KÜNYE
- Toplantı No: 2024/049
- Gündem No: 14
- Karar Tarihi: 25.12.2024
- Karar No: 2024/UY.I-1726
- Başvuru Sahibi: Fetih Grup İç ve Dış Tic. Ltd. Şti.
- İhaleyi Yapan İdare: Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü Tesis Mühendislik Hizmetleri Dairesi Başkanlığı
- İKN: 2024/1231048
- İhale Adı: Hisarcık Dekapaj Sahası 1250 kVa Trafo Merkezi Yapım İşi
Özet
İhaleye birden fazla teklif verilmesi yasak fiil sayılır ancak geçici teminatın gelir kaydedilmesi mevzuatta öngörülmediği için teminat iade edilmelidir
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, kendisi ve şahıs şirketi üzerinden aynı ihaleye birden fazla teklif verilmesi nedeniyle yasak fiil ve davranışlarda bulunulduğu gerekçesiyle tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığını, geçici teminatlarının iade edilmediğini, ancak 4734 sayılı Kanun’da geçici teminatın gelir kaydedilmesine ilişkin açık hüküm bulunmadığını belirterek teminatlarının iadesini talep etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale konusu işin teknik içeriği ‘Hisarcık Dekapaj Sahası 1250 kVa Trafo Merkezi Yapım İşi’ olup, ihaleye 19 istekli katılmıştır. Başvuru sahibinin hem şahıs şirketi hem de limited şirket üzerinden aynı ihaleye teklif verdiği tespit edilmiştir. İhale sürecinde EKAP sisteminde yaşanan teknik aksaklıklar nedeniyle ihale tarihi ertelenmiş ve farklı tarihlerde teklif verilmiştir. Teklif tutarları aynı olmakla birlikte, 4734 sayılı Kanun’un 17’nci maddesinin (d) bendine göre birden fazla teklif verilmesi yasak fiil olarak kabul edilmiştir. Ancak, Kanun’da bu yasak fiil nedeniyle geçici teminatın gelir kaydedileceğine dair açık bir hüküm bulunmamaktadır. İdarenin hukuk müşavirliği de teminatların gelir kaydedilebileceği yönünde görüş vermişse de, ihalenin bu aşamasında teminatların henüz gelir kaydedilmediği ve serbest bırakılmadığı tespit edilmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: İhaleye birden fazla teklif verilmesi nedeniyle tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasında geçici teminatın gelir kaydedilmesi zorunlu mudur?
Cevap: Birden fazla teklif verilmesi yasağa uymayan bir durum olarak tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasını gerektirebilir; ancak mevzuat, bu yasak fiil nedeniyle geçici teminatların gelir kaydedilmesini açıkça düzenlememiştir. Bu nedenle, uygulamada geçici teminatların iade edilmesi ihtimali bulunmakta ve teminatların gelir kaydedilip kaydedilmemesi idarenin takdirine bırakılmamalıdır.
Soru: Birden fazla teklif veren isteklinin geçici teminatının gelir kaydedilip kaydedilmemesi hususunda mevzuat boşluğu varsa, idare nasıl hareket etmelidir?
Cevap: Mevzuatta geçici teminatın gelir kaydedilmesine ilişkin hüküm yoksa, idarelerin teminatı doğrudan gelir kaydetmesi uygun olmayabilir. Bu durumda, teminatların iade edilmesi ve ihale işlemlerinin mevzuata uygun şekilde yeniden yapılması gerekir. İdare hukuk müşavirliği görüşleri ise hukuki bağlayıcılığa sahip olmayıp, uygulamaya mevzuatın açık hükümleri yön verir.
Soru: İhaleye birden fazla teklifte bulunmanın yasak olması halinde, tekliflerin farklı tarihlerde verilmesi bu yasağın engelleyici unsuru olabilir mi?
Cevap: Tekliflerin farklı tarihlerde verilmesi, yasağın kapsamını değiştirmez; yasağın amacı aynı isteklinin veya ilgili gerçek/tüzel kişilerin birden fazla teklif sunarak rekabeti bozmasını engellemektir. İhale sürecindeki takvimsel değişiklikler veya EKAP sistem aksaklıkları, yasağın uygulanmasına mani teşkil etmez.
Soru: Birden fazla teklif verilmesi durumunda geçici teminatın gelir kaydedilmemesi ihale sürecine ne gibi etkiler doğurabilir?
Cevap: Geçici teminatın gelir kaydedilmemesi, söz konusu yasak fiilin yaptırımlarını sınırlı tutar ancak tekliflerin ihale dışı bırakılması ile rekabet ortamının korunması amaçlanır. Teminatın iadesi, ihale sürecinin taraflar açısından adil yürütülmesini sağlar ancak ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden yapılması gerekir.
Soru: Yasak fiil niteliğindeki bir durumda tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması ile teminatın gelir kaydedilmesi arasında nasıl bir hukuki ilişki bulunmalıdır?
Cevap: Tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması, yasak fiilin uygulamasında ceza mahiyetindeki bir yaptırım iken, geçici teminatın gelir kaydedilmesi ek mali bir yaptırım olarak mevzuatta açıkça hükme bağlanmadığı sürece uygulanmaması gerekir. Bu nedenle, ihale sürecinde teklifin yasak fiil nedeniyle elenmesi teminatın iadesinin önünde engel teşkil etmeyebilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: Başvuru sahibinin şahıs şirketi ve limited şirketi üzerinden aynı ihaleye birden fazla teklif vermesi ihalenin sonucunu nasıl etkilemiştir?
Cevap: Başvuru sahibinin birden fazla teklif vermesi nedeniyle teklifleri değerlendirme dışı bırakılmıştır. Bu durum mevzuata aykırı bir yasağın ihlali olarak kabul edilmiş ve tekliflerinin ihale işleminden çıkarılması kararlaştırılmıştır.
Soru: Birden fazla teklif verilmesi fiili nedeniyle başvuru sahibinin geçici teminatının gelir kaydedilip kaydedilmeyeceği hususunda nasıl bir karar verilmiştir?
Cevap: Yasada geçici teminatın gelir kaydedilmesine ilişkin açık bir hüküm bulunmadığından, başvuru sahibinin geçici teminatının gelir kaydedilmemesine ve iadenin gerçekleştirilmesine karar verilmiştir.
Soru: İhale sürecinde EKAP sistemindeki teknik aksaklıkların, başvuru sahibinin birden fazla teklif vermesi ve ihale sonucuna etkisi nedir?
Cevap: EKAP sistemindeki aksaklıklar nedeniyle ihale tarihi ertelenmiş ve teklifler farklı tarihlerde verilmiş olsa da, bu durum ihale işinin teknik içeriğini ve teklif tutarlarını etkilememiş; hukuki sonuçlar açısından başvuru sahibinin yasağa aykırı davranışı geçerli kalmıştır.
Soru: Kurul, ihalenin sonraki işlemleri hakkında ne karar vermiştir?
Cevap: Kurul, ihalenin mevzuata uygun şekilde yeniden gerçekleştirilmesine, yani ihale işlemlerinin baştan yapılmasına karar vermiştir. Böylece başvuru sahibinin geçici teminatının iade edilmesi sağlanmış ve ihale sürecinin şeffaflığı korunmuştur.
Detaylı Analiz
Başvuru konusu olayda, aynı gerçek kişinin yönetiminde bulunan iki ayrı şirket tarafından aynı ihaleye teklif verilmesi, kamu ihale mevzuatında açıkça yasaklanan fiiller arasında yer almakta olup, bu durumun ihalenin değerlendirme sürecine etkisi tartışma konusu olmuştur. Bu bağlamda, başvuru sahibinin hem şahıs şirketi hem de limited şirket üzerinden aynı ihalede teklif sunması, tekliflerin bütünüyle değerlendirme dışı bırakılmasına neden olmuş ve bu süreçte geçici teminatın akıbeti yönünden ayrıca bir uyuşmazlık doğmuştur. Temel tartışma noktası, tekliflerin değerlendirme dışı bırakılması kararının yanında, geçici teminatın gelir kaydedilip kaydedilemeyeceği konusunda açık mevzuat hükmünün bulunup bulunmadığıdır.
İhale sürecinde yaşanan bu durum, iş deneyimi belgeleri ya da yeterlik kriterlerinden ziyade isteklinin ihaleye katılım biçimine odaklanmaktadır. Dolayısıyla burada iş deneyimine dayalı bir yeterlik araştırmasından çok, teklif verme davranışının ihale sürecindeki meşruiyeti sorgulanmıştır. Farklı şirketler üzerinden verilen tekliflerin, aynı gerçek kişiye bağlılığı nedeniyle rekabeti bozucu nitelikte görülmesi, sürecin teknik değil hukuki niteliğini ön plana çıkarmaktadır. Bu yapı içinde iş deneyimi belgeleri değil, tekliflerdeki kimlik örtüşmesi ve bu yönüyle kamu ihale sistemine olan etkisi değerlendirmeye alınmıştır.
Olayın belirleyici yönlerinden biri, ihale sisteminde “esası etkileyen” unsurların ne şekilde tanımlanacağıdır. Bu vakada ihale tarihinin EKAP sistemindeki teknik sorunlar nedeniyle değişmiş olması ya da teklifler arasında belirgin bir tutarsal farklılığın bulunmaması, yasak fiilin özünü etkilememiştir. Kurul değerlendirmesinde bu detaylar tali unsur sayılmış, aynı kişinin yönetiminde bulunan şirketler eliyle birden fazla teklif verilmesi ise esaslı unsur olarak ele alınmıştır. Bu yaklaşım, hukuki değerlendirmenin özünün tekliflerin hangi tarihte verildiğinden çok, hangi iradeye dayandığına odaklandığını göstermektedir.
Kararın pilot ortak ya da iş ortaklığı yapısına değil, münferit olarak aynı kişiyle bağlantılı iki ayrı tüzel kişilik eliyle katılım sağlanmasına dayandığı görülmektedir. Dolayısıyla, burada pilot ortağın iş deneyimi veya yeterlik katkısı değil, ihale sürecinde aynı kişi tarafından verilen çoklu tekliflerin rekabete etkisi değerlendirilmiştir. Mevzuatın temel amacının rekabetin korunması olduğu dikkate alındığında, farklı şirketler üzerinden yapılan bu tekliflerin aynı merkezden yönlendirildiği tespiti, tekliflerin dışlanması için yeterli görülmüştür.
Kurul, kararında tekliflerin değerlendirme dışı bırakılmasını hukuken yerinde bulmuş, ancak aynı zamanda geçici teminatın gelir kaydedilmesine yönelik bir düzenleme bulunmaması nedeniyle başvuru sahibinin bu yöndeki talebini haklı görmüştür. İdarenin hukuk biriminin farklı değerlendirme yapması ise bağlayıcı addedilmemiştir. Nihai olarak, tekliflerin ihale işleminden çıkarılması uygun bulunurken, geçici teminatların gelir kaydedilmemesi yönünde karar verilmiş; böylece hem rekabet ilkesine uygunluk sağlanmış hem de kanuni yaptırımların sınırları içinde kalınmıştır. Bu durum, kamu ihale hukukunda yaptırımların yalnızca açık hükümlere dayanarak uygulanabileceğine ilişkin önemli bir içtihat olarak öne çıkmıştır.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.