KÜNYE
- Toplantı No: 2022/033
- Gündem No: 18
- Karar Tarihi: 22.06.2022
- Karar No: 2022/UY.I-744
- Başvuru Sahibi: Arhat Enerji A.Ş.
- İhaleyi Yapan İdare: T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı
- İKN: 2020/235331
- İhale Adı: Kahramanmaraş Karakuz Barajı Sulaması İnşaatı
Özet
Aşırı düşük teklif sorgulamasında nakliye mesafelerinin değişikliğinin gerekçesiz olması nedeniyle işlem iptal edilmiştir
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, aşırı düşük teklif açıklamalarında idarenin nakliye mesafelerini mevzuata uygun ve somut gerekçelere dayanmadan değiştirdiğini, bu nedenle sorgulamanın usulsüz olduğunu iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
Kurul, ihale dokümanında belirlenen ve ilk aşırı düşük teklif sorgulamasında kullanılan nakliye mesafelerinin yaklaşık maliyet hesabında esas alındığını, ikinci sorgulamada ise bu mesafelerin somut ve gerekçeli açıklama olmaksızın değiştirildiğini tespit etmiştir. Bu durumun 4734 sayılı Kanun’un saydamlık ilkesine aykırı olduğu ve ihale sürecinin eşit muamele ilkesine zarar verdiği değerlendirilmiştir. Ayrıca, yaklaşık maliyetin değiştirildiği ancak toplam tutarın sabit kaldığı, yapılan değişikliklerin düzeltici işlemle giderilebileceği sonucuna varılmıştır.
İdare Görüşü
İdare, nakliye mesafelerinin ihale dokümanındaki jeoloji raporu ve vaziyet planı dikkate alınarak yeniden ölçüldüğünü, bu nedenle mesafelerin değiştirildiğini ve yeni mesafelerle aşırı düşük teklif sorgulamasının yapıldığını belirtmiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında idarenin kullanacağı kriterlerin ihale dokümanıyla tutarlı olması neden önemlidir?
Cevap: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasında esas aldığı kriterlerin, özellikle yaklaşık maliyet hesabında kullanılan veriler ve ölçütlerin ihale dokümanındaki bilgilerle uyumlu olması saydamlık ve eşit muamele ilkeleri açısından önem taşır. Dokümanla çelişen veya gerekçelendirilmeden değiştirilen göstergeler, firmalar arasında haksız rekabete yol açabilir ve itirazlara neden olabilir. Bu nedenle, kriterler somut ve mevzuata uygun gerekçelere dayandırılmalı, değişiklikler açıkça belgelenmelidir.
Soru: İhale sürecinde yapılan aşırı düşük teklif sorgulamasında sonradan yapılan hesaplama değişikliklerinin toplam ihale bedeline etkisi nasıl değerlendirilmelidir?
Cevap: Yaklaşık maliyet hesabında değişiklik yapılırken toplam ihale bedelinin değişmemesi durumunda, yapılan düzeltmelerin sürecin devamı için makul ve düzeltilebilir nitelikte olduğu kabul edilebilir. Ancak bu tür değişikliklerin gerekçeleri ve dayanakları net olarak ortaya konmalıdır. Eğer toplam tutar sabit kalıyorsa ve değişiklik saydamlıkla uyuşuyorsa, işlem devam ettirilebilir; aksi takdirde süreç iptale kadar varabilir.
Soru: İdare, aşırı düşük teklif sorgulamasında nakliye mesafelerini yeniden belirlerken hangi unsurlara dikkat etmelidir?
Cevap: Nakliye mesafelerinin yeniden belirlenmesinde, ihale dokümanında yer alan veriler (örneğin jeoloji raporu, vaziyet planı) esas alınmalı ve somut ölçümlerle desteklenmelidir. Ayrıca, mesafe değişiklikleriyle ilgili gerekçeler açık ve yazılı olarak dokümante edilmelidir. Gerekçesiz veya somut olmayan hesaplamalar, sorgulamanın usulsüzlüğüne yol açabileceğinden, idareler titizlikle hareket etmelidir.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında ilk belirlenen kriterlerin sonrasında değiştirilmesi durumunda izlenmesi gereken yöntem nedir?
Cevap: İlk aşamada belirlenen kriterlerden önemli bir neden olmaksızın veya somut delil göstermeksizin sapılması, saydamlık ve eşit muamele ilkeleri açısından sorun yaratır. Böyle bir durumda, kriterlerin yeniden belirlenmesi gerekiyorsa idare, değişikliğin gerekçelerini açıkça ortaya koymalı, tarafları bilgilendirmeli ve işlemi düzeltici nitelikte yürütmelidir. Aksi takdirde yapılan sorgulama mevzuata aykırı sayılabilir.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında somut delil olmadan yapılan değişiklikler ihale sürecinde ne tür hukuki sonuçlara yol açabilir?
Cevap: Somut delil veya gerekçe gösterilmeden yapılan değişiklikler, ihale sürecinde saydamlık ve eşit muamele ilkelerine aykırılık oluşturur. Bu durum, işlemin iptali veya ihale sürecinin usule aykırı yürütülmesi sonucu oluşan itirazların kabulü ile sonuçlanabilir. Ancak kimi durumlarda, Kurullar söz konusu aykırılıkları düzeltilebilir işlem olarak değerlendirip düzeltilmesini ve ihalenin sürdürülebilmesini de kararlaştırabilmektedir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasında nakliye mesafelerini ikinci aşamada değiştirmesi neden usulsüz bulunmuştur?
Cevap: İdarenin nakliye mesafelerini ikinci aşamada somut veri ve gerekçe göstermeksizin, ihale dokümanındaki yaklaşık maliyet hesabına aykırı şekilde değiştirmesi usulsüzdür. Bu durum saydamlık ve eşit muamele ilkelerine zarar vermiştir.
Soru: Yaklaşık maliyet hesabında kullanılan mesafelerin değişmesi, ihale sürecinin hangi ilkesine aykırılık oluşturmuştur?
Cevap: Yaklaşık maliyet hesabında kullanılan mesafelerin gerekçesiz değiştirilmesi ihale sürecinde saydamlık ve eşit muamele ilkelerine aykırılık oluşturmuştur.
Soru: Kurul, ihale sürecinde ortaya çıkan mevzuata aykırılığı nasıl gidermiştir?
Cevap: Kurul, ihale sürecinde mevzuata aykırılığı düzeltici işlem kapsamında değerlendirerek, aşırı düşük teklif sorgulamasının ilk olarak belirlenen nakliye mesafeleri esas alınarak yeniden yapılmasına karar vermiştir.
Soru: Yaklaşık maliyet hesabında yapılan nakliye mesafesi değişikliğinin toplam ihale tutarına etkisi nasıl değerlendirilmiştir?
Cevap: Yaklaşık maliyet hesabındaki nakliye mesafelerinin değiştirilmesine rağmen toplam tutarın sabit kaldığı, bu nedenle söz konusu değişikliğin ihale sürecinde düzeltilmesi mümkün bulunmuştur.
Detaylı Analiz
İhale sürecinde ortaya çıkan uyuşmazlık, aşırı düşük teklif açıklamaları kapsamında bazı iş kalemlerine ilişkin nakliye mesafelerinin idare tarafından ilk belirlenenin dışında, gerekçesiz biçimde değiştirilmesine dayanmaktadır. Başvuru sahibi, bu değişikliğin ihale dokümanında yer alan verilere ve ilk sorgulama esaslarına aykırı olduğunu, işlemin somut bir temele dayanmadığını belirterek, idarenin gerçekleştirdiği aşırı düşük teklif sorgulamasının sağlıklı yürütülmediğini ileri sürmüştür. İdare ise bu değişikliklerin jeoloji raporu ve vaziyet planına dayanılarak yapıldığını iddia etmekle birlikte, bu beyanın somut verilerle desteklenmediği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta tartışmalı olan temel nokta, iş deneyimi ya da teklif kapsamında sunulan belgelerden çok, değerlendirme ölçütlerinin sonradan ve gerekçesiz biçimde değiştirilmesidir. İlk aşırı düşük teklif sorgulamasında yaklaşık maliyet hesabına esas alınan nakliye mesafeleri sonraki aşamada farklılaştırılmış; ancak bu değişimin teknik ya da objektif bir dayanağa ilişkin herhangi bir açıklama belgeye yansıtılmamıştır. Bu durum, tekliflerin kıyaslanmasında esas alınan kriterlerin tutarlılığını ortadan kaldırmakta; firmalar arasındaki dengeyi bozacak nitelikte değerlendirilmiştir.
Vakada esaslı unsur kavramı, yaklaşık maliyetin hesaplanmasıyla bağlantılı olarak karşımıza çıkmaktadır. İhale dokümanında yer alan veriler doğrultusunda belirlenmiş nakliye mesafeleri, teklif açıklamalarının temel dayanağını oluşturmaktadır. Bu nedenle, söz konusu ölçütlerin gerekçe sunulmaksızın değiştirilmesi, hem saydamlık hem de eşit muamele ilkelerinin zedelenmesine neden olmaktadır. Değiştirilen bu mesafeler, açıklanan tekliflerin değerlendirilmesinde doğrudan etkili olduğundan, sürecin esas unsurlarından biri haline gelmiş ve işlem bütününün nesnelliğini sarsmıştır.
Kurulun değerlendirmesinde, idarenin işlemi düzeltilebilir nitelikte bir aykırılık olarak görülmüş; çünkü yaklaşık maliyette yapılan değişikliklere rağmen toplam tutarın sabit kaldığı tespit edilmiştir. Bu çerçevede, pilot ortak ya da diğer katılımcılar yönünden deneyim ya da teklif yeterlilik değerlendirmesi yapılmamış, yalnızca teklif açıklamalarında kullanılan mesafelerin teknik gerekçeye dayandırılmadan değiştirilmiş olması esas alınmıştır. Dolayısıyla, bu kararda pilot ortak bakımından iş deneyimi yönünden bir tartışma bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, Kurul, ikinci aşamada kullanılan mesafelerin ihale dokümanı ve ilk sorgulama esaslarıyla uyumsuz olduğu, bu değişikliklerin objektif temele dayanmadığı ve şeffaflık ilkesini ihlal ettiği sonucuna varmıştır. Ancak bu ihlalin ihalenin tümünü geçersiz kılacak ağırlıkta olmadığı, düzeltici işlemle giderilebileceği değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, ihalenin ilk belirlenen mesafeler esas alınarak yapılan aşırı düşük teklif sorgulaması çerçevesinde yeniden değerlendirilmesine ve sonraki işlemlerin buna uygun yürütülmesine karar verilmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.