KÜNYE
- Toplantı No: 2022/003
- Gündem No: 45
- Karar Tarihi: 12.01.2022
- Karar No: 2022/UY.II-87
- Başvuru Sahibi: Alkoç İnşaat Bilgisayar Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.- Eski Nakliyat İnş. Tur. San. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı
- İhaleyi Yapan İdare: Kastamonu İl Özel İdaresi Yol ve Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü
- İKN: 2021/739357
- İhale Adı: Kastamonu İli Pınarbaşı İlçesi Mirahor Köprüsü, Hocalar-Uzla Köprüsü, Cide İlçesi Çamdibi Köprüsü, Azdavay İlçesi Başakçay Köprüsü, Derelitekke-Bakırlıca Köprüsü, Samancı Köprüsü, Topuk- Kadı Köprüsü Yapım İşi
Özet
Ekonomik koşullardaki değişiklikler ihalenin iptalini gerektirmez çünkü yaklaşık maliyet güncellenmiş ve teklif fiyatı isteklinin sorumluluğundadır
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ihale tarihinden sonra ekonomik koşullarda olağanüstü değişiklikler yaşandığını, döviz kurlarının ani yükseldiğini ve bu nedenle sözleşme tasarısı maddeleri arasında çelişki oluştuğunu, bu nedenle ihalenin iptal edilmesini talep etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İdare, yaklaşık maliyeti Karayolları Genel Müdürlüğü 2021 yılı birim fiyatları ile TÜİK İnşaat maliyet endeksi ve değişim oranı katsayısı kullanarak güncellemiştir. İhale tarihinde ve başvuru tarihindeki döviz kuru hareketliliği yeni bir hareketlilik olmayıp devam eden bir durumdur. İdare yaklaşık maliyeti bu durumu dikkate alarak belirlemiş, başvuru sahibi ise teklif fiyatını kendi iradesiyle ve piyasa koşullarını göz önünde bulundurarak oluşturmuştur. İşin süresi 300 gün olup bu süre içinde maliyetlerde değişiklik olabilir. İhale dokümanında fiyat farkı verilmeyeceği açıkça belirtilmiştir. Başvuru sahibinin teklif fiyatını belirlemek ve riskleri değerlendirmek sorumluluğundadır. Sözleşme imzalandıktan sonra maliyet artışları için ilgili kanunlar çerçevesinde başvuru yapılabilir. Bu nedenle ekonomik koşullardaki değişiklikler ihalenin iptalini gerektirmemektedir.
Genel Soru–Cevap
Soru: Yaklaşık maliyet, ihale sürecinde ekonomik ortam ve döviz kurlarındaki gelişmeler göz önünde bulundurularak hangi aşamada ve ne ölçüde güncellenmelidir?
Cevap: Yaklaşık maliyet, idarece, ihale hazırlık aşamasında piyasa koşullarına göre güncel ve güvenilir veri kaynakları kullanılarak belirlenmelidir. Ekonomik veriler ve döviz kurları gibi etkenlerde ihale tarihine kadar meydana gelen değişiklikler, idarenin yaklaşık maliyeti makul ölçüde revize etmesini gerektirebilir. Ancak, ihale ilan ve dokümanlarının kamuoyuna duyurulmasından sonra ortaya çıkan gelişmeler, tekliflerin oluşturulması ve dolayısıyla yaklaşık maliyetin yeniden tespiti bakımından daha sınırlı etkili olur.
Soru: İhale dokümanlarında fiyat farkı verilmeyeceğine dair açık hüküm varsa, ekonomik koşulların önemli boyutta değişmesi teklif sahiplerinin sorumluluğunu nasıl etkiler?
Cevap: İhale dokümanlarında fiyat farkı verilmeyeceği açıkça belirtildiğinde, istekliler ekonomik risklerin bir kısmını üstlenmiş kabul edilir. Dolayısıyla, ihale tarihinden sonra ortaya çıkan ekonomik dalgalanma veya döviz kurlarındaki artış, teklif fiyatının sorumluluğunu ve riskini değiştirmez. Bu durum, ihalenin iptal edilmesini veya sözleşme öncesi müdahaleyi zorunlu kılmaz.
Soru: İhale süresi uzun olan yapım işlerinde, ekonomik koşullarda meydana gelen değişiklikler teklif ve sözleşme yönetimi açısından nasıl değerlendirilmelidir?
Cevap: İşin uzun süreli olması nedeniyle işin devam ettiği süreçte maliyet unsurlarında değişiklikler olabilir. İhale dokümanlarında fiyat farkı verilmemesi veya sabit fiyat esasının belirlenmiş olması halinde, maliyet artışları teklif aşamasında dikkate alınmalı, iş süresi içinde ortaya çıkan maliyet değişiklikleri ise sözleşme imzalandıktan sonra kanuni çerçevede ve sözleşme hükümleri doğrultusunda değerlendirilir. İhale öncesinde bu durum, iptal sebebine dönüşmeyebilir.
Soru: Ekonomik dalgalanma ve döviz kurundaki hareketlilik, ihale dokümanları arasında hüküm çelişkisine yol açarsa ihale iptalinin gerekçesi olur mu?
Cevap: İhale dokümanları arasında çelişki, belirsizlik veya hukuki uyumsuzluk durumları ihalenin iptalini gerektirebilir. Ancak ekonomik koşullardaki değişimlerin hukuki hükümlerde doğrudan çelişkiye neden olması beklenmez. Bu tür değişiklikler, idarenin teknik ve mali verileri güncelleme imkânı çerçevesinde yönetilir. Belgelerde birbiriyle çatışan hükümler mevcut değilse, ekonomik dalgalanma iptal sebebi olarak kabul edilmez.
Soru: İhale tarihi ile başvuru ve değerlendirme tarihleri arasında ekonomik koşulların değişmesi halinde, başvuru sahiplerinin ihalenin iptali talebinin değerlendirilmesinde hangi kriterler önemlidir?
Cevap: Başvuru değerlendirilirken, öncelikle idarenin yaklaşık maliyeti ihale tarihine kadar gerçekleşen ekonomik veriler ışığında güncelleyip güncellemediği; tekliflerin piyasa koşulları ve istekli iradesiyle oluşturulduğu; ihale dokümanlarında fiyat farkı verilmeyeceğine dair açık hüküm bulunup bulunmadığı dikkate alınır. Bu kriterler karşılanıyorsa, ekonomik koşullardaki değişiklikler genellikle ihalenin iptalini gerektiren bir durum oluşturmaz. Ayrıca, iş süresi ve fiyatlama esasları da kararın olumlu veya olumsuz yönde şekillenmesinde önem taşır.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhale tarihinden sonra döviz kurlarında yaşanan ani artış, ihale konusu yapım işinin yaklaşık maliyetinin güncellenmesini zorunlu kılar mı?
Cevap: Bu vakada idare, yaklaşık maliyeti döviz kuru artışını da içeren güncel verilerle (Karayolları 2021 birim fiyatları ve TÜİK endeksi) güncellemiştir. Dolayısıyla, döviz kurlarındaki değişiklik yaklaşık maliyetin objektif olarak yeniden belirlenmesiyle zaten dikkate alınmıştır.
Soru: İhale dokümanında fiyat farkı verilmeyeceği açıkça belirtilmişken, ekonomik koşullardaki değişiklikler nedeniyle teklif fiyatının yükseltilmesi talebi ihalenin iptalini gerektirir mi?
Cevap: Hayır, fiyat farkı kararı ihale dokümanına konulduğunda istekliler bu riski kabul etmiş sayılırlar. Bu nedenle ekonomik koşullardaki değişiklikler teklif fiyatının sorumluluğunu değiştirmediği için ihalenin iptalini gerektirmez.
Soru: İşin süresi içinde ekonomik koşullardan kaynaklı maliyet artışları ortaya çıkarsa, başvuru sahibi ihale sözleşmesi imzalanmadan önce iptal talebinde bulunabilir mi?
Cevap: Bu vakada iş süresi 300 gün olup maliyetlerde iş süresince değişiklik olabileceği bellidir. Ayrıca, sözleşme imzalandıktan sonra başvuru sahibinin ilgili kanunlar çerçevesinde talepte bulunabileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla, maliyet artışlarının iptal talebi gerekçesi olması mümkün değildir.
Soru: Ekonomik koşullardaki değişiklikler ve döviz kurlarındaki artış, ihale dokümanında belirtilen hükümlerde bir çelişkiye yol açmış mıdır?
Cevap: İdarenin değerlendirmesine göre ekonomik değişiklikler, ihale dokümanları arasındaki hükümlerde herhangi bir çelişkiye neden olmamıştır. Bu nedenle, belgeler arasında uyumsuzluk ya da belirsizliğe bağlı iptal gerekçesi bulunmamaktadır.
Detaylı Analiz
Başvuruya konu uyuşmazlık, ihale tarihinden sonraki ekonomik gelişmelerin—özellikle döviz kurundaki artışların—ihale konusu yapım işinin maliyetlerine etkisi çerçevesinde ihalenin iptal edilip edilmeyeceğine ilişkindir. Başvuru sahibi, bu kapsamda ekonomik koşullarda beklenmeyen ve olağanüstü nitelikte olduğunu öne sürdüğü değişiklikler nedeniyle, sözleşme hükümleriyle ihale dokümanı arasında bir çelişki oluştuğunu, bu durumun mali dengenin bozulmasına yol açabileceğini ileri sürerek ihalenin iptalini talep etmiştir. Uyuşmazlığın esası, ekonomik istikrarsızlığın ihale sürecine ve sözleşme aşamasına olası yansımaları bakımından idarenin ve isteklinin yükümlülüklerinin hangi noktada başladığı ve bittiği sorusuna dayanmaktadır.
İhale süreci bakımından tartışma, idare tarafından belirlenen yaklaşık maliyetin güncelliği ve yeterliliği üzerinden şekillenmiştir. Kurul değerlendirmesinde, idarenin yaklaşık maliyeti oluştururken piyasadaki döviz kuru hareketliliğini dikkate aldığı, bu amaçla Karayolları birim fiyatları ile TÜİK verilerine dayalı olarak güncellenmiş bir hesaplama yaptığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda, ihale tarihinden önce başlayan ve devam eden ekonomik hareketliliğin yeni ya da öngörülemez olmadığı, aksine tekliflerin verilmesine esas teşkil edecek şekilde veri setlerine yansıtıldığı anlaşılmıştır. Bu açıdan idare, kendisine düşen güncelleme yükümlülüğünü sürece uygun biçimde yerine getirmiştir.
Vaka, ihale belgelerinde yer alan fiyat farkı verilmemesi hükmü üzerinden “esaslı unsur” değerlendirmesini de beraberinde getirmiştir. Kurul tarafından yapılan inceleme sonucunda, fiyat farkı verilmeyeceğine ilişkin açık düzenlemenin, ek bir yorum gerektirmeyecek şekilde ihale dokümanına dâhil olduğu ve sözleşme tasarısındaki diğer hükümlerle çelişmediği anlaşılmıştır. Bu nedenle belgelere dışsal ekonomik etkenler yoluyla sonradan yüklenen anlamların, dokümana içkin açık hükümler karşısında geçerlilik kazanamayacağı ifade edilmiştir. Bu değerlendirme, ekonomik koşullardaki değişikliklerin dokümanlar arasında esaslı bir çelişki doğurmadığı, dolayısıyla iptal gerektirecek boyutta bir hukuki sakatlık yaratmadığı yönündedir.
İhaleye ortak girişim olarak katılan başvuru sahibinin teklif fiyatı oluşturma ve sözleşme risklerini değerlendirme konusundaki sorumluluğu da kurulun kararında özel bir yer tutmuştur. İşin süresinin 300 gün gibi nispeten uzun bir periyodu kapsaması, maliyetlerde zaman içinde değişim olasılığını barındırmakta; ancak bu durum ihale aşamasında ve sözleşme öncesinde öngörülmesi gereken bir unsurdur. İş deneyimiyle ilgili bir sorun iddiaya konu olmamakla birlikte, burada başvuru sahibinin, piyasa dalgalanmalarını dikkate alarak işin gerektirdiği mali disiplini ve sözleşme risklerini önceden değerlendirme yükümlülüğü vurgulanmıştır. Özellikle sabit fiyat esasına göre yapılan ihalelerde, tüm ekonomik dalgalanma risklerinin belirli ölçüde istekli tarafından üstlenildiği kabul edilmektedir.
Sonuç olarak Kamu İhale Kurulu, idarenin yaklaşık maliyeti zamanında ve objektif verilerle güncellediği, ihale dokümanında fiyat farkı verilmeyeceğinin açıkça belirtildiği ve başvuru sahibinin ekonomik riskleri değerlendirme yetkinliğine sahip olduğu gerekçeleriyle ihalenin iptal talebini yerinde görmemiştir. Bu yaklaşımla, ekonomik koşullardaki değişimin ihale sürecini geçersiz kılacak ölçüde bir etki yaratmadığı ve mevcut durumun idarenin takdir yetkisi çerçevesinde yönetildiği kanaatine varılmıştır. Neticede başvuru reddedilmiş ve ihale sürecinin mevcut haliyle geçerli olduğu tespit edilmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.