KÜNYE
- Toplantı No: 2021/022
- Gündem No: 36
- Karar Tarihi: 02.06.2021
- Karar No: 2021/UY.II-1107
- Başvuru Sahibi: İlba Mimarlık İnş. Turz. Nakl. Tic. San. Ltd. Şti. - İn-Sel İnş. Mimarlık Turz. Nakl. Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı
- İhaleyi Yapan İdare: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü İçmesuyu Dairesi Başkanlığı
- İKN: 2020/444147
- İhale Adı: Adıyaman-Recep İçmesuyu İsale Hattı
Özet
Aşırı düşük teklif sorgulamasında analiz formatlarının mevzuata uygun hazırlanmayışı nedeniyle ihalenin usulüne uygun yürütülmediği tespitiyle düzeltici işlem kararı verildi
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ihale üzerinde bırakılan iş ortaklığının pilot ortağının ihale tarihinden sonra unvan ve ortaklık yapısında değişiklik yapmasının, aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata aykırı hazırlanmasının ve analiz formatlarının usulüne uygun olmamasının ihalenin iptalini ve kendilerinin ihalenin üzerinde bırakılmasını talep etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
Kurul, işin yapım amacı ve teknik içeriği açısından yaklaşık maliyetin %80’ini oluşturan iş kalemleri ve bunlara ilişkin toplam 73 analiz girdisinin sorgulamaya tabi tutulduğunu, ancak idarenin açıklama istenilen/istenilmeyen analiz girdilerini iş kalemi bazında belirleyip temel girdilere (işçilik, mazot, malzeme, makine amortismanı vb.) ayrıştırmadığını tespit etmiştir. Bu durumun Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.2.2 maddesine ve ilgili mevzuata aykırı olduğu, dolayısıyla aşırı düşük teklif sorgulamasının usulüne uygun yapılmadığı sonucuna varılmıştır.
Genel Soru–Cevap
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında analiz formatlarının temel girdilere ayrıştırılması neden önemlidir?
Cevap: Aşırı düşük teklif sorgulamasında analiz formatlarının temel girdilere (işçilik, malzeme, makine amortismanı vb.) ayrıştırılması, teklifin gerçekçiliğinin objektif olarak değerlendirilmesini sağlar. İş kalemi bazında hazırlanması halinde, teklif bileşenlerinin detaylı ve karşılaştırılabilir analizinin yapılması zorlaşır, bu da sorgulamanın usulüne uygunluğunu olumsuz etkileyebilir.
Soru: Aşırı düşük teklif açıklamasında açıklama istenilen ve istenilmeyen analiz girdilerinin belirlenmesinde nelere dikkat edilmelidir?
Cevap: Açıklama istenilecek ve istenilmeyecek analiz girdileri, mevzuat ve tebliğlerde belirtilen kriterlere uygun olarak objektif şekilde seçilmelidir. Keyfi veya mevzuata aykırı seçimler, sorgulamanın usulüne aykırı yapılmasına sebep olabilir ve ihalenin iptaline ya da işlemin geri çevrilmesine yol açabilir.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında mevzuata aykırı analiz formatları kullanılması durumunda idarenin sorumluluğu nedir?
Cevap: İdare, analiz formatlarını mevzuata uygun şekilde temel girdilere ayrıştırarak hazırlamak ve açıklama istenilen/istenilmeyen unsurları doğru belirlemekle yükümlüdür. Mevzuata aykırı hazırlanan formatlarla ihale sürecinin yürütülmesi halinde, işlem iptali veya düzeltme kararıyla karşılaşabilir ve işlemi yeniden yapmak zorunda kalabilir.
Soru: İhale sürecinde iş ortaklığı yapısındaki değişiklikler ihale işlemlerini her zaman etkiler mi?
Cevap: Pilot ortağın ihale tarihindeki belgeleri mevzuata uygunsa, ihale tarihinden sonra yapılan unvan veya ortaklık yapısı değişiklikleri çoğunlukla ihale sürecini engellemez. Ancak bu durumun sınırları, ihale mevzuatı ve işlem şartlarına göre farklılık gösterebilir; bu nedenle somut duruma göre değerlendirme gerekir.
Soru: Aşırı düşük teklif sorgulamasında usul hatası tespit edilmesi sonucu ihalenin iptal edilmesi zorunlu mudur?
Cevap: Usul hatası tespit edilmesi ihale iptalini zorunlu kılmaz. İdarenin hatayı gidermek üzere mevzuata uygun analiz formatları hazırlayarak, isteklilerden tekrar açıklama talep edip işlemleri yeniden yürütmesi en yaygın ve doğru uygulamadır. Ancak usul hatasının niteliğine göre iptal de söz konusu olabilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhale üzerinde bırakılan iş ortaklığının pilot ortağının ihale tarihinden sonra yaptığı unvan ve ortaklık yapısı değişikliğinin ihale sürecine etkisi nedir?
Cevap: Kurul değerlendirmesine göre, pilot ortağın ihale tarihindeki belgeleri mevzuata uygun olduğu için ihale tarihinden sonraki unvan ve ortaklık yapısı değişikliği ihale sürecine engel teşkil etmemiştir.
Soru: İdarenin aşırı düşük teklif sorgulamasında kullandığı analiz formatlarının mevzuata aykırı olduğu nasıl tespit edilmiştir?
Cevap: İdare, analiz formatlarını temel girdilere ayrıştırmak yerine iş kalemi bazında hazırlamış ve açıklama istenilen/istenilmeyen analiz girdilerini mevzuata uygun olmayan şekilde belirlemiştir; bu durum Kamu İhale Genel Tebliği’ne uygun değildir ve aşırı düşük teklif sorgulaması usulüne uygun yapılmamıştır.
Soru: Kurul, idarenin aşırı düşük teklif sorgulamasındaki mevzuata aykırılığın giderilmesi için hangi işlemleri yapmasını kararlaştırmıştır?
Cevap: Kurul, idarenin paçal iş kalemlerine ait analizleri temel girdilere ayrıştırarak mevzuata uygun biçimde açıklama istenmeyen analiz girdilerini tespit etmesini, bu analiz formatlarını isteklilere göndererek yeniden açıklama istemesini ve sonrasında ihale işlemlerini mevzuata uygun şekilde tekrar yürütmesini kararlaştırmıştır.
Soru: Başvuru sahibinin aşırı düşük teklif açıklamasının usulüne uygun olmaması iddiası sonucunda ihalenin iptal edilmesi kararı verilmiş midir?
Cevap: İhalenin doğrudan iptali söz konusu olmayıp, Kurul ihalenin usulüne uygun yürütülmediği gerekçesiyle idarenin mevzuata uygun yöntemlerle ayrıştırılmış analiz formatları düzenleyip yeniden aşırı düşük teklif açıklaması istemesi ve ihale işlemlerini yeniden gerçekleştirmesi yönünde düzeltici işlem kararı vermiştir.
Detaylı Analiz
İhalede yaşanan uyuşmazlığın temelinde, aşırı düşük teklif açıklamalarında kullanılan analiz formatlarının mevzuata uygun şekilde düzenlenip düzenlenmediği yatmaktadır. Başvuru sahibi, ihale üzerinde bırakılan iş ortaklığının teklif açıklamalarının mevzuata aykırı olduğunu, pilot ortağının unvan ve ortaklık yapısında ihale tarihinden sonra gerçekleşen değişikliklerin sürece sakınca doğurduğunu ve ihalenin bu sebeplerle iptali gerektiğini iddia etmiştir. Ancak, Kurul yaptığı incelemede süreci sadece aşırı düşük teklif sorgulamasının şekli ve içerik yönünden değerlendirmiş, idarenin analiz talep yönteminde hatalı uygulamaları bulunduğu sonucuna ulaşarak ihalenin iptali yerine düzeltici işlem kararı vermiştir.
İhale sürecine dair önemli teknik tartışmalardan biri, analizlerin paçal iş kalemi bazında mı yoksa temel girdilere ayrıştırılarak mı düzenlenmesi gerektiğidir. Bu olayda idare, aşırı düşük teklif sorgulamasında yaklaşık maliyetin büyük kısmını oluşturan kalemler üzerinden 73 ayrı girdinin açıklanmasını talep etmiş; fakat bu talepler analizlerin temel unsurlarına ayrılmadan yapılmıştır. Başka bir ifadeyle, işçilik, malzeme gibi ayrı bileşenler bazında açıklama yerine, iş kalemi toplamı üzerinden değerlendirme yapılmıştır. Bu durum teklifin gerçekliğini denetlemek amacıyla oluşturulmuş mevzuat düzenlemeleri ile çelişmiş; çünkü açıklama formatlarının bu şekilde sunulması teklifin objektif şekilde çözümlemesini imkânsız hâle getirmiştir.
Kurul kararı, “esaslı unsur” ayrımına da dolaylı yoldan temas etmektedir. Aşırı düşük teklif sorgulamasında açıklama istenilecek ve istenilmeyecek analiz girdilerinin belirlenmesinde, hangi bileşenlerin teknik ve mali açıdan teklifi esaslı olarak etkilediği belirleyici önemdedir. Oysa bu olayda, idare açıklama istenilecek girdileri iş kalemleri üzerinden belirlerken hem esaslı/önemsiz ayırımı yapmamış hem de belirleme yönteminde mevzuat kriterlerini dikkate almamıştır. Bu nedenle, sadece hangi girdilerin sorgulandığı değil, sorgulama biçiminin temeline ilişkin yöntem eksikliği, ihalenin değerlendirme evresinde usul sorununa yol açmıştır.
Başvuru sahibinin dayandığı bir diğer unsur, pilot ortağın ihale tarihinden sonra unvan ve ortaklık yapısında meydana gelen değişikliklerdir. Ancak Kurul, pilot ortağın ihale tarihindeki belgeleri itibarıyla yeterliliğini sağladığını ve bu değişikliklerin ihale sürecine etkide bulunmadığını değerlendirmiştir. Ulaşılan bu sonuç, ihale sürecinde dikkate alınan tarihsel sabitlerin ne kadar belirleyici olduğunu bir kez daha ortaya koymaktadır. Buradaki vurgu, yetkinin ve yeterliliğin geçmişe, yani ihale tarihinde mevcut belgelere dayanması gerekliliğidir; sonradan oluşan değişiklikler ilgili dezavantaj yaratmadığı sürece süreci sakatlamaz.
Kurul’un bu vakaya yaklaşımı, ihalenin tamamına ilişkin sert bir iptal kararından ziyade sürecin hukuki doğruluğunu esas alan, düzeltmeye dönük müdahaleyle sınırlı kalmıştır. Analiz formatlarının hatalı olması dolayısıyla tekliflerin değerlendirilmesinde sağlıklı bir karşılaştırma yapılamadığı tespit edilmiş ve idareye, sorgulamanın mevzuat çerçevesinde yeniden yapılmasını sağlayacak şekilde analiz formatlarını temel girdilere ayrıştırarak düzenlemesi talimatı verilmiştir. Böylece Kurul, hem ihale sürecinin bütünüyle zedelenmediğini vurgulamış hem de teknik uyumun sağlanmasına yönelik yönlendirici bir karar tesis etmiştir.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.