KÜNYE
- Toplantı No: 2023/036
- Gündem No: 20
- Karar Tarihi: 10.07.2023
- Karar No: 2023/UY.II-964
- Başvuru Sahibi: Mehmet Emin EKTİRİCİ
- İhaleyi Yapan İdare: Kütahya Belediyesi Park ve Bahçeler Müdürlüğü
- İKN: 2023/373709
- İhale Adı: 2023 Yılı Muhtelif Mahallelerdeki Parklarda Bakım ve Onarım Yapılması İşi
Özet
İhale dokümanındaki fiyat farkı düzenlemesinin işin maliyet bileşenleriyle uyumsuzluğu nedeniyle iptal kararı
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ihale dokümanında araç maliyetlerinin hangi iş kalemine dahil edileceğinin belirtilmemesinin tekliflerin sağlıklı oluşturulmasını engellediğini, sözleşme tasarısının ödeme şartlarının mevzuata aykırı olduğunu, fiyat farkı formülünde sadece makine amortismanının dikkate alınmasının yanlış olduğunu, işin personel çalıştırılmasına dayalı iş olarak ihale edilmesinin mevzuata aykırı olduğunu, mal temininin ayrı ihale edilmesi gerektiğini ve yaklaşık maliyet güncellemesinin mevzuata aykırı olduğunu iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale konusu iş birim fiyat teklifli olup, uygulama projesi zorunlu değildir ve ön/kesin projeye dayanılarak ihale edilmiştir. İhale dokümanında 142 iş kalemi yer almakta ve araç maliyetleri ilgili iş kalemlerine dahil edilmiştir. Fiyat farkı hesabında ise sadece makine ve ekipman amortismanına (c katsayısı=1) fiyat farkı verilmiş, diğer girdiler için katsayılar sıfırdır. Oysa işçilik, malzeme, akaryakıt gibi girdiler iş kalemlerinde yoğun olarak kullanılmaktadır. Bu durum 4734 sayılı Kanun ve ilgili Esaslar’a aykırıdır. İhale konusu iş personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında değildir ve mal temini işlerle bağlantılıdır. Yaklaşık maliyet güncellemesi ise ihale ilanından sonra yapılmış ancak esasa etkili değişiklik yaratmamıştır.
Genel Soru–Cevap
Soru: Fiyat farkı hesaplamasında işin tüm maliyet bileşenlerinin (işçilik, malzeme, akaryakıt vb.) ayrı ayrı ve uygun katsayılarla yer alması neden önemlidir?
Cevap: İş kalemlerinde kullanılan maliyet unsurlarının fiyat farkı hesabında ayrı ayrı ve gerçekçi katsayılarla dikkate alınmaması, işin maliyet değişimine uygun fiyat farkı ödenmemesine yol açabilir. Bu durum, özellikle maliyeti işçilik ya da malzeme gibi farklı kaynaklardan yoğun biçimde oluşan işlerde tekliflerin ekonomikliğini ve uygun rekabet ortamını olumsuz etkileyerek mevzuata aykırı hale gelir.
Soru: İş kalemlerine ait araç veya makine maliyetlerinin ihale dokümanında nasıl gösterilmesi tekliflerin oluşturulması açısından neden önemlidir?
Cevap: Araç ve makine maliyetlerinin hangi iş kalemine dahil edildiğinin açık ifadelerle belirtilmemesi, isteklilerin fiyat tekliflerini doğru ve sağlıklı şekilde oluşturmalarını zorlaştırabilir. Bu durum, genellikle teklif değerlendirme aşamasında uyuşmazlıklara veya tekliflerin elenmesine neden olabileceğinden, dokümanın bu konuda net ve kapsamlı düzenlenmesi gerekir.
Soru: Birim fiyat teklifli işlerde sözleşme tasarısında sadece belirli maliyet kalemleri için fiyat farkı öngörülmesi ihaleye yönelik hangi riskleri doğurur?
Cevap: Sadece makine amortismanı gibi sınırlı maliyet kalemleri için fiyat farkı verilmesi, işçilik, malzeme ve yakıt gibi diğer önemli maliyetlerdeki değişimlerin yansıtılamamasına yol açar. Bu durum, tekliflerin gerçekçi stratejiyle oluşturulmasını engeller, ihalede rekabetin sağlıklı yürütülmesini zorlaştırabilir ve hak kayıplarına sebebiyet verebilir.
Soru: İhale konusu işin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamına girip girmediği nasıl belirlenir ve bu tespit ihalenin mevzuata uygunluğunu nasıl etkiler?
Cevap: İhale konusu işin niteliği, işin gerçek ifasına ilişkin unsurlar ve sözleşmede belirtilen iş türü esas alınarak personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında olup olmadığı belirlenir. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamına girmeyen işlerin bu şekilde değerlendirilmesi yanlış ihale usulüne ve sonucunda iptale yol açabilir. Bu nedenle işin doğru sınıflandırılması önem taşır.
Soru: Yaklaşık maliyet güncellemesinin ihale sürecinden sonra yapılması, ihale iptali için ne tür koşullarda geçerli bir gerekçe oluşturur?
Cevap: Yaklaşık maliyet güncellemesi ihale ilanından sonra yapılmış olsa bile, bunun ihalenin esaslarını değiştirecek boyutta ve doğrudan rekabeti etkileyen nitelikte olmaması durumunda iptal gerekçesi sayılmaz. Ancak, yapılan güncelleme ihale şartlarını önemli ölçüde değiştirmiş ve adayların teklif stratejilerini etkileyebilecek ise iptal nedeni olabilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhale dokümanında fiyat farkı hesabında sadece makine amortismanının dikkate alınması işin maliyet yapısı nedeniyle neden mevzuata aykırı bulunmuştur?
Cevap: Fiyat farkı hesabında sadece makine amortismanının (c katsayısı=1) dikkate alınması, işçilik, malzeme ve akaryakıt gibi maliyet unsurlarının yoğun kullanıldığı iş kalemlerinde fiyat değişimlerini yansıtmamıştır. Bu durum, ihale konusu işin birim fiyatlı ve çok sayıda iş kaleminden oluşması ile uyumsuzdur ve dolayısıyla mevzuata aykırı görülmüştür.
Soru: Başvuru sahibinin iddia ettiği işin personel çalıştırılmasına dayalı iş olarak ihale edilmesi gerekçesi neden kabul edilmemiştir?
Cevap: Kurul, söz konusu işin bir personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamına girmediğini, işin birim fiyatlı iş olarak ihale edildiğini ve mal temininin de işlerle bağlantılı olduğunu tespit ederek bu iddiayı yerinde bulmamıştır.
Soru: Yaklaşık maliyet güncellemesinin ihale ilanından sonra yapılması nedeniyle ihalenin iptal edilmesi gerekmiş midir?
Cevap: Yaklaşık maliyet güncellemesi ihale duyurusundan sonra yapılmış olmakla beraber, yapılan güncellemenin esasa etkili değişiklik yaratmadığı tespit edilmiş ve bu husus ihalenin iptal gerekçesi olmamıştır.
Soru: Araç maliyetlerinin iş kalemlerine dahil edilmemesi ve ihale dokümanında açıkça belirtilmemesi başvuru sahibi açısından ihale sürecini nasıl etkilemiştir?
Cevap: Kurul, araç maliyetlerinin ilgili iş kalemlerine dahil edildiğini belirlemiş, bu açıdan dokümanda belirsizlik bulunmadığını tespit ederek, başvuru sahibinin bu iddiasını reddetmiştir; dolayısıyla araç maliyetlerinin iş kalemlerine dahil edilmemesi nedeniyle tekliflerin sağlıklı oluşturulması engellenmemiştir.
Detaylı Analiz
İncelenen vakada, ihalenin iptaline yol açan temel uyuşmazlık, fiyat farkı hesabına ilişkin düzenlemenin işin maliyet yapısıyla örtüşmemesi olmuştur. Başvuru sahibi, dokümanda yalnızca makine ve ekipman amortismanına yönelik bir fiyat farkı öngörülürken, işçilik, malzeme ve akaryakıt gibi diğer temel girdilerin dikkate alınmamasını mevzuata aykırı bulmuş ve bu durumun tekliflerin sağlıklı hazırlanmasını engellediğini öne sürmüştür. Ayrıca, sözleşme ödeme şartlarının, araç maliyetlerinin iş kalemlerine dahil edilmesinin açıklığa kavuşturulmamasının ve işin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet olarak ihale edilmesinin de usulsüz olduğunu ileri sürmüştür. İdareden gelen somut bir cevap yer almamakla birlikte, bu itirazlar Kamu İhale Kurulu’nca değerlendirilmiş ve sadece fiyat farkı düzenlemesine yönelik tespit esas alınarak ihale iptal edilmiştir.
Uyuşmazlığın merkezinde yer alan düzenleme, fiyat farkı formülünde yalnızca makine amortismanı için katsayı belirlenirken, gerçekte ihale konusu işin uygulamada ihtiyaç duyduğu başlıca maliyet kalemlerinin bu kapsam dışında bırakılmasıdır. Başvuru sahibi, özellikle iş gücü, malzeme ve akaryakıt girdilerinin yaygın olarak kullanıldığı iş kalemlerinde bu unsurların fiyat değişimlerinin görmezden gelinmesinin tekliflerin gerçekçi oluşturulmasını engellediğini ileri sürmüştür. Kurul da bu görüşe paralel şekilde, söz konusu işin çok sayıda iş kaleminden oluştuğunu ve birim fiyatlı olduğunu dikkate alarak, fiyat farkı uygulamasının maliyet yapısıyla örtüşmesi gerektiği kanaatine varmıştır.
Uyuşmazlığın çözümünde önem kazanan bir başka unsur da fiyat farkı hesaplamasında bulunması gereken eşitlik ve gerçeklik ilkesinin bu vakada nasıl ihlal edildiğidir. Fiyat farkı, yüklenicinin maruz kalacağı maliyet artışlarının makul ölçüde karşılanmasını sağlamak üzere öngörülen bir mekanizmadır. Ancak burada yalnızca makine ve ekipmana ait amortisman giderlerine yönelik fiyat farkı verilmiş, işçilik gibi belki de en yoğun kullanılan maliyet unsurları bu hesaba dahil edilmemiştir. Kurul bu düzenlemeyi işin gerçek maliyet yapısından kopuk, bu haliyle teklifler arası eşitliği ve teknik doğruluğu zedeleyen bir yaklaşım olarak değerlendirmiştir.
Pilot ortak ya da diğer ortakların iş deneyimi açısından herhangi bir tartışma veya değerlendirme bulunmamaktadır. Vakada iş deneyim belgesi, pilot ortaklık yükümlülükleri veya benzeri yönlerden herhangi bir uyuşmazlığa rastlanmamıştır. Bu nedenle analiz, doğrudan teknik ve mali düzenlemelerle sınırlı kalmaktadır.
Sonuç olarak, Kamu İhale Kurulu fiyat farkı düzenlemesinin işin doğasına uygun olmaması sebebiyle ihalenin iptaline karar vermiştir. Kurul, ihale dokümanında yer alan diğer hususlarda mevzuata aykırılık görmemiştir. Özellikle işin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında değerlendirilmemesi, araç maliyetlerinin uygun şekilde iş kalemlerine dağıtılmış olması ve yaklaşık maliyet güncellemesinin ihaleyi esaslı etkilememesi gibi iddialar yerinde bulunmamış; ancak fiyat farkı hesabındaki dengesizlik, tek başına ihalenin iptali için yeterli görülmüştür. Bu karar, fiyat farkı uygulamasının teknik yapıya uygun düzenlenmesinin ihale bütünlüğü açısından ne denli belirleyici olduğunu göstermektedir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.