KÜNYE
- Toplantı No: 2022/056
- Gündem No: 34
- Karar Tarihi: 30.11.2022
- Karar No: 2022/UY.II-1499
- Başvuru Sahibi: Hakan ABANOZ
- İhaleyi Yapan İdare: Maçka Orman İşletme Müdürlüğü
- İKN: 2022/973635
- İhale Adı: Maçka Orman İşletme Müdürlüğü Bina Arkası Şev Stabilite Analizi ve Duvar Projesine Uygun Yapım İşi
Özet
Aşırı düşük teklif sorgulamasında usul eksikliği nedeniyle yeniden açıklama istenmesine karar verildi
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, aşırı düşük teklif açıklamasında metraj değişiklikleri, nakliye hesaplarının eksikliği, işçilik ve rayiç oranlarının düşük olması, sözleşme giderleri ve kâr oranlarının eksik hesaplanması nedeniyle teklifin piyasa koşullarına uygun olmadığını, ayrıca sınır değer katsayısının uygulanmasını ve teknik personelin yeterliliğini sorgulamıştır.
Kurul Değerlendirmesi
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 38.1 ve 45.1 maddeleri uyarınca yaklaşık maliyetin hesaplanmasında iş kalemlerinin oranlarının belirlenmesi, sorgulamaya tabi iş kalemlerinin tespiti ve analiz girdilerinin ayrıntılı olarak hazırlanması gerekmektedir. İnceleme sonucunda idarenin, sıralı iş kalemleri/grupları listesi ve sıralı analiz girdileri tablosunu hazırlamadığı, açıklama istenilmeyecek analiz girdileri listesini oluşturmadığı ve aşırı düşük teklif sorgulamasını usulüne uygun yapmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, işçilik girdilerinin açıklama kapsamından çıkarılamayacağı ve analizlerin temel girdilere kadar ayrıştırılarak yapılması gerektiği belirtilmiştir.
İdare Görüşü
İdare, aşırı düşük teklif sorgulamasını yapmış ve sınır değerin altında teklif veren istekli üzerinde bırakılmıştır; teknik personelin yeterliliği ve sınır değer katsayısı uygulaması hakkında açıklama yapmıştır.
Genel Soru–Cevap
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında yaklaşık maliyetin iş kalemlerine göre dağılımı neden önemlidir ve bu dağılım nasıl kullanılmalıdır?
Cevap: Yaklaşık maliyet hesaplamasında, iş kalemleri veya iş kalem grupları bazında oranların belirlenmesi gerekir. Bu dağılım, aşırı düşük teklif analizinde hangi kısımların sorgulamaya tabi tutulacağını tespit etmek için temel oluşturur. Sorgulamada; idare, bu iş kalemlerini ve karşılık gelen analiz girdilerini ayrıntılı olarak gösteren tablolar hazırlamalı ve ihale dosyasında ilgili taraflara sunmalıdır. Böylece, tekliflerdeki uygunluk veya aşırı düşüklük bu temel üzerinden somut ve şeffaf şekilde incelenebilir. Dağıtım yapılmadan veya tablolar hazırlanmadan sorgulama, değerlendirme ve itiraz süreçlerinde hukuki sorunlar doğabilir.
Soru: İdare, aşırı düşük teklif sorgulaması yaparken hangi analiz girdilerini açıklama kapsamına almalı, hangilerini çıkarabilir?
Cevap: Aşırı düşük teklif sorgulamasında analiz girdileri temel bileşenlere kadar ayrıştırılmalı; işçilik, malzeme, nakliye, sözleşme giderleri, kâr oranları gibi girdiler ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Mevzuatta, işçilik gibi temel girdilerin açıklama kapsamından çıkarılması genellikle mümkün değildir; bunlar sorgulamaya tabi tutulmalıdır. İdare, açıklama istenilmeyecek girdileri belirleyip listeleyebilir ancak bu liste somut ve gerekçeli olmalı, genel kabul görmüş piyasa ve teknik gerçeklerle uyumlu olmalıdır. Aksi halde sorgulama prosedüründe usulsüzlük oluşur.
Soru: Sınır değerin altında teklif veren istekliye yeniden açıklama istenmesinin hukuki dayanakları ve etkileri nelerdir?
Cevap: Aşırı düşük teklif sorgulamasında, idarenin mecburen usul ve esaslara uygun olarak analiz yapması gerekir. Eğer sorgulama eksik veya usulsüz yapılırsa, verilen açıklamalar hukuken geçerli sayılmaz. Bu durumda, sınır değerin altında teklif veren istekliye yeniden açıklama talep edilmesi zorunludur. Bu işlem, ihalenin şeffaflığı ve objektifliği açısından elzemdir ve idarenin ilerleyen aşamalarda yapacağı değerlendirmelerin hukuka uygunluğunu sağlar. Usulüne uygun yapılmayan sorgulama halinde itiraz, işlemin iptali veya taşıdığı hukuki riskler artabilir.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulaması sürecinde itirazen şikâyet aşamasında ileri sürülmeyen iddialar nasıl değerlendirilir?
Cevap: İtirazen şikâyet prosedüründe, iddiaların öncelikle idareye şikâyet aşamasında iletilmiş olması beklenir. İlk kez itirazen şikâyet bünyesinde ileri sürülen, idareye zamanında bildirilmemiş iddialar çoğunlukla usul eksikliği nedeniyle inceleme dışı bırakılır. Bu yaklaşım, ihale sürecinde tarafların zamanında ve etkin şekilde itiraz haklarını kullanmalarına, sürecin etkin yürütülmesine hizmet eder. Dolayısıyla, iddiaların süresi içinde ve doğru mercii önünde ileri sürülmesi uygulamada kritik öneme sahiptir.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında gerekli analiz tablolarının hazırlanması ve açıklanması neden sıklıkla tereddüt ve hata konusu olmaktadır?
Cevap: İdarelerin iş kalemleri ve analiz girdilerinin ayrıntılı ve anlaşılır tablolarını hazırlaması karmaşık ve teknik bir süreçtir. Bu kapsamda hangi iş kalemlerinin sorgulanacağı, analiz girdilerinin nasıl detaylandırılacağı ve hangi girdilerin açıklama kapsamından çıkarılabileceği konusunda tezler ve uygulama farklılıkları oluşabilir. Eksik veya yetersiz tablo düzenlenmesi, açıklama istenmeyen girdilerin yanlış belirlenmesi nedeniyle ihalelerde itirazlar artmaktadır. Bu nedenle, mevzuatın amacına uygun, objektif ve detaylı analiz tablolarıyla aşırı düşük teklif sorgulamasının yapılması, uygulamada sıklıkla tereddüt yaratmakla birlikte ihale sürecinin şeffaflığı ve adilliği için temel gerekliliktir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasında hangi usul eksiklikleri tespit edilmiştir?
Cevap: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasında, sıralı iş kalemleri veya iş kalem gruplarını gösteren listeyi ve analiz girdilerinin detaylı tablosunu hazırlamaması, ayrıca açıklama istenilmeyecek analiz girdileri listesini oluşturmayıp işçilik girdilerini açıklama kapsamından çıkarma yönünde işlem yapması tespit edilmiştir. Bu nedenle sorgulama usulüne uygun yapılmamıştır.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında işçilik girdilerinin durumu nedir ve bu vakada nasıl değerlendirilmiştir?
Cevap: Bu vakada işçilik girdileri aşırı düşük teklif açıklaması dışında tutulmamalıdır. İdare tarafından işçilik girdilerinin analiz kapsamından çıkarılması mevzuat hükümlerine aykırı bulunmuştur; işçilik girdileri temel analiz girdilerine kadar ayrıştırılarak sorgulanmak zorundadır.
Soru: İdare tarafından sınır değerin altında teklif veren istekliden aşırı düşük teklif açıklamasının yeniden istenmesine ilişkin karar neden verilmiştir?
Cevap: İdarenin ilk aşırı düşük teklif sorgulamasını mevzuata ve Kamu İhale Genel Tebliği hükümlerine uygun yapmamış olması nedeniyle, yapılan sorgulama usulsüz kabul edilmiş ve sınır değerin altında teklif veren istekliye açıklamaların yeniden, usulüne uygun şekilde istenmesi zorunlu görülmüştür.
Soru: İtirazen şikâyet aşamasında ilk kez ileri sürülen iddiaların durumu ne olmuştur?
Cevap: İtirazen şikâyet başvurusunda sonradan, şikâyet aşamasında idareye belirtilmeyen iddialar süresinde ileri sürülmediği için inceleme dışı bırakılmış; bu iddialar dikkate alınmamıştır.
Detaylı Analiz
Aşırı düşük teklif sorgulamasına ilişkin bu vakada, ihale süreci içinde yapılan teknik ve idari işlemlerin mevzuata uygunluğu sorgulanmıştır. Uyuşmazlık, özellikle sınır değerin altında teklif sunan isteklinin sunduğu fiyatın makul olup olmadığının belirlenmesi sürecinde yaşanan usule aykırılıklar etrafında şekillenmiştir. Başvuru sahibi; metraj hesapları, nakliye, işçilik oranları, sözleşme giderleri ve kâr oranlarındaki eksiklikler nedeniyle teklifin piyasa gerçeklerinden uzak olduğunu ileri sürmüş ve ayrıca sınır değer hesabı ile teknik personel yeterliliğine ilişkin bazı eksiklikleri gündeme getirmiştir. Ancak ağırlıklı şikâyet konusu, aşırı düşük teklif açıklamasının değerlendirilmesinde idarenin izlediği yöntemin uygunluğu olmuştur.
İdarenin teklif değerlendirme sürecinde yapması gereken aşırı düşük teklif sorgulaması, iş kalemleri ve bu kalemlere ilişkin analiz girdileri üzerinden yürütülmelidir. Ancak incelemede, idarenin bu işlemi yürütürken Kamu İhale Genel Tebliği’nde öngörülen teknik hazırlıkları tam olarak yerine getirmediği anlaşılmıştır. Özellikle, sıralı iş kalemleri ve iş kalemi gruplarını gösteren liste ile bunlara ait analiz girdilerini içeren tablo hazırlanmamış, ayrıca bazı analiz girdilerinin açıklama dışı bırakıldığı, bu kapsamda işçilik girdilerinin de değerlendirme dışında tutulduğu belirlenmiştir. Bu eksiklikler, değerlendirme sürecinin objektifliğini ve şeffaflığını zedelemiş; teklifin fiyat bileşenleri açısından sağlıklı bir çözümleme yapılmasını engellemiştir.
Bu vakada esaslı unsur kavramı, açıklama istenilecek ve istenilmeyecek analiz girdilerinin tespitinde ortaya çıkmıştır. Tebliğ doğrultusunda işçilik gibi temel maliyet unsurları esaslı kabul edildiğinden, bu girdilerin açıklama dışı tutulması teklifin gerçekçi olup olmadığına ilişkin değerlendirmeyi sakatlamaktadır. Kamu İhale Kurumu, işçilik girdilerinin analiz kapsamı dışında bırakılmasını bu açıdan mevzuata aykırı bulmuştur. Dolayısıyla, teklifin mali dayanaklarının esaslı içeriğe dayanmadan sorgulanması, aşırı düşük teklif değerlendirme işlemini geçersiz kılan bir unsur olarak ele alınmıştır.
Her ne kadar vakada pilot ortağa ilişkin iş deneyim belgesiyle bağlantılı özel bir değerlendirme bulunmasa da, kararın genel çerçevesinde teklif sahibinin teknik yeterliliğine ilişkin iddialar yer almakta ve bu iddiaların süresinde ileri sürülmediği için dikkate alınmadığı ifade edilmektedir. Buradan hareketle, pilot ortağa ya da diğer ortaklara ait yeterlik belgeleri kapsamındaki iddiaların, ihale sürecindeki aşamalarda usulün gözetilerek sunulması gerektiği vurgulanmaktadır.
Sonuç olarak Kurul, idarenin yaptığı aşırı düşük teklif sorgulamasının teknik ve usuli boyutlarda yetersiz kaldığını tespit etmiş ve teklifin dayanaklarının tekrar, bu kez usule uygun hazırlanacak analiz tablolarıyla sorguya açılmasına karar vermiştir. Bu bağlamda, şeffaf ve denetlenebilir bir ihale süreci için, idarenin yalnızca değerlendirme yaparken değil, bu değerlendirmeye zemin oluşturacak hesaplamaları da eksiksiz ve kurallara uygun biçimde hazırlaması gerektiği görüşü benimsenmiştir. Ayrıca, şikâyet sürecinde öne sürülmeyen yeni iddiaların itirazen şikâyet aşamasında dikkate alınamayacağı sonucuna varılmıştır.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.