KÜNYE
- Toplantı No: 2021/015
- Gündem No: 38
- Karar Tarihi: 14.04.2021
- Karar No: 2021/UY.I-819
- Başvuru Sahibi: Samsun Makina Sanayi A.Ş.
- İhaleyi Yapan İdare: İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
- İKN: 2020/621190
- İhale Adı: Asya Bölgesi 5, Kısım Müteferrik İçmesuyu İnşaatı
Özet
İhalenin iptali, yerli malı kullanımına ilişkin ihale dokümanındaki eksiklik nedeniyle hukuka aykırı bulundu
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, pompa grubunun yerli malı olma zorunluluğu bulunduğunu, motor ve pompa kısımlarının ayrılmamasının teklif oluşturmayı engellemediğini, ihalenin iptal edilmesinin idarenin takdir yetkisini aştığını ve aşırı düşük teklif açıklamasının usule uygun yapılmadığını iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
Kurul, 4734 sayılı Kanun’un 63. maddesi uyarınca Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından ilan edilen listede yer alan makine ve ekipmanın yerli malı olma zorunluluğu bulunduğunu, ancak ihale dokümanında yerli malı kullanılacak makine, malzeme ve ekipman listesi bulunmadığını tespit etmiştir. Ayrıca, motor ve pompa kısımlarının ayrılması teknik olarak gerekli görülmüş ve bu ayrımın yaklaşık maliyeti etkileyebileceği belirtilmiştir. Ancak, ihale tamamlandıktan sonra liste üzerinden yeniden değerlendirme yapılarak ihalenin iptal edilmesinin mevzuata aykırı olduğu, bu durumun güvenilirlik ilkesini zedeleyeceği vurgulanmıştır. Aşırı düşük teklif açıklamasında ise, idarece belirlenen analiz yöntemlerinin kullanıldığı ve belgelerin mevzuata uygun olduğu değerlendirilmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: Yerli malı kullanım zorunluluğu olan makine ve ekipmanların ihale dokümanında liste halinde belirtilmemesi halinde ihalenin iptal edilmesi doğru mudur?
Cevap: Yerli malı kullanımı zorunlu ekipmanın ihale öncesinde ilan edilmiş olması gerekir; ihale dokümanında bu listenin yer almaması, şeffaflık ve öngörülebilirlik açısından eksiklik oluşturur. Ancak ihalenin tamamlanmasından sonra liste bazında yeniden değerlendirme yapılarak iptal kararı verilmesi mevzuata uygun görülmemektedir. Bu durumda iptal edilmesi yerine, ilan edilen listeye uygunluk ihale aşamasında netleştirilmelidir.
Soru: İhale dokümanında yer alan teknik şartnamede, zorunlu yerli malı kullanımı olan bir ekipmanın parça ayrımı yapılmamışsa sonradan bu ayrım tek başına iptal nedeni olabilir mi?
Cevap: Teknik olarak gerekliyse parça ayrımının yapılması fiyatlandırma ve teklif hazırlanması açısından önem taşır. Ancak bu ayrım ihale aşamasında dokümanda açıkça belirtilmemişse, sonradan yapılacak bu değerlendirmenin ihalenin iptali için tek başına yeterli dayanak olması beklenmez. Bu tür teknik ayrımların ihale öncesi netleştirilmesi ve dokümana dahil edilmesi gereklidir.
Soru: Aşırı düşük tekliflerin açıklanması sırasında kullanılan analiz yöntemleri mevzuatın dışında farklılaştırılabilir mi?
Cevap: İdareler aşırı düşük teklifleri değerlendirmek için mevzuatta belirlenen analiz yöntemlerini esas almalıdır. Uygulamada farklı veya soyut yöntemler kullanılması, usul eksikliği veya keyfiyet doğurabilir. Ancak mevzuata uygun ve somut belgelerle desteklenen açıklamalar genellikle geçerli kabul edilir. Bu noktada yöntemin şeffaf, objektif ve dayanağı olması önem taşır.
Soru: İhalenin iptali kararında idarenin takdir yetkisi sınırları nasıl değerlendirilir?
Cevap: İdareler, ihale sürecinde kamu yararı ve mevzuat doğrultusunda takdir yetkisine sahiptir, ancak bu yetki keyfi uygulamalara açılmamalıdır. İhalenin iptalinde, özellikle teknik şartlar veya zorunluluklar sonradan değiştirilip uygulama güvenilirliği zedelenmemelidir. Takdir yetkisi, ihalede önceden belirtilmemiş unsurlar nedeniyle iptale gidildiğinde sınırlarını aşabilir.
Soru: İhalenin tamamlanmasından sonra ilan edilen güncel yerli malı listesinin ihaleye etkisi nasıl olmalıdır?
Cevap: İhale aşamasında yürürlükte olan yerli malı listesi esas alınır. İhalenin tamamlanmasından sonra yayımlanan güncel listelere dayanarak ihalenin iptal edilmesi mevzuata aykırı sayılır, çünkü bu durum ihale sonucunun öngörülebilirliğini ve idare ile isteklilerin güvenini zedeler. Liste değişiklikleri ancak sonraki ihalelerde dikkate alınabilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhalenin iptal edilmesinde yerli malı kullanılacak makine ve ekipmanların ihale dokümanında liste halinde belirtilmemesinin etkisi nedir?
Cevap: İhale dokümanında yerli malı kullanılması zorunlu makine ve ekipmanların liste halinde belirtilmemesi, ihale sürecinde şeffaflık ve güvenilirlik ilkesine aykırılık oluşturur. Bu eksiklik nedeniyle ihalenin bu gerekçeyle iptal edilmesi hukuka aykırı bulunmuştur çünkü liste ihale öncesinde ilan edilmediği için ihalenin tamamlanmasından sonra yeniden değerlendirme yapılarak iptal kararı verilmesi Kanun’a uygun değildir.
Soru: Motor ve pompa kısımlarının ayrılması zorunluluğu teknik açıdan ihale açısından nasıl değerlendirilmiştir?
Cevap: Kurul, motor ve pompa kısımlarının ayrılmasının teknik açıdan gerekli olduğuna ve bunun yaklaşık maliyeti etkileyebileceğine karar vermiştir. Ancak, bu teknik ayrım ihale dokümanında yapılmadığı ve tamamlanmış ihale sonrası listeye dayalı bir iptal kararı verildiği için söz konusu gerekçe, ihalenin iptal edilmesi için yeterli ve hukuki dayanak oluşturamamıştır.
Soru: Başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklaması usulüne ilişkin itirazı nasıl değerlendirilmiştir?
Cevap: Kurul, idare tarafından aşırı düşük teklif açıklaması için kullanılan analiz yöntemlerinin mevzuata uygun ve kabul edilebilir olduğunu tespit etmiştir. Dolayısıyla başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamasının usule uygun yapılmadığına dair iddiası reddedilmiş ve bu gerekçe iptal kararında etkili olmamıştır.
Soru: İhalenin tamamlanmasından sonra yapılan liste bazlı yeniden değerlendirme ve iptal kararı ne şekilde değerlendirilmiştir?
Cevap: İhalenin tamamlandıktan sonra Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından ilan edilen liste dikkate alınarak yapılan yeniden değerlendirme ve buna bağlı iptal kararı, Kurul tarafından mevzuata aykırı bulunmuştur. Bu uygulama, ihalede güvenilirlik ve öngörülebilirlik ilkelerini zedelemekte ve idarenin takdir yetkisinin sınırlarını aşmaktadır. Bu nedenle iptal kararı iptal edilmiştir.
Detaylı Analiz
İncelenen olayda uyuşmazlık, tamamlanmış bir ihalenin iptaline ilişkin olup, gerekçe olarak ihale dokümanında yerli malı kullanımına dair gerekli listenin yer almaması ve motopompun teknik parçalarının ayrımının yapılmaması gösterilmiştir. Başvuru sahibi ise, özellikle pompa grubunda yerli malı kullanım zorunluluğunun bilindiğini, motor ve pompa ayrımının tekliflerin hazırlanmasına engel teşkil etmediğini ve iptal kararının bu bağlamda hukuken geçerli olmadığını ileri sürmüştür. Temel tartışma noktası, idarenin iptal gerekçesine dayanak oluşturmak üzere ihalenin tamamlanmasından sonra bir listeyi esas alarak değerlendirme yapmasıdır.
İhale sürecinde özellikle yerli malı olarak kullanılacak makine ve ekipmanların önceden belirlenmesi, isteklilerin sağlıklı teklif verebilmesi açısından önem taşır. Ancak söz konusu vakada bu liste ihale dokümanına dahil edilmemiştir. Kurul, ihale aşamasında eksik bırakılan bu bilgilendirme nedeniyle daha sonra yapılan değerlendirmelerle ihalenin iptalinin, ihale sürecinin öngörülebilirliği ve güvenilirliği ile bağdaşmadığı kanaatine varmıştır. Ayrıca, motor ve pompa gibi teknik bileşenler arasında ayrım yapılmasının yaklaşık maliyeti etkileyebileceği değerlendirilmiş olmakla birlikte, bu ayrımın doküman aracılığıyla önceden ortaya konmaması, idareye sonrası için geçerli bir gerekçe sağlamamıştır.
Esaslı unsur kavramı bakımından olay değerlendirildiğinde, yerli malı olarak belirlenmesi zorunlu malzeme eksikliği ve teknik unsur ayrımı ihaleye etkili olabilecek nitelikte olmakla birlikte, bunların dokümana yansıtılmadan daha sonra iptal gerekçesi yapılması esaslılık ölçütünden sapmaya neden olmuştur. Kurul, ihale dokümanında açıkça yer verilen unsurların esas alınması gerektiğini, aksi hâlde ihalenin sonuçlarıyla ilgili öngörülebilirliğin ortadan kalkacağını vurgulamıştır. Nitekim, teknik olarak haklı olsa bile, ihale tamamlandıktan sonra ileri sürülen gerekçeler esaslılıktan ziyade ihale disiplinine aykırılık teşkil etmiştir.
Vaka açısından pilot ortağın iş deneyimi gibi unsurlar doğrudan tartışma konusu edilmemiştir. Şikâyet başvurusu ve yapılan değerlendirme, teknik şartname içeriklerine ve malzeme listelerine ilişkin eksikliklere odaklanmıştır. Dolayısıyla, bu vakada teklif ortaklığı ya da iş deneyim belgeleri üzerinden bir analiz yapılmamış, esas mesele teknik ayrımlar ve ihale dokümanı kapsamındaki bilgilendirmelerdir.
Sonuç olarak, Kamu İhale Kurulu, söz konusu iptal kararını şekil ve zamanlama bakımından hukuka aykırı bulmuştur. Kurul’a göre ihale sürecinde mevcut olmayan bir bilginin, sonradan ortaya konarak ihalenin iptaline gerekçe yapılması, hem isteklilerin haklarını hem de idarenin sözleşme sürecine dair öngörülebilirliğini zedelemektedir. Ayrıca, başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamasına ilişkin itirazları da kabul görmemiş; yapılan açıklamaların usule uygun bulunduğu ifade edilmiştir. Bu çerçevede, iptal kararının iptal edilmesine karar verilmiş ve ihale sürecine dair güven ilkesi yeniden tesis edilmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.