KÜNYE
- Toplantı No: 2023/009
- Gündem No: 65
- Karar Tarihi: 25.01.2023
- Karar No: 2023/UY.II-231
- Başvuru Sahibi: Feyzi DEMİRKOL - Arıtek Yapı Med. Mad. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı
- İhaleyi Yapan İdare: Onikişubat Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğü
- İKN: 2022/1126593
- İhale Adı: Expo2023 Alanı Çalışma Sahasına Sır Barajı Rezervuar Kıyısında Taşkın Seddesi
Özet
Aşırı düşük teklif sorgulamasının usulüne uygun yapılmaması nedeniyle işlemin yeniden yapılmasına karar verildi
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ihale üzerinde bırakılan isteklinin aşırı düşük teklif açıklamasının usule ve mevzuata aykırı olduğunu, nakliye, işçilik ve makine giderlerinin uygun şekilde açıklanmadığını, analizlerin yeterli detayda olmadığını ve aşırı düşük teklif sorgulamasının yeniden yapılması gerektiğini talep etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
Kurul, ihale konusu işin yapım işlerinden oluştuğunu, yaklaşık maliyet içindeki iş kalemlerinin %80’lik kısmına ilişkin ayrıntılı analizlerin istenmesi gerektiğini, ancak idarenin aşırı düşük teklif açıklamasında iş kalemlerini temel girdilere (işçilik, mazot, malzeme, makine amortismanı vb.) ayrıştırmadığını, analiz formatlarının Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1 maddesine uygun olarak düzenlenmediğini tespit etmiştir. Bu nedenle sorgulamanın usulüne uygun yapılmadığı ve açıklamaların sağlıklı değerlendirilemediği sonucuna varılmıştır.
Genel Soru–Cevap
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında temel analiz girdilerine nasıl bir ayrıştırma yapılmalıdır?
Cevap: Sorgulamada teklif tutarı, işçilik, malzeme, makine amortismanı, nakliye gibi temel maliyet unsurlarına ayrıştırılmalı; bu girdilerin tutarları ve dayanakları ayrı ayrı gösterilmelidir. Bu yaklaşım, teklifin gerçekçi olup olmadığını somut verilerle değerlendirmeye olanak sağlar. Sadece toplam fiyat veya iş kalemlerinin genel tutarlarını bildirmek yeterli bulunmayabilir.
Soru: İdarelerin aşırı düşük teklif sorgulamasında kullandıkları analiz formatlarında nelere dikkat edilmelidir?
Cevap: Analiz formatları, Kamu İhale Genel Tebliği’nde belirtilen asgari bilgileri içermeli ve iş kalemleri ile temel maliyet unsurlarını açıkça göstermelidir. Formatlarda excel veya tablo düzeni bulunmalı, işçilik, malzeme ve makine vb. giderler ayrıştırılmalı; belirsizlikler ve genel ifadelerden kaçınılmalıdır. Yetersiz veya genel formatlar sorgulamanın usulüne uygun yapılmaması sonucunu doğurabilir.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında açıklama istenmesi gereken yaklaşık maliyet kapsamı nedir?
Cevap: Yaklaşık maliyetin en az %80’lik iş kalemleri kapsamındaki maliyet unsurları için detaylı açıklama talep edilmelidir. Bu kapsam, işin önem ve ağırlığına göre değerlendirilir. Genel veya kısmi açıklamalar, sorgulamanın yeterince derinlemesine yapılmadığı anlamına gelebilir.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasının usulüne uygun yapılmaması idari işlemlere nasıl yansır?
Cevap: Usulüne uygun yapılmayan sorgulamalar sonucunda, ihale işleminin iptal edilmesi ve sorgulamanın yeniden, mevzuata uygun şekilde yapılması gerekebilir. Bu durum hem idarenin hem de isteklilerin hak kaybını önlemek amacıyla uygulanır. Ayrıca, bu aşamada yapılan hatalar itiraz ve başvurulara zemin hazırlayabilir.
Soru: Mükerrer başvuru bedeli ödemesi durumunda hangi işlemler yapılmalıdır?
Cevap: İdare veya Kurul, mükerrer yatırılan başvuru bedelinin iadesine karar verebilir. Bu karar, başvuru sahibinin haksız yere fazla ödeme yapmasının önüne geçmek amacıyla alınır. Ancak iade usulü ve şartları başvuru sürecine göre değişebilir; bu konuda net düzenleme bulunmalıdır.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İdare aşırı düşük teklif sorgulamasında hangi usul hatalarını yapmıştır?
Cevap: İdare, aşırı düşük teklif sorgulamasında iş kalemlerini temel analiz girdilerine ayrıştırmamış, işçilik, nakliye ve makine gibi giderleri ayrı ayrı açıklamamış ve analiz formatını Kamu İhale Genel Tebliği’ne uygun olarak düzenlememiştir. Bu nedenle sorgulama usulüne uygun yapılmamıştır.
Soru: Kurul, sorgulamanın usulüne uygun yapılmaması nedeniyle hangi kararı vermiştir?
Cevap: Kurul, aşırı düşük teklif sorgulamasının Kamu İhale Genel Tebliği hükümlerine uygun olarak temel analiz girdilerine ayrıştırılarak yeniden yapılmasına ve sonrasında ihale işlemlerinin mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmesine karar vermiştir.
Soru: Başvuru sahibinin talebi sonucunda mükerrer başvuru bedeliyle ilgili ne karar verilmiştir?
Cevap: Kurul, başvuru sahibinin mükerrer yatırdığı başvuru bedelinin iadesine karar vermiştir.
Soru: Yaklaşık maliyetin hangi kısmıyla ilgili ayrıntılı aşırı düşük teklif açıklaması istenmelidir ve idare buna nasıl davranmıştır?
Cevap: Yaklaşık maliyet içindeki iş kalemlerinin en az %80’lik kısmına ilişkin ayrıntılı açıklama istenmelidir. İdare ise bu ayrıntı seviyesinde açıklama yapmamış, temel analiz girdilerine ayrıştırma yapmadan genel bir sorgulamaya yönelmiştir.
Detaylı Analiz
İhaleye yönelik şikâyetin temelini, üzerinde ihale bırakılan isteklinin sunmuş olduğu aşırı düşük teklif açıklamasının biçim ve içerik açısından mevzuata aykırı düzenlenmiş olması oluşturmuştur. Başvuru sahibi, teklifin dayanaklarının açık ve detaylı olarak ortaya konmadığını, özellikle de maliyet kalemlerinin — işçilik, makine giderleri ve nakliye gibi — ayrıştırılmış biçimde sunulmadığını ileri sürmekle, yapılmış olan sorgulamanın sağlıklı ve karşılaştırmaya elverişli bir analiz olanağı vermediğini belirtmiştir. Bu çerçevede, uyuşmazlık, ihale komisyonunun teklif değerlendirme sürecinde izlediği yöntemin usule uygun olup olmadığı noktasında şekillenmiştir.
İhale sürecinde tartışılan esas meselelerden biri, açıklamaların yeterli analitik derinlik taşımaması, yani iş kalemlerinin maliyet unsurlarına indirgenmeden sunulmasıdır. İhalenin yapım işi niteliği taşıdığı göz önünde bulundurulduğunda, gerek teklifin ciddiyeti gerekse maliyetin gerçekçilik düzeyi, yalnızca kalem toplamlarından değil, o kalemlerin kendi üretim süreçlerine ilişkin ayrıntılı bilgi ve belgelerden anlaşılabilir hale gelmeliydi. Ancak idare, yaklaşık maliyetin %80’lik kısmını oluşturan iş kalemleri açısından yeterli derinlikte bir açıklama istememiş ve teklifin dayanaklarının, kıstas alınabilecek tutarlı bir formatta ayrıştırılmasını sağlamamıştır.
Dosyada öne çıkan bir başka hukuki düğüm noktası, “esaslı unsur” değerlendirmesine ilişkindir. Her ne kadar açıklamalarda yer verilen fiyatlar ve kalem dökümleri bulunsa da, bunların altında yatan girdilerin net biçimde ortaya konmamış olması, açıklamanın esaslı unsurlar bakımından eksik değerlendirilmesine yol açmıştır. İhale hukukunda, esaslı unsurların eksikliği, sadece şekilsel değil, değerlendirme sonucunu doğrudan etkileyen bir nitelik arz etmektedir. Nitekim bu vakada da açıklamaların bütüncül bir değerlendirmeye olanak vermeyen biçimde düzenlenmiş olması, teklifin gerçek maliyetini yansıttığının denetlenememesi sonucunu doğurmuştur.
Bu tür iş kalemleriyle ilgili açıklamalarda pilot ortağın teknik veya mali yeterliliğini desteklemesi beklenen unsurlar da sorgulama kapsamında belirsiz kalmıştır. Kurul değerlendirmesinde spesifik olarak pilot ortağa özgü bir yeterlilik eksikliği yönünde bulgu tespit edilmemekle birlikte, teklif açıklamasında yer alan maliyet unsurlarının tüm ortakları bağlayan nitelikte somut ve temellendirilmiş bilgilerle desteklenmemiş oluşu, değerlendirmelerin sıhhatine etki etmiştir. Bu durum, ortaklar arasındaki yüklenim oranlarının maliyet yansımaları üzerinden analizinin yapılamamasına da yol açmıştır.
Sonuç olarak Kamu İhale Kurulu, idarece gerçekleştirilen aşırı düşük teklif sorgulamasının hem içeriksel hem de teknik açıdan mevzuattaki çerçeveye uymadığını ortaya koymuş; bu nedenle işlemin yeniden, temel maliyet unsurlarına ayrıştırmak suretiyle yapılmasına karar vermiştir. Açıklamaların sağlıklı bir değerlendirmeye zemin oluşturmadığı, sunulan formatın Tebliğ’de yer alan asgari koşulları taşımadığı; dolayısıyla ihale işlemlerine devam edilebilmesi için bu eksikliğin giderilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. Bununla birlikte mükerrer başvuru bedelinin de iadesine hükmedilerek taraflar açısından hak kaybı oluşmasının önüne geçilmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.