KÜNYE
- Toplantı No: 2022/036
- Gündem No: 35
- Karar Tarihi: 26.07.2022
- Karar No: 2022/UY.I-890
- Başvuru Sahibi: Abdurrahman ALTINBAŞ
- İhaleyi Yapan İdare: Ordu Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı Yatırım İzleme Müdürlüğü
- İKN: 2022/548748
- İhale Adı: Ordu İli Fatsa İlçesi Eğitim Kurumlarının Doğalgaz Dönüşüm İşi
Özet
Geçici teminat mektubundaki ibarenin eksikliği teklifin değerlendirme dışı bırakılmaması gerektiği sonucunu doğurmuştur
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, geçici teminat mektubunda aranılan ibarenin bulunmaması nedeniyle teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasının haksız olduğunu, bu ibarenin bulunmamasının teklifin esasını değiştirmediğini iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale mevzuatı ve standart form düzenlemeleri incelendiğinde, 4734 sayılı Kanun’un 34. maddesinde teminatların haczedilemeyeceği ve üzerine ihtiyati tedbir konulamayacağı hükmü zaten amir nitelikte olup tüm idareleri bağlamaktadır. Bu hüküm 30.09.2020 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik değişikliği ile standart forma eklenmiş ancak bu ek ibarenin bulunmaması, teminat mektubunun geçersizliği sonucunu doğurmamaktadır. Dolayısıyla, ibarenin eksikliği teklifin esasını değiştirmemekte ve teklifin değerlendirme dışı bırakılması mevzuata aykırıdır.
İdare Görüşü
İdare, teklifin standart forma uygun olmadığı gerekçesiyle teklifin değerlendirme dışı bırakıldığını belirtmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: Geçici teminat mektubundaki standart ifadelerin olmaması, teminat mektubunun geçersiz sayılması ve teklifin otomatik olarak elenmesi sonucunu doğurur mu?
Cevap: Standart ifadelerin eksikliği teminat mektubunun mutlaka geçersiz olduğu anlamına gelmeyebilir. Eğer mevzuatta bu ifadelerin anlamı ve kapsamı açık ve amir şekilde düzenlenmiş ise, standart formdaki ibarenin olmaması teklifin esasını değiştirmez. Bu durumda idarenin, teminatın geçerliliğini ve teklifin uygunluğunu somut koşullar çerçevesinde değerlendirmesi gerekir.
Soru: İdareler, standart forma eklenen yeni ibarelerin bulunmaması halinde teklifleri değerlendirme dışı bırakabilir mi?
Cevap: İdareler, standart forma eklenen ibarenin teknik olarak eksik olması nedeniyle teklifi doğrudan elenemez. İlgili hüküm, kanun ya da yönetmelikte açık ve bağlayıcı ise, standart forma sonradan eklenen ibarenin bulunmaması teklifin esasını değiştirmediğinden dezavantajlı değerlendirme sebebi olmamalıdır. Uygulamada, teklifin genel uygunluğu ve teminatın geçerliliği esas alınmalıdır.
Soru: Kamu ihalelerinde, geçici teminat mektubunun geçerliliği hangi şartlarda sorgulanabilir?
Cevap: Geçici teminat mektubunun geçerliliği, temel olarak mevzuata uygunluk, teminat tutarının yeterliliği, mektubun geçerlilik süresi ve imzaların yetkililiği gibi hususlar çerçevesinde sorgulanır. Standart ifadeler noktasında eksiklik; kanuni güvence ve teminatın gerçek anlamını değiştirmediği sürece geçerliliği doğrudan ortadan kaldırmayabilir.
Soru: Standart form veya örnek belgelerde değişiklik yapıldığında, daha önce standart olmayan fakat mevzuata uygun ifadeler içeren tekliflerin durumu nasıl değerlendirilmelidir?
Cevap: Standart form değişiklikleri, mevzuata uygunluk ve şeffaflık amaçlıdır ve genellikle açıklayıcı niteliktedir. Önceki formlarda yer almayan ancak kanuni olarak zorunlu hükümlere uygun teminat veya şartlar taşıyan teklifler, standart formda yapılan eklemelerin eksikliği dolayısıyla doğrudan elenmemelidir. Bu tür durumlarda, tek başına form farklılığı değerlendirme dışı bırakma sebebi olmamalıdır.
Soru: İhale mevzuatındaki zorunlu ifadelerin standart forma sonradan eklenmesi, tekliflerin değerlendirilmesinde nasıl bir etkiye sahiptir?
Cevap: Mevzuatın açıkça amir hükümlerini standart forma eklemek, uygulamada açıklık sağlamak için olabilir. Bu eklemeler, zorunlu ifadelerin kanuni dayanağı değiştirmediği sürece, tekliflerin ön değerlendirmede otomatik elenmesine neden olmaz. Yani ek ibarenin standart formda olması kolaylık sağlamamakla birlikte, ihmali tek başına teklifin esasını değiştirmez.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: Geçici teminat mektubunda “her ne suretle olursa olsun haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz” ibaresinin bulunmaması teklifin doğrudan değerlendirme dışı bırakılmasına neden olur mu?
Cevap: Hayır, bu ibarenin eksikliği teklifin değerlendirme dışı bırakılması için yeterli değildir. Çünkü bu hüküm zaten kanunda açık ve amir olarak yer almakta olup, standart forma eklenmesi sadece açıklık sağlamaya yöneliktir. Dolayısıyla, ibarenin bulunmaması teminat mektubunun geçersizliği anlamına gelmez ve teklifin esasını değiştirmez.
Soru: İdarenin geçici teminat mektubundaki bu ibarenin eksikliği nedeniyle teklifin değerlendirme dışı bırakılmasını dayanak göstermesi doğru mudur?
Cevap: İdarenin bu gerekçeyle teklifi değerlendirme dışı bırakması hukuka aykırıdır. Çünkü mevzuat, teminatın haczedilemezliği ve ihtiyati tedbir konulamazlığını açık bir şekilde güvence altına almakta ve ayrıca standart forma eklenen ibarenin bulunmaması mektubun geçersizliğini getirmemektedir.
Soru: Bu durumda teklifin yeniden değerlendirilmesi süreci nasıl olmalıdır?
Cevap: Kurulun kararı doğrultusunda, teklif geçici teminat mektubundaki eksik ibare nedeniyle değerlendirme dışı bırakılmamalı, teklif işleme alınmalı ve diğer hususlar mevzuata uygun olarak değerlendirilmelidir. İdare, işlemlerini bu çerçevede tekrar yapmalıdır.
Soru: Bu karardan hareketle, standart formda aranan ibarenin eksik olması her zaman teklifin geçersiz sayılması sonucunu doğuracak mıdır?
Cevap: Hayır, bu vakada görüldüğü üzere ibarenin eksikliği teklifin esasını değiştirmediğinden ve mevzuat zaten ilgili korumayı sağladığından, teklifin geçersiz sayılması ve değerlendirme dışı bırakılması sonucunu doğurmamıştır. Bu nedenle her durumda böyle bir uygulama yapılamaz.
Detaylı Analiz
İhaleye katılan bir isteklinin geçici teminat mektubunda yer alması gereken “her ne suretle olursa olsun haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz” ibaresinin bulunmaması nedeniyle teklifinin değerlendirme dışı bırakılması üzerine yaşanan uyuşmazlık, ihale sürecinde belgelerdeki şekli eksikliklerin anlam ve sonuçları bakımından önemli bir değerlendirme ortaya koymuştur. Başvuru sahibi, söz konusu ifadenin mektupta yer almamasının teklifinin esasını değiştirmediğini belirtmiş, idare ise bu eksikliğin mevzuata aykırılık teşkil ettiğini ve geçici teminat mektubunun standart forma uygun olmadığını gerekçe göstererek teklifin değerlendirme dışında bırakıldığını ifade etmiştir.
Bu çerçevede asıl tartışma noktası, geçici teminat mektubunda yer verilmesi beklenen bir ibarenin eksikliği nedeniyle teklifin doğrudan reddedilmesinin ne ölçüde hukuki dayanaktan yoksun olduğu üzerinedir. İhale sürecinde geçici teminat mektuplarının şekli unsurlar taşıması gerektiği açık olmakla birlikte, bu şekli unsurun özü yani teminat talebini güvence altına alma işlevi göz önünde bulundurulmadan yapılacak değerlendirmeler, teklifin esasına ilişkin olmayabilir. Özellikle eksik ibarenin, teminatın geçerliliğini doğrudan ortadan kaldırmadığı durumlarda, teklif sahibinin hak kaybına uğramaması için söz konusu eksikliğin değerlendirme dışı bırakma gerekçesi yapılmaması gerektiği anlaşılmaktadır.
Bu noktada önemli olan kavramlardan biri “teklifin esasını değiştirmeyen bilgi ve belgeler” çerçevesinde şekli eksikliklerin yorumlanmasıdır. Kurul değerlendirmesinde, söz konusu ibarenin zaten kanunda amir hüküm olarak yer aldığını ve bu yönüyle hukuken bağlayıcı olduğunu ortaya koymuştur. Dolayısıyla bu ibarenin teminat mektubunda ayrıca yer almamış olması teklifin özünü değiştiren bir durum yaratmamaktadır. Kurulun yaklaşımı, eksikliğin ihale dokümanında öngörülen amacı bakımından esaslı olmadığını ve bu sebeple teklifin geçersiz sayılmasını gerektirmediğini açıkça ortaya koymuştur.
Başvuru sahibi firma teklifini bir ortaklık yapısıyla sunduğu için teknik açıdan pilot ortağın nitelikleri kritik önemdedir. Ancak bu vakada pilot ortağa ilişkin iş deneyimi veya yeterlik belgeleri üzerinden değil, teklifin şekli unsurlarından biri olan geçici teminat mektubu içeriği üzerinden bir değerlendirme yapıldığı için, pilot ortağın teknik yeterliği değerlendirme konusu olmamıştır. Bu durum şunu göstermektedir: Teminatla ilgili şekli bir eksiklik, ortaklık yapısına veya iş bölümü kriterlerine dokunmadığı sürece teklifin teknik uygunluğunu doğrudan etkilemez; bu da eksikliğin teklifin esasına etkisi açısından değerlendirme dışı bırakmaya yeter sayılmaması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak Kamu İhale Kurulu, geçici teminat mektubunda yer alması öngörülen ibarenin eksikliğine rağmen, teklifin değerlendirme dışı bırakılmasının hukuka ve mevzuata aykırı olduğuna karar vermiştir. Kurulun bu yaklaşımı, ihale belgelerindeki şekli eksikliklerin, özellikle mevzuat tarafından zaten hüküm altına alınmış içerikleri yansıtıyorsa, teklifin bütünlüğünü ve geçerliliğini etkilemeyeceğini kabul eden bir yoruma dayanmaktadır. Bu tutum, aşırı biçimcilik yerine maddi anlamda hak ve yükümlülük dengesini merkeze alan bir değerlendirme ölçütü ortaya koymaktadır.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.