarı yüksek olsa bile, ihale yılı bütçesinde yılına ait kullanılabilir ödenek bulunmaması durumunda bu durum ihale yapılmasına engel teşkil edebilir. Çünkü ihale mevzuatı çerçevesinde, kamu kaynağının kullanımı bakımından o yıl için ödeneğin mevcut olması ilke olarak beklenir. Ancak, bu değerlendirmede özel durumlar ve idari işlem gerekçeleri farklılık gösterebilir; bu nedenle tek başına yıl bütçesinde ödenek olmaması bazen sorun yaratabilir.
Soru: İdareye yapılan şikayetlerde sürelerin önemi nasıl anlaşılmalıdır?
Cevap: İdari şikayet ve itirazen şikayet başvurularında mevzuatta belirlenmiş süreler içinde başvuru yapılması zorunludur. Süre içinde yapılmayan iddialar veya itirazlar, özünde haklı bile olsalar esastan incelenmeyebilir veya reddedilebilir. Bu açıdan, teklif sahiplerinin ya da isteklilerin haklarını koruyabilmeleri için mevzuata uygun sürede işlem yapmaları gerekir.
Soru: Yaklaşık maliyete ilişkin hesaplama ve ödenek uyumu ne düzeyde denetlenir?
Cevap: Yaklaşık maliyet hesaplamasının gerçekçi ve tutarlı olması, ihale sürecinin sağlıklı işlemesi için kritik kabul edilir. Yaklaşık maliyet ile mevcut bütçe ödeneğinin uyumsuzluğu, idari kararların ve ihale sürecinin iptaline veya durdurulmasına yol açabilir. Denetleyici organlar, yaklaşık maliyet ve ödenek arasındaki makul ilişkiyi inceler; açıkça ödenek yokluğu veya yanlış maliyet tespiti kamu zararına sebebiyet verebilir.
Soru: İhale dokümanında yer alan puanlama kriterleri veya mahal listesi gibi teknik içerik eksikliklerinin idareye şikayet süresi içindeki önemi nedir?
Cevap: İhale dokümanındaki eksiklikler veya mevzuata aykırı görülen kriterler, idareye ihale süreci içinde bildirilmeli ve süre aşılmadan şikayet konusu yapılmalıdır. Bu tür iddialar süre içinde yapılmazsa, sonradan ileri sürüldüğünde Kurulca süresinde yapılmaması gerekçesiyle incelemeye alınmayabilir. İhale dokümanının tam ve şeffaf olması ihale güvenliği için zorunludur; ancak bu konuda itiraz süresi kritik bir unsur olarak değerlendirilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvurusu, ödeneğin yetersizliği gerekçesiyle neden Kurulca reddedilmiştir?
Cevap: Başvuru sahibinin ödeneğin yetersizliği nedeniyle itirazen şikayet başvurusu yerinde bulunmuş, ancak Kurul bu başvuruyu reddetmiştir çünkü başvuru, idareye süresi içinde şikayet edilmemiş ve itirazen şikayet usulüne uygun hareket edilmemiştir. Bu usul eksikliği başvurunun esasa girmesine engel olmuştur.
Soru: İşin yatırım işiyken 2022 yılı bütçesinde ödeneğin işin yaklaşık maliyetinin %10’u kadar olmaması ne anlama gelmiştir?
Cevap: Kurul, işin çok yıllı bir yatırım işi olduğunu, bu nedenle 2022 bütçesinde harcanabilir ödeneğin işin toplam yaklaşık maliyetinin %10’dan az olmasının ihale yapılmasına engel olduğunu tespit etmiştir. Yani, sadece 2022 yılı bütçesindeki ödenek yetersizliği, ihalenin yapılmasını hukuken engellemiştir.
Soru: İdareye yönelik diğer şikayet konuları neden Kurul tarafından incelenmemiştir?
Cevap: İtirazen şikayet başvurusunda bulunan tarafın diğer iddiaları, Kurul tarafından süresi içinde ileri sürülmediği tespit edilmiştir. Bu sebeple, süre aşımı nedeniyle bu iddialar esastan incelenmemiştir.
Soru: Yaklaşık maliyet ve kullanılabilir ödenek arasındaki ilişki bu vakada nasıl değerlendirilmiştir?
Cevap: İşin yaklaşık maliyeti çok yüksek olmasına rağmen sadece 2022 yılı bütçesinde yeterli ödenek ayrılmamıştır. Kullanılabilir ödenek toplamda yaklaşık maliyetten yüksek görünse de, 2022 yılı için bütçede ödeneğin olmaması ihalenin yapılmasına engel teşkil etmiştir.
Detaylı Analiz
İhaleye yönelik şikayet, ihale yılı olan 2022 bütçesinde yeterli ödeneğin bulunmamasına ve ihale dokümanında bazı unsurların eksik olduğuna dayanmaktadır. Başvuru sahibine göre, bu eksiklikler ihale sürecini usulsüz hale getirmiştir. Özellikle proje ve mahal listesinin dokümanda yer almaması, yaklaşık maliyetin hatalı hesaplandığı iddiası ve ödeneğin yetersizliği gibi hususlar ön plana çıkmıştır. Ancak Kamu İhale Kurulu değerlendirmesinde, yalnızca ödenek yetersizliği iddiasını yerinde bulmuştur. Diğer iddiaların ise idareye zamanında şikayet olarak sunulmadığı için esastan incelenmemesine karar verilmiştir.
İhale konusu işin çok yıllı bir yatırım işi niteliğinde olduğu değerlendirilmiş ve yaklaşık maliyetin 2022 yılı itibarıyla toplam 268 milyon TL’nin üzerinde olduğu anlaşılmıştır. Buna karşın, ihale yılı bütçesi olan 2022’de, bu iş için kullanılabilir nitelikte herhangi bir ödeneğin ayrılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, yürürlükteki ödenek disiplinine aykırılık teşkil etmekte, yani ihale sürecine geçilebilmesi için asgari düzeyde, yatırımın yaklaşık maliyetine oranla belirli bir ödeneğin bulunması gereğini gündeme getirmektedir. 2023 ve 2024 için yüksek meblağlı ödenek planlanmış olsa da, ihale yılı bütçesinde ödenek bulunmaması, mevzuat bağlamında dikkate değer bir ihlal olarak görülmüştür.
Bu vakada tartışma konusu olan eksiklik, esaslı unsur olarak nitelendirilmiştir. Çünkü ödenek bulunmaması, ihalenin dayandığı mali temeli ortadan kaldırmaktadır. Diğer yan unsurlardan farklı olarak, ihale sürecinin başlatılmasına doğrudan etki eden yapısal bir eksiklikten söz edilmektedir. Bu nedenle Kamu İhale Kurulu’nun ödeneksizlik bulgusunu haklı görmesi, esaslı unsur kavramının bu dosyada bütçesel yeterlilik üzerinden nasıl somutlaştığını ortaya koymaktadır.
İşin ortak girişim olarak teklif edildiği bu ihalede, pilot ortağa ait iş deneyimine ilişkin bir tartışma bulunmamakla birlikte değerlendirmede pilot ortağın rolüne dair bir ayırım yapılmamıştır. İnceleme odak noktası, doğrudan iş deneyimi ile ilgili olmayıp, ihale yılı bütçesindeki ödenek yokluğuna sınırlı kalmıştır. Bu durumda, pilot ortak veya diğer ortakların teknik yeterlilikleri Kurul nezdinde bir karar gerekçesi oluşturmamıştır.
Sonuç olarak, Kamu İhale Kurulu, 2022 yılı bütçesinde yeterli ödenek bulunmamasının ihalenin mevzuat bakımından geçerliliğini zedelediğini belirtmiş; ancak başvuru sahibinin bu hususu idareye süresi içinde şikayet yoluyla iletmemiş olmasını süreci bağlayıcı bir usul eksikliği olarak değerlendirmiştir. Bu nedenle, ödeneğin bulunmaması haklı bir gerekçe olsa da, şekli anlamda usul kurallarına uyulmadığı için şikayet başvurusu reddedilmiştir. Kurulun yaklaşımı, maddi haklılık ile usuli uygunluk arasındaki ayrımı net biçimde ortaya koymuştur.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.