KÜNYE
- Toplantı No: 2023/027
- Gündem No: 8
- Karar Tarihi: 04.05.2023
- Karar No: 2023/UY.II-696
- Başvuru Sahibi: Dalmızrak İnşaat Nakliye İş Makinaları Taşımacılık Sosyal Hizmetler Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. - Serdar Osman Çankırı İş Ortaklığı
- İhaleyi Yapan İdare: Erdemli Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğü
- İKN: 2023/76977
- İhale Adı: Erdemli Belediyesi 2023 Yılı 2 Grup 1 Kısım Sıcak Ve 2 Kısım Sathi Kaplama Asfalt Yapım İşi
Özet
Aşırı düşük teklif açıklamasının usulüne uygun yapılmaması nedeniyle ihalenin yeniden aşırı düşük teklif açıklaması istenerek sonuçlandırılması gerektiği kararı
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, aşırı düşük teklif açıklamasının hatalı yapıldığını, tevsik edici belgelerin eksik ve hatalı olduğunu, ekonomik ve mali yeterlilik kriterlerinin karşılanmadığını iddia etmiştir.
Kurul Değerlendirmesi
İhale dokümanında ve Kamu İhale Genel Tebliği’nde aşırı düşük teklif sorgulamasında sınır değer altındaki iş kalemlerinin %80’lik kısmına ilişkin ayrıntıların yazılı olarak istenmesi gerektiği, iş kalemlerinin temel girdilere kadar ayrıştırılması gerektiği, nakliye mesafelerinin belirtilmesi gerektiği, ancak idarenin bu usullere uygun hareket etmediği tespit edilmiştir. İdare tarafından açıklama istenilen iş kalemleri paçal iş kalemi niteliğinde olup ayrıştırılmamış, nakliye mesafeleri belirtilmemiştir. Bu nedenle aşırı düşük teklif sorgulaması usulüne uygun yapılmamıştır.
Genel Soru–Cevap
Soru: Aşırı düşük teklif açıklamasında iş kalemlerinin temel girdilere ayrıştırılması neden önemlidir ve bu hususta sık yapılan yanlış nedir?
Cevap: Aşırı düşük teklif açıklamasında iş kalemlerinin temel girdilere ayrıştırılması, teklifin gerçekçi olup olmadığını değerlendirmek için zorunludur. Bu sayede her kalemin maliyet unsurları daha detaylı ve somut şekilde incelenebilir. Uygulamada sıkça rastlanan yanlış, idarelerin paçal iş kalemleri olarak açıklama istemesi ve temel girdiler seviyesinde ayrıştırma yapmaması nedeniyle açıklamaların yetersiz kalmasıdır. Bu durum, aşırı düşük teklif sorgulamasının usulüne uygun yapılmamasına neden olur.
Soru: Aşırı düşük teklif açıklamasında nakliye mesafelerinin belirtilmemesi ne gibi sorunlara yol açabilir?
Cevap: Nakliye mesafelerinin aşırı düşük teklif açıklamasında belirtilmemesi, malzeme veya hizmet maliyetlerinin gerçekçi olarak değerlendirilememesine sebep olur. Nakliye mesafeleri, maliyet hesaplamasında önemli bir faktör olup, bu bilginin eksikliği açıklamanın doğruluk ve güvenilirliğine zarar verir. Bu nedenle, nakliye mesafeleri açıkça belirtilmeli ve mevzuata uygun şekilde belgelenmelidir.
Soru: İhale dokümanı ve Kamu İhale Genel Tebliği kapsamında aşırı düşük teklif açıklamasında hangi ölçüde yazılı açıklama istenmelidir?
Cevap: Aşırı düşük teklif açıklamasında, sınır değer altındaki iş kalemlerinin en az %80’ine ilişkin ayrıntılı yazılı açıklama istenmesi gereklidir. Bu açıklamalar, iş kalemlerinin temel girdilerine kadar ayrıştırılarak ve ilgili maliyetler ile nakliye mesafeleri gibi unsurlar da net olarak ortaya konarak hazırlanmalıdır. Uygulamada, idarelerin bu orana uygun olarak yeterli ayrıntıda açıklama istememesi yaygın bir tereddüt ve hata konusudur.
Soru: Aşırı düşük teklif açıklaması usulüne uygun yapılmadığında ne tür hukuki sonuçlar doğabilir?
Cevap: Aşırı düşük teklif açıklaması usulüne uygun yapılmadığında, bu eksiklik ihalenin tamamının değil, açıklama yapılan kısmının iptaline veya düzeltilmesine yol açabilir. İdare, usule uygun açıklama talep ederek ihaleyi mevzuata uygun hale getirmek zorundadır. Yanlış veya eksik açıklama nedeniyle teklifin doğrudan değerlendirme dışı bırakılması veya ihalenin hukuka aykırı şekilde tamamlanması riskleri büyüktür.
Soru: Ekonomik ve mali yeterlilik kriterlerine ilişkin şüphelerin aşırı düşük teklif açıklamasıyla bağlantısı nedir ve bu konuda idarelerin dikkat etmesi gereken hususlar nelerdir?
Cevap: Ekonomik ve mali yeterlilik kriterlerine ilişkin şüpheler, aşırı düşük teklif açıklamasında teklif verenin mali kapasitesini etkileyebilir. Ancak ekonomik ve mali yeterlilik, aşırı düşük teklif açıklamasıyla doğrudan çakışan bir konu değildir ve aşırı düşük teklif sorgulaması kapsamında net şekilde değerlendirilemeyebilir. İdareler, ekonomik ve mali yeterlilik değerlendirmesini kendi kriterleri doğrultusunda ayrı bir inceleme konusu olarak ele almalı, bu hususta kesin ve somut kanıtlar olmadan açıklamanın reddi veya teklifin elenmesi işlemleri yapmaktan kaçınmalıdır.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhalenin ikinci kısmında aşırı düşük teklif açıklamasının neden usulüne uygun yapılmadığı tespit edilmiştir?
Cevap: İhalenin ikinci kısmında aşırı düşük teklif veren iş ortaklığından istenen açıklama, ihale dokümanı ve Kamu İhale Genel Tebliği’nde belirtilen usullere uygun yapılmamıştır. Açıklama talep edilen iş kalemleri paçal kalemler halinde olmuş, temel girdilere ayrıştırılmamış ve nakliye mesafeleri belirtilmemiştir. Bu eksiklikler, aşırı düşük teklif sorgulamasının usulüne uygun yapılmaması sonucunu doğurmuştur.
Soru: Başvuru sahibinin ekonomik ve mali yeterlilik kriterlerini karşılamadığına yönelik iddiası kararda nasıl değerlendirilmiştir?
Cevap: Başvuru sahibinin ekonomik ve mali yeterlilik kriterlerini karşılamadığına yönelik tüm iddiaları haklı bulunmamış; dolayısıyla bu iddiaya dayanarak başvuru bedelinin iadesi mümkün görülmemiştir.
Soru: İhalenin ikinci kısmına ilişkin Kurul kararı hangi işlemin yapılmasını zorunlu kılmıştır?
Cevap: Kurul, aşırı düşük teklif açıklamasının usulüne uygun yapılmaması nedeniyle, ihalenin ikinci kısmında üzerinde kalan iş ortaklığından yeniden aşırı düşük teklif açıklaması istenmesi ve sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilmesi yönünde düzeltici işlem yapılmasına karar vermiştir.
Soru: İdare tarafından aşırı düşük teklif açıklamasında hangi önemli bilgiler talep edilmemiştir?
Cevap: İdare, aşırı düşük teklif sorgulamasında iş kalemlerini temel girdilere ayrıştırmak ve nakliye mesafelerini belirtmek suretiyle ayrıntılı yazılı açıklama talep etmemiştir. Bu nedenle açıklamalarda mevzuatta öngörülen ayrıntılar bulunmamıştır.
Detaylı Analiz
İncelenen vakada uyuşmazlık, bir mal alımı ihalesinin ikinci kısmına ilişkin olarak aşırı düşük teklif veren iş ortaklığından usule uygun şekilde açıklama alınmadan değerlendirme yapılması üzerine doğmuştur. Başvuru sahibi, yapılan değerlendirmenin ihale dokümanı ve mevzuata aykırı olduğunu, açıklamaların yetersiz ve eksik bilgi içerdiğini ileri sürerek düzeltici işlem talebinde bulunmuştur. Özellikle açıklama kapsamının temel ekonomik unsurlar bakımından açık ve ölçülebilir veri içermediği iddia edilmiştir. Kurul tarafından yapılan değerlendirme, bu çerçevede aşırı düşük sorgulama sürecinin nasıl yürütüldüğüne odaklanmıştır.
Uyuşmazlık konusu açıklamalarda temel sorun, iş kalemlerinin paçal halde değerlendirilmiş olmasıdır. İdare tarafından sınır değer altında kalan kalemlerin maliyet açıklamaları temel girdilere kadar ayrıştırılmadan istenmiş ve teklif açıklamaları da bu eksiklik paralelinde yetersiz biçimde sunulmuştur. Mal alımı ihalelerinde, maliyetin doğru ve objektif biçimde değerlendirilebilmesi için her kalemin bileşenlerinin, örneğin malzeme, işçilik, nakliye gibi girdilerin ayrıştırılması büyük önem taşır. Ancak burada idare, iş kalemlerini yalnızca genel kalemler olarak ele almış; hem açıklama isteği, hem de değerlendirme süreci bu nedenle yeterli şeffaflık ve derinlikten yoksun kalmıştır.
Temel girdilere ayrıştırma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, aşırı düşük teklif sorgulamasında "esaslı unsurlar"ın göz ardı edilmesine neden olmuştur. İhalenin doğrudan maliyetini şekillendiren yapı elemanları olan bu esas girdilerin dikkate alınmaması; hem açıklamaların gerçekçiliğini zedelemiş, hem de teklifin sürdürülebilirliğine ilişkin doğru karar verilmesini engellemiştir. Bu tür durumlarda, eksik ya da yüzeysel açıklamalar kabul edilirse, ihalenin ilerleyen aşamalarında teknik veya mali sorunların ortaya çıkma riski artar. Bu vaka da, idarenin paçal iş kalemlerinden açıklama istemesi nedeniyle, bu risklerin yeterince öngörülemediği bir durum olmuştur.
Söz konusu iş ortaklığına ilişkin değerlendirmede, pilot ortağın iş deneyimi ya da teknik yeterliliklerine yönelik özel bir tartışma yapılmamış; esas mesele, aşırı düşük teklif açıklamasının yöntemi üzerinde yoğunlaşmıştır. Kurulun değerlendirmesinde, açıklamaların paçal düzeyde olması ve maliyetlerin ayrıştırılmaması nedeniyle, iş ortaklığının teklifini sağlıklı şekilde değerlendirme olanağının oluşmadığı tespit edilmiştir. Böylece, teklifin doğasında yer alan maliyet varsayımları ve nakliye gibi değişkenlerin gerçeğe yakınlığı sınanamadığı için, sonuç olarak mevcut açıklamanın kabul edilebilir olmadığına kanaat getirilmiştir.
Bu bağlamda Kamu İhale Kurulu’nun yaklaşımı, ihalenin iptali yoluna gitmeden, yalnızca ikinci kısmı etkileyen ve sorgulama sürecine ilişkin usuli eksikliklerin giderilmesini sağlayacak bir düzeltici işlemle sınırlı kalmıştır. Kurul, aşırı düşük teklif açıklamasının yürürlükteki mevzuat uyarınca yeniden istenmesini ve daha sonra bu açıklama doğrultusunda işlemlerin sürdürülmesini öngörmüştür. Böylece hem ihalenin tamamını etkileyebilecek ölçüde geniş bir iptal sonucundan kaçınılmış hem de rekabetçi tekliflerin hukuka uygun biçimde değerlendirilmesi sağlanmıştır.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.