KÜNYE
- Toplantı No: 2023/016
- Gündem No: 10
- Karar Tarihi: 01.03.2023
- Karar No: 2023/UY.II-417
- Başvuru Sahibi: Veysel Ol. İnş. Nak. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.
- İhaleyi Yapan İdare: Mardin Büyükşehir Belediye Başkanlığı Sağlık İşleri Daire Başkanlığı
- İKN: 2022/1312834
- İhale Adı: Mardin İli Genelinde Muhtelif Mezarlıkların Bakım ve Onarım İşi
Özet
Aşırı düşük teklif sorgulamasında mevzuata uygun olmayan analiz girdileri listesi eksikliği nedeniyle sorgulamanın iptali ve yeniden yapılması kararı
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibinin aşırı düşük teklif açıklamalarının mevzuata uygun olmadığını, imzaların sahte olduğunu, tevsik edici belgelerin sunulmadığını ve açıklamaların yeterli olmadığını iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
Kurul, Kamu İhale Genel Tebliği’nin ilgili maddelerine göre yaklaşık maliyetin %80’ini oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin analiz girdilerinin tutarlarının tespit edilmesi ve sorgulamaya tabi tutulacak iş kalemlerinin belirlenmesi gerektiğini; ayrıca, tutarı kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit veya altında olan analiz girdileri için açıklama istenmemesi gerektiğini; idarenin ise sorgulama yazısında bu analiz girdileri listesini sunmadığını tespit etmiştir. Bu eksiklik nedeniyle aşırı düşük teklif sorgulamasının usulüne uygun yapılmadığı sonucuna varılmıştır.
Genel Soru–Cevap
Soru: Aşırı düşük teklif açıklaması talebinde hangi analiz girdilerinin sorgulamaya tabi tutulacağı nasıl belirlenir ve neden bu liste önemlidir?
Cevap: Yaklaşık maliyetin en az %80’ini oluşturan iş kalemlerine ilişkin analiz girdilerinin tutarları tespit edilerek, bu kalemler içinde kar ve genel gider hariç analiz toplamının %3’üne eşit ve altında kalan girdiler sorgulama dışı bırakılır. Bu liste, hangi analiz girdilerinin teklif sahibinden açıklama alınacağı ve hangilerinin açıklama dışı kalacağı konusunda netlik sağlar. Liste sunulmaz veya hatalı hazırlanırsa, aşırı düşük teklif sorgulaması mevzuata uygun yapılmamış olur çünkü idarece hangi kalemlerin sorgulandığı belirsiz kalır.
Soru: Aşırı düşük tekliflerde yapılan açıklamaların doğruluğu ve yeterliliği değerlendirilirken idarenin sorgulama usulü neden önemlidir?
Cevap: Açıklamaların doğruluğu ancak mevzuata uygun ve usulüne göre yapılmış bir sorgulama neticesinde değerlendirilebilir. İdarenin sorgulama sürecinde, yasal yükümlülükleri yerine getirmemesi veya sorgulamaya tabi analiz girdilerinin tespitinde yanlışa düşmesi halinde, açıklamaların doğruluğu ve gerekçelendirilmesi incelenemez ya da sağlam bir sonuca varılamaz. Bu nedenle ilk aşamada sorgulama usulüne uygun yapılmalıdır.
Soru: Sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdilerinin tutarlarının %3’ün altında olması ne anlama gelir ve buna yönelik sorgulama nasıl yapılmalıdır?
Cevap: Tutarları yaklaşık maliyet içindeki %3’ü aşmayan analiz girdileri kar ve genel gider dışı bırakılarak sorgulamadan muaf tutulur çünkü bu kalemlerin toplam tutarı aşırı düşük teklif üzerinde belirleyici ve anlamlı bir etkisi bulunmaz. İdare sorgulama yazısında bu girdileri açıkça belirtip, açıklama talebinden muaf tutulduklarını ifade etmelidir. Bu uygulama açıklama talebini gereksiz yere genişletmemek, sorgulamayı somut ve ölçülebilir kılmak için gereklidir.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında usul hatası yapıldığında sonuç ne olur ve idarenin sorumluluğu nedir?
Cevap: Usule aykırı olarak yapılan sorgulama, özellikle gerekli analiz girdi listelerinin eksik sunulması halinde, sorgulamanın geçersiz sayılmasına ve işlemin iptal edilip yeniden yapılmasına yol açabilir. İdare, mevzuat çerçevesinde zorunlu bilgileri içeren yazı ve belgelerle sorgulamayı yapmakla yükümlüdür; yapmazsa veya eksik yaparsa bu durum sonuca doğrudan zarar verir ve işlemin tekrarlanması gerekir. Böylece ihalede adil, şeffaf ve hesap verilebilirlik sağlanır.
Soru: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasını mevzuata uygun yapmaması halinde itirazen şikayet başvuru bedelinin iadesi mümkün müdür?
Cevap: İdarenin usulsüz aşırı düşük teklif sorgulaması nedeniyle işlemin iptal edilip yeniden yapılması durumunda, önceden yatırılan itirazen şikayet başvuru bedelinin fazla olmasından söz edilebilir. Bu durumda, başvuru sahibinin yazılı talebi üzerine başvuru bedelinin iadesi mümkündür. Ancak iadenin gerçekleşebilmesi için Kurul kararına ve talebe uygunluk şarttır.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İdarenin aşırı düşük teklif açıklaması talebinde sorgulamaya tabi tutulmayacak analiz girdileri listesini sunmaması ne şekilde mevzuata aykırılık oluşturmuştur?
Cevap: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasında, Kamu İhale Genel Tebliği gereği, yaklaşık maliyetin %80’ini oluşturan iş kalemleri için analiz girdilerinin tutarlarını belirleyip sorgulamaya tabi tutulacak kalemlerle %3 veya altında tutarı bulunan analiz girdilerini içeren listeyi sunması zorunludur. Bu listelerin sunulmaması nedeniyle, hangi analiz girdileri hakkında açıklama talep edileceği ve hangilerinin açıklama dışı bırakılacağı netleşmediğinden sorgulama usulüne uygun yapılmamış sayılmıştır.
Soru: Ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibinin aşırı düşük teklif açıklamalarının imzalarının sahte olduğu iddiası, idarenin mevzuata uygun aşırı düşük teklif sorgulama yapmaması durumunda nasıl değerlendirilmiştir?
Cevap: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasını mevzuata uygun yapmaması nedeniyle, söz konusu açıklamaların sahte imzalarla yapıldığı iddiası inceleme konusu olmamış, çünkü temel usul eksikliği nedeniyle sorgulama işlemi geçersiz bulunup yeniden mevzuata uygun şekilde yapılamadan iddianın esasına girilmemiştir.
Soru: Kurul hangi gerekçeyle aşırı düşük teklif sorgulamasının yeniden yapılmasına karar vermiştir?
Cevap: Kurul, idarenin aşırı düşük teklif sorgulamasında açıklama istenmeyecek analiz girdileri listesi sunmaması sebebiyle Kamu İhale Genel Tebliği hükümlerine aykırı hareket edildiğini tespit etmiştir. Bu nedenle, mevzuata uygunluk sağlanması için sorgulamaya tabi analiz kalemlerinin ve sorgulamaya konu olmayan analiz girdilerinin net şekilde belirtilmesini zorunlu bularak sorgulamanın yeniden yapılmasına karar vermiştir.
Soru: İtirazen şikayet başvuru bedelinin iadesi neye bağlı ve hangi şartla gerçekleşmiştir?
Cevap: İtirazen şikayet başvuru bedelinin fazla ödenmiş olması, idarenin aşırı düşük teklif sorgulamasındaki usulsüzlük nedeniyle sorgulamanın iptal edilip yeniden yapılması sonucunda ortaya çıkmıştır. Bu bedelin yazılı talep halinde, Kurul kararı doğrultusunda iadesi hükme bağlanmıştır.
Detaylı Analiz
İhaleye yönelik uyuşmazlık, ekonomik açıdan en avantajlı teklifin aşırı düşük bulunduğu durumda yapılması gereken açıklama sürecine ilişkindir. Başvuru sahibi, söz konusu teklifin yeterli açıklamayla desteklenmediğini ve bu bağlamda imzaların sahte olduğu, belgelerin eksik olduğu gibi çeşitli iddialarda bulunmuştur. Ancak temel uyuşmazlık, idarenin aşırı düşük teklif sorgulamasına giriş yaparken, açıklama istenmeyecek analiz girdilerini açıkça belirtmemesi nedeniyle sürecin mevzuata uygun biçimde işletilmemiş olmasıdır. Bu nedenle yapılan değerlendirmenin hukuki geçerliliği sorgulanmış ve Kamu İhale Kurulu, öncelikle usul eksikliğine odaklanmıştır.
Mevcut ihalede sorgulama sürecinin dayanağını oluşturan analiz girdileri listesinin eksikliği, açıklama istenecek ve istenmeyecek kalemlerin ayrıştırılamamasına neden olmuştur. Halbuki, idarenin özellikle yaklaşık maliyetin büyük kısmını oluşturan iş kalemlerine ilişkin olarak hangi unsurların açıklama kapsamına dahil olduğunu ve hangi düşük tutarlı girdilerin sorgulama dışı bırakıldığını açıkça belirtmesi beklenir. Bu listeler, hangi analizlerin teklifin gerçekçiliğini göstermek için sorgulanacağı konusunda hem teklif sahibi hem de değerlendirme organı açısından belirleyicidir. İlgili belgelerin sunulmaması, sürecin bütünlüğünü zedeleyen nitelikte bir eksiklik olarak değerlendirilmiştir.
Esaslı unsur niteliğine sahip olan bu eksiklik, yalnızca şekli bir hata olarak yorumlanmamış; tam aksine açıklama sürecinin tamamını geçersiz kılacak nitelikte yapısal bir bozukluk olarak ele alınmıştır. Kurul, sorgulamanın dayanağı olan analiz listesi sunulmadan yapılan bir açıklama talebinin, hangi kalemler üzerinden açıklama isteneceği belirlenemediği için, açıklama sürecine güvenilirlik kazandırmadığı görüşündedir. Bu durumda, sonradan yapılacak açıklamaların içeriği incelenmeksizin işlemin tümden iptali yönüne gidilmiştir. Bu yaklaşım, usul eksikliklerinin esasın değerlendirilmesine engel olabileceğini net biçimde ortaya koymuştur.
Pilot ortağa ilişkin iş deneyimi ya da yeterlik belgeleri gibi unsurlar bu dosyada tartışmaya açılmamıştır. Değerlendirme tamamen aşırı düşük teklif sorgulaması süreciyle sınırlı kalmış ve herhangi bir adayın yeterlik veya iş deneyim durumuna ilişkin ayrı bir itiraz veya inceleme geliştirilmemiştir. Dolayısıyla firma ortaklık yapısı ya da pilot ortakla ilgili herhangi bir değerlendirme Kurul kararı ve başvuru kapsamında yer almamıştır.
Kamu İhale Kurulu, tüm değerlendirmesinde öncelikle usul yönünden belirgin eksikliklere odaklanmış, açıklamaların içeriğini bu eksiklik nedeniyle ele almamıştır. Aşırı düşük teklif açıklama süreci sağlıklı kurgulanmadığı için, bu eksikliği düzeltmeden yapılacak herhangi bir içerik değerlendirmesi isabetsiz bulunmuştur. Bu nedenle Kurul, açıklama talep yazısının, açıklama istenmeyecek analiz girdilerini de içerecek şekilde tekrar düzenlenmesini ve sorgulamanın sil baştan mevzuata uygun biçimde yürütülmesini gerekli görmüş; böylece hem süreçte şeffaflık sağlanması hem de tekliflerin sağlıklı değerlendirilmesi hedeflenmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.