KÜNYE
- Toplantı No: 2023/001
- Gündem No: 45
- Karar Tarihi: 04.01.2023
- Karar No: 2023/UY.I-36
- Başvuru Sahibi: Selvi Yol Yapı İnş. Tic. A.Ş.
- İhaleyi Yapan İdare: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Anadolu Yakası Yol Bakım ve Onarım Şube Müdürlüğü
- İKN: 2022/951481
- İhale Adı: Anadolu Yakası Geneli Yollarda Kullanılmak Üzere Yol Beton Elemanları Alımı ve Yaya Alanları İle Geometrik Düzenleme Yapım, Bakım ve Onarım İhalesi
Özet
İhalenin 2022 yılı için ödeneğin yaklaşık maliyetin %10’undan az olması nedeniyle iptal edilmesi gerektiği kararı
Başvuru / İddialar
Başvuru sahibi, ihaleye çıkılan 2022 yılı için ödeneğin yaklaşık maliyetin %10’undan az olduğunu ve ihalenin yılın ilk dokuz ayında sonuçlandırılmasının zorunlu olduğunu iddia ederek itirazen şikâyet başvurusunda bulunmuştur.
Kurul Değerlendirmesi
Kurul, 4734 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca bütçesinde ödeneği bulunmayan iş için ihaleye çıkılamayacağını ve 62. maddesinin (a) bendine göre birden fazla yılı kapsayan işlerde ilk yıl için öngörülen ödeneğin proje maliyetinin %10’undan az olmaması gerektiğini belirtmiştir. İhale onay belgesi ve ödenek talep formu incelendiğinde, 2022 yılı için en az %10 ödeneğin bulunmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, başvuru sahibinin şikâyet başvurusunun süresinde olmadığına ilişkin çoğunluk görüşüne karşı, ihale ilan tarihinden itibaren 10 günlük şikâyet süresinin işletilmesi gerektiği yönündeki tespit Kurulca uygun görülmemiştir.
Genel Soru–Cevap
Soru: Birden fazla yılı kapsayan işlerde ilk yıl için bütçede ödeneğin yaklaşık maliyetin asgari %10’u kadar olması neden önemlidir?
Cevap: Kamu ihale mevzuatına göre, çok yıllı işlerde ilk yıl için ayrılan ödeneğin yaklaşık maliyetin %10’undan az olmaması gerekir. Bu oran, işin finansal sürdürülebilirliği ve bütçe disiplininin sağlanması açısından önem taşır. Ödenek yetersizliği, ihalenin mevzuata aykırı olarak başlatıldığına işaret edebilir ve iptal sebebi oluşturabilir.
Soru: Bütçede ödeneği bulunmayan iş için ihaleye çıkılması halinde ortaya çıkabilecek hukuki riskler nelerdir?
Cevap: Bütçesinde ödeneği olmayan işler için ihaleye çıkılması 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırıdır. Bu durum, ihalenin iptal edilmesine veya sözleşmenin iptali talebine yol açabilir. Ayrıca, idarenin kaynak planlamasında hata yapması nedeniyle dava veya idari itiraz konusu olabilir.
Soru: İtirazen şikâyet başvurusunun süresinde olup olmadığı konusundaki tartışmalar nasıl çözümlenmelidir?
Cevap: İtirazen şikâyet süresi, ihale ilan tarihinden itibaren genellikle 10 gün olarak uygulanır. Ancak bu süreye ilişkin tereddütler idare veya Kamu İhale Kurumu kararları ile netleştirilmelidir. Süre konusu, iptal nedeni olan esaslar öncelikle incelenmeden sadece süre eksikliğine dayanarak başvurunun reddi, hatalı sonuç doğurabilir.
Soru: Teklif öncesi onay belgesi ve ödenek talep formunun detayı nasıl değerlendirilmelidir?
Cevap: İhale sürecinde onay belgesi ve ödenek talep formunda yer alan ödenek tutarlarıyla yaklaşık maliyet karşılaştırılır. İlk yıl için ödeneğin yaklaşık maliyetin %10’unun altında kalmaması aranır. Bu belgelerde uyumsuzluk tespiti, ihalenin mevzuata aykırı yürütüldüğüne ilişkin önemli bir göstergedir.
Soru: Çok yıllı ihalelerde ödenek planlamasında yapılan hatalar ihalenin iptal edilmesini gerektirir mi?
Cevap: Çok yıllı ihalelerde ödeneğin yetersiz belirlenmesi, yani ilk yıl için asgari oranın tutturulmaması halinde iptal gerekçesi olabilir. Ancak iptal kararının verilmesi için söz konusu eksikliğin somut durumdaki etkisi, sürelere uyum ve diğer koşullar da göz önünde bulundurulmalıdır. Tasarruf hakkı idarenin takdirindedir ama hatalı ödenek planlaması hukuki sorun doğurabilir.
Vakaya Özel Soru–Cevap
Soru: İhalenin 2022 yılı için ödeneğinin yaklaşık maliyetin %10’undan az olması durumunda mevzuat gereği hangi hukuki sonuç ortaya çıkar?
Cevap: Mevzuata göre, birden fazla yılı kapsayan işlerde 2022 yılı için ödeneğin yaklaşık maliyetin %10’undan az olması halinde ihalenin iptal edilmesi gerekir. Kurulun karşı oyunda da bu tespit açıkça vurgulanmıştır.
Soru: Başvuru sahibinin, ihalenin yılın ilk dokuz ayında sonuçlandırılması gerektiği iddiası üzerine Kurul nasıl bir değerlendirme yapmıştır?
Cevap: Kurul, bu iddiayı doğrudan değerlendirmemiş; esas olarak ödeneğin yetersizliği üzerinde durmuş ve bütçede ödeneği bulunmayan iş için ihaleye çıkılamayacağını belirtmiştir.
Soru: Şikâyetin süresinde olup olmadığı hususunda Kurul’un çoğunluk kararı ve karşı oyu ne yöndedir?
Cevap: Kurul çoğunluğu, başvuru sahibinin şikâyet başvurusunun süresinde olmadığı gerekçesiyle başvuruyu reddetmiştir. Ancak karşı oy sahibi, şikâyet süresi hususunu kabul etmemiş ve öncelikle ödeneğin yetersizliğinden dolayı ihalenin iptal edilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Soru: İhalenin onay belgesi ve ödenek talep formunun incelenmesi sonucunda hangi tespit yapılmıştır?
Cevap: İnceleme sonucunda, 2022 yılı için yaklaşık maliyetin %10’una denk gelen asgari tutarda ödeneğin bulunmadığı tespit edilmiştir.
Detaylı Analiz
İtirazen şikâyet konusu uyuşmazlık, birden fazla yılı kapsayan bir ihale işleminin 2022 yılı için bütçede ayrılan ödeneğinin yeterli olup olmadığına ilişkindir. Başvuru sahibi, söz konusu yıl için ayrılan ödeneğin yaklaşık maliyetin %10’una ulaşmadığını, bu nedenle ihale ilanının mevzuata aykırı olduğunu ve ihale sürecinin geçersiz hale geldiğini öne sürmüştür. Ayrıca, yılın ilk dokuz ayında sonuçlandırılması gerektiği yönündeki kurala da aykırılık bulunduğunu ileri sürmüştür. Ancak bu yan iddia, Kurul tarafından esas alınmayarak yalnızca ödenek tutarı üzerinden değerlendirme yapılmıştır.
Uyuşmazlıkta önem arz eden nokta, ödenek tespitinin dayanığı olan ihale onay belgesi ve ödenek talep formundaki bilgiler üzerinden yapılan karşılaştırmalardır. Kurul incelemesinde, ihale için belirlenen yaklaşık maliyet ile 2022 yılı ödeneği arasında mevzuatın aradığı oransal eşik sağlanmamıştır. Yaklaşık maliyetin %10’una ulaşmayan bir ödeneğin ayrıldığı anlaşılmış ve bu durum, ihalenin temel dayanaklarından biri olan bütçe öngörüsünde eksiklik olduğunu ortaya koymuştur. Ancak Kurul bu tespiti esas alarak karar vermemiş; daha ziyade başvurunun süresine odaklanarak süre yönünden yapılan değerlendirmenin belirleyici olduğunu kabul etmiştir.
Kararın hukukiliğinde ön plana çıkan kavram, “esası etkileyen unsurlar” bakımından "ödenek yetersizliği"nin nasıl yorumlandığıdır. Karşı oyda bu unsur, başlı başına iptal sebebi olarak görülmüş ve esasa ilişkin bu temel aykırılığın süreden bağımsız olarak öncelikli şekilde ele alınması gerektiği belirtilmiştir. Ancak çoğunluk görüşü, süre yönünden uygun olmayan başvuruların esasın değerlendirilmesini engelleyeceği yaklaşımıyla, bu önemli unsurun derinlemesine incelenmesini dışlamıştır. Bu noktada, esaslı unsurun dikkate alınması gerekip gerekmediği konusunda farklı bakış açıları oluşmuştur.
İhale sürecine ilişkin belgelerin incelenmesinde iş deneyimine değil, ihale başlangıç koşulu olan ödenek planlamasına odaklanılmıştır. Bu edinim, iş deneyim belgeleri üzerinden değil, idarenin mali hazırlığı açısından değerlendirilmiştir. Dolayısıyla iş deneyimi ve ortakların bu kapsamdaki yeterlikleri bu değerlendirme dışında kalmış; uyuşmazlık tamamen finansal uygunluk üzerinden yapılmıştır. Bu yönüyle pilot ortağa veya teknik kapasiteye ilişkin herhangi bir tartışma yer almamıştır.
Sonuç olarak Kurul, başvuruyu esas yönden değil, yalnızca şekli bir unsur olan başvuru süresinin geçmesi nedeniyle reddetmiştir. Bu karar, karşı oyun işaret ettiği şekilde, ihale sürecindeki temel bir eksikliğin—yani ödenek yetersizliğinin—öncelikle değerlendirilmemesi nedeniyle tartışmalı hale gelmiştir. Kurul, ihalenin iptalini gerektirecek bir mevzuat aykırılığı tespit etmiş olsa da bu tespit karar sonucuna yansıtılmamıştır. Böylece esaslı bir eksikliğin şekli bir engel nedeniyle göz ardı edilmesi söz konusu olmuştur.
Bu içerik, ilgili kararın genel çerçevesini ve Kurul değerlendirmesinin ana hatlarını açıklayıcı nitelikte sunmak amacıyla hazırlanmıştır.
Metin, kararın tamamının yerine geçmez ve bağlayıcı veya nihai bir hukuki değerlendirme olarak kabul edilemez.
Burada yer alan açıklamalar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımakta olup, yapılacak değerlendirmelerde kararın aslı ile dayandığı resmî metinlerin esas alınması gerekmektedir.
Bu karar ve değerlendirme çerçevesinde görüşlerinizi paylaşabilir, farklı yorum ve yaklaşımları tartışmaya açabilirsiniz.