KÜNYE
- Toplantı No: 2023/035
- Gündem No: 63
- Karar Tarihi: 22.06.2023
- Karar No: 2023/UY.II-952
- Başvuru Sahibi: A.R.C. İnş. Mim. ve Proj. Tel. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.
- İhaleyi Yapan İdare: İzmir İl Milli Eğitim Müdürlüğü
- İKN: 2023/404709
- İhale Adı: İzmir Anadolu Lisesi (32 Derslikli) İnşaatı
Özet
Deprem bölgesindeki mücbir sebep hali nedeniyle 2022 yılı bilanço ve iş hacmi belgelerinin sunulmaması teklifin değerlendirme dışı bırakılmaması gerektiği kararı
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, 2022 yılına ait bilanço ve iş hacmi belgelerini sunmadığı gerekçesiyle teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasının haksız olduğunu, mücbir sebep hali nedeniyle 2022 yılı belgelerinin sunulmasının zorunlu olmadığını iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
Deprem nedeniyle OHAL kapsamına alınan illerde mücbir sebep hali ilan edilmiş olup, bu kapsamda vergi beyannamelerinin verilme süreleri 15.08.2023 tarihine kadar uzatılmıştır. Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Kamu İhale Genel Tebliği uyarınca, ihalenin yapıldığı yıldan önceki yıla ait bilanço ve iş hacmi belgeleri sunulması gerekirken, mücbir sebep hali nedeniyle bu süreler uzatılmış ve 2022 yılına ait belgeler yerine 2021 ve önceki yıllara ait belgelerin sunulması mümkündür. Başvuru sahibinin Gaziantep’te kayıtlı ve mücbir sebep kapsamındaki illerde faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir. Bu nedenle, 2022 yılına ait belgelerin sunulmaması teklifin değerlendirme dışı bırakılması için hukuki dayanak oluşturmaz.
Genel Soru–Cevap
Soru: Kamu ihalelerinde mücbir sebep hali nedeniyle bilanço ve iş hacmi belgelerinin sunulmaması teklifin değerlendirme dışı bırakılmasına yol açar mı?
Cevap: Mücbir sebep durumlarında, ilgili mevzuat ve uygulama kararlarına göre, bilanço ve iş hacmi belgelerinin sunma zorunluluğuna ilişkin süreler uzatılabilir. Bu durumda, söz konusu belgelerin sunulmaması doğrudan teklifin değerlendirme dışı bırakılması için yeterli olmamaktadır. Teklif, mücbir sebep kapsamındaki yıllara yönelik belgelerle ya da önceki yıllara ait belgelerle değerlendirilmelidir.
Soru: İhale sürecinde mücbir sebep nedeniyle bilanço veya iş hacmi belgelerinin yılından farklı bir döneme ait belgelerin sunulması mümkün müdür?
Cevap: Evet, mücbir sebep halinin ilan edilmesi durumunda, teknik ve finansal yeterlilik belgeleri için normalde aranan son yıla ait belgeler yerine bir önceki yıl veya daha önceki yıllara ait belgelerin sunulması ve bu şekilde değerlendirilmesi uygulamada kabul edilmektedir. Böylece mücbir sebep nedeniyle belgelerin sunulamaması ileri sürülen durumlarda teklifin elenmemesi sağlanmaktadır.
Soru: Deprem veya benzeri afetler nedeniyle OHAL ilan edilen bölgelerde Kamu İhale Kurumu’nun uygulama yaklaşımı nedir?
Cevap: Kamu İhale Kurulu ve ilgili tebliğler, afet ve OHAL durumlarında mücbir sebep hali kapsamında belge sunma sürelerini ya da belgelerin hangi yıl veya yıllara ait olacağını belirlemek suretiyle idareleri bağlı kılmaktadır. Bu nedenle tekliflerin, zorunlu belgelerini mücbir sebep koşulları dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekir; aksi halde tekliflerin haksız yere değerlendirme dışı bırakılması söz konusu olabilir.
Soru: Bilanço ve iş hacmi belgeleri konusunda mücbir sebep hali ile ilgili tereddüt yaşandığında ihalede nasıl bir yaklaşım benimsenmelidir?
Cevap: Üzerinde tereddüt varsa öncelikle mücbir sebep kapsamının ilgili mevzuat ve idari kararlarla netleştirilmesi, süre uzatımı veya belge alternatiflerinin belirlenmesi gereklidir. Belgelerin sunulamadığı hallerde ancak mücbir sebep hali doğrulanmışsa, ihalenin dürüstlük ve rekabet ilkeleri göz önünde tutularak alternatif belge kabulü ya da önceki yıllara ait belgelerle değerlendirme yapılması uygundur.
Soru: Mücbir sebep nedeni ile süre uzatımı verilen belgelerin sunulmaması durumunda idarenin teklif üzerinde yapması gereken işlem nedir?
Cevap: Mücbir sebep nedeniyle süre uzatımı yapılmışsa, söz konusu belgeyi sunmayan isteklinin teklifi hemen elenmemelidir. İdare, mücbir sebebin şartlarını ve belgelerin hangi yıllara ait olması gerektiğini dikkate alarak teklifleri değerlendirmeye almak veya eksik belgelerin tamamlanması için ek süre vermek gibi tedbirleri uygulamalıdır. Böylece ihalenin hukuka uygunluğu sağlanır.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: Başvuru sahibinin 2022 yılı bilanço ve iş hacmi belgelerini sunmaması nedeniyle teklifinin değerlendirme dışı bırakılması hukuki açıdan neden uygun bulunmamıştır?
Cevap: Başvuru sahibinin faaliyette bulunduğu bölgenin deprem nedeniyle OHAL kapsamına alınması ve mücbir sebep hali ilan edilmesi, bilanço ve iş hacmi belgesinin sunulma süresinin uzatılmasını sağlamıştır. Bu nedenle 2022 yılına ait belgelerin sunulmaması teklifin değerlendirme dışı bırakılması için hukuki bir gerekçe oluşturmaz; teklifin, 2021 ve önceki yıllara ait belgeler üzerinden değerlendirilmesi gerekir.
Soru: Mücbir sebep hali ilan edilen bölgelerde teklif sahibinden beklenen bilanço ve iş hacmi belgeleri hangi yıllara ait olabilir?
Cevap: Mücbir sebep hali nedeniyle 2022 yılına ait belgelerin sunulma zorunluluğu kaldırılmış ve bunun yerine 2021 ve önceki yıllara ait bilanço ve iş hacmi belgelerinin sunulması yeterli görülmüştür. Bu durumda teklifin değerlendirilmesinde 2021 ve öncesine ait belgeler esas alınmalıdır.
Soru: Kurul, teklifi hangi esaslara göre yeniden değerlendirilmesine karar vermiştir?
Cevap: Kurul, mücbir sebep nedeniyle vergi beyannamelerinin verilme süreleri uzatıldığından, 2022 yılına ait belgelerin sunulmaması durumunun teklifin değerlendirme dışı bırakılmasına engel oluşturduğunu belirlemiş, dolayısıyla başvuru sahibinin teklifinin 2021 ve önceki yıllara ait belgelerle değerlendirilerek ihale işlemlerinin mevzuata uygun şekilde yeniden yapılmasına karar vermiştir.
Soru: Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru bedeli hakkında hangi karar verilmiştir?
Cevap: Başvuru sahibinin lehine sonuçlanan itirazen şikayet başvurusu nedeniyle başvuru bedelinin iadesine karar verilmiştir.
Detaylı Analiz
İhale konusu uyuşmazlık, olağanüstü hal ilan edilen bir bölgede faaliyet gösteren isteklinin, 2022 yılına ait bilanço ve iş hacmi belgelerini sunmaması nedeniyle teklifinin değerlendirme dışı bırakılması üzerine ortaya çıkmıştır. Başvuru sahibi, deprem nedeniyle ilan edilen mücbir sebep hali kapsamında, 2022 yılına ilişkin belgelerinin sunumunun zorunlu olmadığını ileri sürmüştür. İlgili idarenin ise bu gerekçeyi gözetmeksizin yalnızca belge eksikliği nedeniyle teklifi değerlendirme dışı bırakmış olması, ihale sürecindeki temel uyumsuzluğun odağını oluşturmuştur.
Bu bağlamda, değerlendirme dışı bırakma kararı, iş deneyimi ve mali yeterlik belgeleri ile ilgili teknik bir hususa dayanmaktadır. Ancak ihale tarihi itibarıyla mücbir sebep hali yasal olarak tanınmış olduğundan, ilgili belgelerin sunulmamasının, mevzuat çerçevesinde doğrudan teklifin elenmesi sonucunu doğurup doğurmayacağı esas sorun haline gelmiştir. Başvuru sahibinin bilanço ve iş hacmi belgelerini 2022 yılı yerine önceki yıllara ait olarak sunmadaki gerekçesinin, afet bölgesindeki zorlayıcı koşullar temelinde şekillendiği görülmektedir. Bu nedenle, ilgili belgelerin yıllık takvimsel geçerliliği değil, geçici süreli mücbir durumun varlığı tartışmanın merkezine yerleşmiştir.
Uyuşmazlıkta esaslı unsur, belgelerin hangi yıla ait olduğu değil, teklifin gerçek mali ve teknik yeterliğini gösterip göstermediğidir. Kamu İhale Kurulu’nun değerlendirmesinde, mücbir sebep hali nedeniyle vergi beyanlarına ilişkin sürelerin net şekilde uzatılmış olması, 2022 yılına ait belgelerin idarece mutlak surette istenmesinin hukuki temelini ortadan kaldırmıştır. Bu yaklaşım, şekli belge şartlarının, mücbir koşullarda esnetilebileceği ilkesini hatırlatırken, ihaleye teklif sunan isteklilerin eşit muameleye tâbi tutulması gereğinin altını çizmiştir.
İhale dokümanında iş ortaklığı yeterlik kriterleri açısından getirilmiş düzenlemelerde, pilot ortağın belirli oranlarda yeterlik belgelerine sahip olması öngörülmektedir. Somut olayda, belgeler sunulmamış olmasına karşın, başvuru sahibinin pilot ortak statüsünde olduğu ve mücbir sebep kapsamındaki bölgede faaliyet gösterdiği sabitlenmiştir. Bu kapsamda, pilot ortağın 2022 yılına ait belgelerini sunmamış olması değil, bu eksikliğin haklı bir mücbir sebebe dayanıp dayanmadığı değerlendirilmiştir. Kurul da yeterlik ispatının 2021 ve öncesine ait belgelerle sağlanabildiği durumlarda değerlendirme dışı bırakmanın hukuki bir dayanağı bulunmadığı kanaatine varmıştır.
Sonuç olarak, Kamu İhale Kurulu, teklif sahibinin deprem sebebiyle karşılaştığı olağanüstü koşulları dikkate alarak, 2022 yılına ait belgelerin sunulmaması sebebiyle teklifin elenmesini hukuka aykırı bulmuştur. Teklifin, 2021 ve önceki yıllara ait belgeler üzerinden değerlendirilerek ihale işlemlerinin yeniden yürütülmesine karar verilmiş, ayrıca lehine sonuç doğan başvuru nedeniyle başvuru bedelinin de iadesine hükmedilmiştir. Bu karar, ihale süreçlerinde şekil şartlarının katı yorumlanmasının önüne geçerken, olağanüstü durumlara duyarlı bir idari takdir yetkisi kullanımına örnek teşkil etmektedir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.